Genel Temel bilgi teknolojisi WORD Temel Bilgi Tekn olojisi BİLGİSAYAR NEDİR? Bilgisayar, kullanıcıdan aldığı verilerle mantıksal ve aritmetiksel işlemleri yapan; yaptığı işlemlerin sonucunu saklayabilen; sakladığı bilgilere istenildiğinde ulaşılabilen elektronik bir makinedir. Bu işlemleri yaparken veriler girilir, işlenir, depolanabilir ve çıkışı alınabilir. Bilgisayar işlem yaparken çok hızlıdır (1 Saniyede 1 Milyar değişik toplama yapabilir), yorulmaz ve sıkılmaz. Bilgisayar programlanabilir. Bilgisayar kendi başına bir iş yapmaz. Aritmetik ve Mantıksal İşlemler • Aritmetik işlemler : Toplama, çarpma, çıkarma, bölme • Mantıksal İşlemler : Karşılaştırma (Küçük veya Büyük), Karar verme Giriş: Kişi tarafından veya bilgisayar tarafından sağlanan verilerdir. Bu veriler, sayılar, harfler, sözcükler, ses sinyalleri ve komutlardır. Veriler giriş birimleri tarafından toplanır. İşlem: Veriler insanların amaçları doğrultusunda, programın yetenekleri ölçüsünde işlem basamaklarından geçer. Bellek: Verilerin saklandığı yerdir. Giriş yapılan veriler, işlenen veriler bellekte saklanır. Çıkış: Bilgisayar tarafından üretilen rapor, döküman, müzik, grafik, video, resimlerdir. İşlenmiş sonuçların yazılı olarak ekrandan veya diğer çıkış birimlerinden çıkarılmasıdır. Bir bilgisayar sistemini işletmek için; yazılım ve donanıma gereksinim duyulmaktadır. • Bilgisayar donanımı (hardware): Bilgisayarların elle tutulur gözle görülür fiziksel olan kısımına donanım denilmektedir.. Ekran, klavye, Sabit disk (harddisk), fare, yazıcı, bellek, mikroişlemci, tarayıcı,… • Bilgisayar yazılımı (Solfware): Donanımı amacına uygun ve ihtiyaçlar doğrultusunda en verimli şekilde kullanmak için gerekli programlardır. Bilgisayarın nasıl çalışacağını söylerler. Elle tutulmazlar. Belirli bir işlemi yapmak üzere bilgisayara kurulurlar (Setup, install, Kur, Yükle). Örneğin; İşletim Sistemleri (Operating System), Kelime işlem (word processor) programları, Tablolama (spread sheet), Sunu (presentation), Programlama dilleri (Pascal, C, Delphi, Visual Basic...), film, ses (sound) programı, Ticari Programlar, Veri tabanı Programları, Mühendislik çizim ve grafik tasarım programları gibi. DONANIM ve YAZILIM Örneklemesi; Bilgisayar donanımı tek başına bir iş gerçekleştiremez. Bilgisayarları kullanılabilir hale getiren ve bizim günlük hayattaki işlemlerimizi kolaylaştıran asıl bileşen yazılımdır. Yazılım olmadan bir bilgisayar kullanılamaz. Böyle bir bilgisayar aynen hiçbir radyo yayınının olmadığı bir yerde bulunan Radyo cihazına benzer. İşimize yaraması mümkün değildir.7 BİLGİSAYAR DONANIMI Bilgisayarı oluşturan elektronik ve mekanik bütün parçalara verilen isimdir. Gözle görülen ve dokunulabilen parçalar bilgisayar donanımını oluşturur. Genellikle, bilgisayar donanımı beş bölümden oluşur. 1. Merkezi İşlem Birimi-MİB (Central Processing Unit-CPU): Bilgisayarın en önemli parçasıdır. Bilgisayarın çalışma hızını belirler. Bilgisayarın Beyni olarak nitelenebilir. Görevi aritmetik ve mantıksal işlemleri gerçekleştirmektir (Yani dört işlem ve karşılaştırma yapmaktır). Bilgisayarın çalışmasını düzenleyen ve programlardaki komutları tek tek işleyen birimdir. İşlem hızına göre çeşitli modelleri vardır: Pentium tabanlı işlemciler, 80486, 80386, 80286, 8088, 8086. Merkezi İşlem Birimi; Aritmetik ve Mantık Birimi ile Kontrol Ünitesinden oluşur.Aritmetik ve Mantık Birimi (Arithmetic & Logic Unit -ALU) : Dört işlem, verilerin karşılaştırılması, karşılaştırmanın sonucuna göre yeni işlemlerin seçilmesi ve kararların verilmesi bu birimin görevidir. Kontrol Ünitesi ( Control Unit -CU) : Işlem akışını düzenler, komutları yorumlar ve bu komutların yerine getirilmesini sağlar. 2. Ana Bellek : RAM bellek ve ROM bellek olmak üzere ikiye ayrılır. ? RAM Bellek (Random Access Memory- Rastgele Erişimli Bellek): Görevi, işlemcinin üzerinde işlem yapacağı verileri depolamak ve işlemci istediğinde bu verileri işlemciye göndermektir. Programların ve verilerin kullanıldıkları zaman geçici olarak depolandıkları yerdir. MİB'de işlemler yapılırken ana bellekte saklanan veriler kullanılır ve işlenen veriler (bilgi) RAM bellekte tutulur. Elektrik kesildiğinde ana bellekteki veriler kaybolur. Birimi günümüzde megabayt (MB)'dır. PC'lerde 8, 16, 32, 64, 128 MB ve katları şeklinde bellekler kullanılmaktadır. İŞLEMCİ VE BELLEK NASIL ÇALIŞIR? • İşlemci ile bellek arasında iki yol vardır. Adres yolu ve Veri yolu. • Adres yolu tek yönlüdür (tek şeritli bir karayolu gibidir). İşlemci Belleğe istediği verinin adresini bu yoldan gönderir. • Veri yolu iki yönlüdür. İşlemci bellekten veri istediğinde (Adres yolunu kullanarak), bellek bu veriyi veri yolu üzerinden işlemciye gönderir. • İşlemci ayrıca veri yolunu belleğe bilgi yazmak amacıyla da kullanabilir. Bu durumda adres yolundan adresi gönderilen bellek alanına veri yolundan gelen bilgi kaydedilir. İşlemci (CPU) Bellek (RAM) Adres Yolu Veri YoluKOMUT VE PROGRAM KAVRAMLARI İşlemci komutlar ile çalışır. Bu komutların arka arkaya dizilişlerine Program denir. İşlemcinin yapabileceği her bir işlem bir Komut ile ifade edilir. Örneğin ÇIKAR A,B,C komutu işlemciye A sayısından B sayısını çıkarıp sonucu C olarak kaydetmesini anlatır. Komutların işlemci içerisinde sırayla çalıştırılmasını yukarıda tanımladığımız Kontrol Ünitesi gerçekleştirir. ÖRNEK İŞLEM : TOPLAMA TOPLA A,B,C komutunun işlemci tarafından nasıl gerçekleştirildiğini gösterelim. Bu komut işlemciye A ve B sayılarını toplayıp sonucu C sayısı olarak kaydetmesini anlatır. Bu komut nasıl gerçekleştirilir? 1. İşlemci Adres yolunu Kullanarak A Sayısını Bellekten ister. 2. Bellek Veri Yolundan A Sayısını İşlemciye Gönderir. 3. İşlemci Adres yolunu Kullanarak B Sayısını Bellekten ister. 4. Bellek Veri Yolundan B Sayısını İşlemciye Gönderir. 5. İşlemci A ve B Sayısını Toplar ve Sonucu Bulur. 6. İşlemci Adres yolunu kullanarak C Sayısına Bilgi Göndereceğini Belleğe Bildirir. 7. İşlemci Veri Yolunu Kullanarak C Sayısını Belleğe Gönderir. 8. Bellek Gelen Sonucu C Sayısı olarak Kaydeder. İki sayının toplanması yukarıdaki şekilde gerçekleşir. Bütün bu işlemler saniyenin milyarda biri gibi kısa bir sürede gerçekleştirilir. İşlemci TOPLA komutunu bitirir bitirmez hemen arkasından gelen komutu (eğer varsa) gerçekleştirmeye çalışır.Bilgi Saklama Birimleri ve Bilgisayar Aritmetiği Bilgisayar sayıları ve harfleri bizim gösterdiğimiz gibi göstermez. Biz sayıları göstermek için rakamları (0,1,...9) ve harfleri göstermek için alfabeyi kullanırız. Bilgisayarda sadece 2 tane rakam vardır: 0 , 1. Bilgisayar bu iki rakamla çalışır. Bir şey ya vardır (1) veya yoktur (0). Buna matematikte ikili sayı sistemi denir. Bilgisayarın en temel birimine BIT adı verilir. 1 bit bir rakamdan oluşur (kapalı devre=0, açık devre=1) Bir BIT bilgi saklamak için genellikle yetersizdir. Bu nedenle bilgisayar 8 tane BIT’i yanyana sıralar ve bu 8 BIT’ten (8 tane 0 veya 1’den oluşan) birimi kullanır. Bu sekiz bitlik birime BYTE adı verilir. Bilgisayarlar sayıları ve harfleri BYTE birimini kullanarak gösterirler. Bu nasıl oluyor diye soracak olursak bunu aşağıdaki şekil ile açıklayabiliriz: 8 7 6 5 4 3 2 1 Bit No 128 64 32 16 8 4 2 1 Bir BYTE içerisinde BIT’ler soldan sağa doğru sıralanmışlardır. Herbir bitin karşılığında bir sayı vardır. Bu sayı bit numarası ile alakalıdır. 2 (bitno-1) herbir bitin karşılığı olan sayıyı verir. Örneğin 5. bitin karşılığındaki sayı 2 (5-1) = 16’dır. Bilgisayar 1 olan BIT’lerin karşılarında bulunan sayıları toplayarak 1 BYTE içerisinde bulunan sayıyı bulur. Örneğin 14 sayısı bilgisayada şu şekilde tutulur: 00001110 = 8+4+2 = 14 • 49 Sayısı = 00110001’dir. • 255 Sayısı = 11111111’dir. Alfabede bulunan her harf yine bilgisayarda BYTE ile gösterilir. Her harfin bir numarası vardır. Bilgisayar o numaraya göre 1 BYTE ile 1 harfi gösterebilir. Bir BYTE ile en fazla 255 sayısı yazılabildiğine göre bir bilgisayar 256 değişik harfi saklayabilir (0..255). BYTEBYTE en temel veri birimdir. Bu birimin gruplanmasıyla daha büyük birimlere ulaşmak mümkündür: Bilgi Ölçü Birimleri; 1 BYTE = 8 Bit tir. 1024 BYTE = 1 KiloByte'dır. (KiloByte = KB) 1024 KB = 1 MegaByte'dır. (MegaByte = MB) 1024 MB = 1 GigaByte (GigaByte = GB) 1024 GB = 1 TeraByte (TeraByte = TB) Soru: 1 MB olan bir Bellek Alanında Kaç Sayfa yazı saklanabilir? Cevap: Bir sayfa yazıda 60 satır ve her satırda ortalama 80 harf olduğunu düşünelim. Böylece bir sayfada 60x80 = 4800 = 5000 civarında harf vardır. 1 harf 1 BYTE ile gösterildiğine göre 1 sayfa 5000 BYTE (yaklaşık 5K) yer kaplar. 1 MB yaklaşık 1000K olduğuna göre, 1 MB alanda 1000/5 = 200 sayfa yazı saklanabilir. • ROM BELLEK " Read Only Memory " Sadece okunabilir bellektir. Bu bellek üretici firma tarafından hazırlanmıştır. Bilgileri okunabilir fakat üzerinde bir değişiklik yapılamaz. Bu bilgiler makineyi kapatma veya elektrik kesintisinden etkilenmezler ve silinmezler. Kullanıcı tarafından verilen komutları işleme koyar. RAM belleğe göre oldukça pahalıdır. Gelişen teknoloji ROM bellek ailesine iki yeni türü daha kazandırmıştır. • PROM : Programlanabilen ROM bellektir. • EPROM : Hem silinebilen hem de programlanabilen ROM bellektir. 3. Dış Bellek Birimleri (Secondary Memory Devices - İkincil Bellek Araçları): Verilerin kalıcı olarak saklandığı yerdir. Dış bellek birimleri sabit diskler, disketler, CD'ler ve teyplerdir. Günümüzde birimi giga byte (GB)'dır. PC'lerde 10.2, 20 GB harddiskler kullanılmaktadır. 4. Giriş Birimleri (Input Devices): Bilgisayarlara veri girmekte kullanılan araçlardır. Klavye, fare, disket, harddisk, joystick, tarayıcı (scanner), mikrofon, ekran (dokunmatik), CD, barkod okuyucu ... 5. Çıkış Birimleri (Output Devices): Bilgisayarda elde ettiğimiz dosyaların çıkışlarını görmek için kullanılan birimlerdir. Ekran, yazıcı, datashow ... Bilgisayarın Hızı İşlemcinin Hızı ve Belleğin kapasitesi, Bilgisayarın hızını ve performansını belirleyen en önemli iki faktördür. 1980 Yılının en hızlı kişisel bilgisayarının işlemcisi Intel firmasının ürettiği 8080 modelli işlemcisi ve en geniş bellek kapasitesi ise 64K idi. Günümüzde en hızlı kişisel bilgisayar işlemcisi modeli Pentium-III ve standart bellek kapasitesi ise 64MB civarındadır. Kişisel Bilgisayarlardaki işlemci modelleri (1980 ile 1999 yılları arasında) : 8080, 8088, 8086, 80286, 80386, 80486, Pentium, Pentium MMX, Pentium II ve Pentium III. Her yeni çıkan işlemci bir öncekinin piyasadan kaldırılmasını gerektiriyor. Şu anda PentiumII ve Pentium-III işlemciler dışındakiler piyasadan kaldırılmış (tarih olmuş) modellerdir. Bilgisayar teknolojisindeki hızlı gelişme nedeniyle, şu anda aldığımız yeni bir bilgisayar bile birkaç yıl içerisinde demode olacaktır. Kişisel Bilgisayar (PC) Mimarisi Bu notlar kapsamında PC (Personel Computer – Kişisel Bilgisayar) denilen bilgisayar mimarisi anlatılacaktır. Başka bilgisayar mimarileri de bulunmakla beraber, bu notlar içerisine almamız kapsam ve zaman açısından mümkün değildir. Bir kişisel bilgisayar kasası aşağıdaki temel birimlerden oluşur: 1. Anakart (Mainboard, MB): Bilgisayarın gövdesi, iskeleti sayılabilecek parçadır. Bütün diğer parçalar anakart üzerine monte edilir. İşlemci, Bellek gibi temel parçalar Anakart üzerinde bulunur. Bütün parçaların birbiri ile haberleşmesini sağlayan yollar ve mimariler de anakart üzerinde bulunur. 2. İşlemci 3. Bellek 4. Ekran Kartı: Bilgisayarda oluşan bilgilerin Monitöre yansıtılmasını ve monitör aracılığı ile kullanıcıya ulaştırılmasını sağlayan karttır. Anakart üzerine monte edilir. Monitör Ekran kartına bağlanır. 5. Disk - Disket Sürücü (aşağıda açıklanacaktır) 6. Sabit Disk (aşağıda açıklanacaktır) Yukarıdaki parçalar bir bilgisayarı oluşturan temel parçalardır. Sabit disk dışındakiler her bilgisayarda bulunması gerekir. Bunlar bilgisayarın çalışması için gerekli parçalardır ve Bilgisayar Kasası denilen bir kasa içerisinde montelidirler. Bu temel parçalar dışında isteğe ve gereksinimlere göre başka parçalar da bulunabilir. Yine genellikle bilgisayar kasası içerisinde monteli olan bu parçalar aşağıdaki gibi sıralanabilir: 1. Ses Kartı: Anakart üzerine monte edilir. Bilgisayarın ses ve müzik dosyalarını çalmasını ve dışarıya ses vermesini sağlar. Aynı zamanda bilgisayara ses kaydı için de kullanılır. Üzerinde hoparlör ve mikrofon bağlamak için giriş ve çıkışlar bulunur. 2. Fax/Modem Kartı: Üzerinde telefon hattı bağlamak için giriş vardır. Bilgisayar vasıtası ile fax ve bilgi gönderip almak üzere kullanılır. İnternete bağlanmak için mutlka bu karta ihtiyaç vardır. 3. Diğer Kartlar : TV ve RADYO kartları, SCSI kartı, 3D Hızlandırıcı Kart, MPEG Kartı, ...vs. ÇEVRE BİRİMLERİ Çevre birimleri genellikle dört grupta sınıflandırılır: Giriş birimleri, Çıkış birimleri, İletişim birimleri ve Müzik birimleridir. 1. Giriş Birimleri Klavye (keyboard): Üzerinde harfler, sayılar, işaretler ve bazı işlevleri bulunan tuşlar vardır. Q Klavye ve F Klavye (Türkçe Daktilo Klavyesi) olmak üzere iki şekilde sınıflandırılabilir. Q Türkçe klavye Kodu(179) F Türkçe klavye Kodu(440) Klavye üzerinde numaralar, Kilitler (Caps Lock: Işık yanıyorsa sürekli büyük harf yazar. Yanmıyorsa sürekli küçük harf yazar, Num Lock, Scroll Lock), Özel Tuşlar (Alt, Shift, Control, Alt Gr). Işıklı kalem (light pen): Çizgisel (bar) kodları okumada, şekil çizme ve elyazısı yazmada kullanılır. Grafik masası: Özel bir kalem kullanarak ekranda yazı ve şekillerin gözükmesini sağlayan küçük kare biçiminde masa Dokunma ekranları (touch screen): Ekranda gözüken komut üzerine parmak ile dokunduğunda o komutun çalışmasını sağlayan ekran tipidir. Joystick: Genellikle oyun oynamak için kullanılır. Üzerinde bulunan tuşlarla çalıştırılarak bilgisayara komut verilmesi sağlanır. Fare (mouse): Ekranda gözüken imleç yardımıyla komut girişi yapmaya yarar. Farenin çevre birimi olarak kullanılmasıyla işaretleme, tıklama ve sürükleme yapılarak işlemler yaptırılır. İmleç: Farenin ekran üzerinde nerede olduğunu gösterir. Tıklama: Farenin sol tuşuna bir kez basılmasıdır. Çift Tıklama: Farenin sol tuşuna kısa aralıklarla iki kez tıklanmasıdır. Bir simgeye yüklenen işlevinin yerine getirilmesini sağlar. Sürükleme: Farenin sol tuşunu basılı tutarak imlecin yerinin değiştirilmesidir. Tarayıcı (Scanner) Resim, grafik ve önceden yazılmış yazıları bilgisayar ortamına aktarmakta kullanılır. 300x600 dpi, 600x600 dpi, 600x1200 dpi, 600x2400 dpi ... Optik karekter okuma (Optic Character Reader-OCR) CD-ROM sürücü (Compact Disk-Read Only Memory ) Son yıllarda yaygın olarak kullanılmaya başlanan veri depolama birimidir. 650 MB ... Bir CD'de 24 Ciltlik bir ansiklopedideki yazılar, resimler, video klipler, animasyon ve sesler saklanabilir. Bir program yüklerken 20-40 disketin takılıp çıkarılması yerine CD-ROM'lar tercih edilir. CD-ROM'lar özellikle çok büyük yer kaplayan çoklu ortamlarda (multimedia=ses+ video+ resim+ animasyon) yazılmış yazılımlar için zorunludur. • CD-ROM'lara bir defa yazılabilir, günümüzde CD-RW olanlar birden fazla yazıp silinebilir. • CD-ROM'lar kullanılarak CD-RW yazıcılarla kopyalama yapılmaktadır. • CD_ROM sürücülerde müzik CD'leri de dinlenebilir. • Bir CD sürücü alırken veri transfer hızının büyük olanlar tercih edilmelidir. • 1 CD-ROM'a ortalama 650 MB veri depolanabilir. Son yıllarda yapılan çalışmalarla CD-ROM'lara daha fazla veri depolama olanağı da çıkmıştır. • 1 MB kalın bir roman kadardır (resimsiz). 1 CD-ROM'a 20 cilt kalınlığındaki bir ansiklopedi depolanmaktadır. Bu ansiklopediler ses, resim, video görüntü, animasyon ve grafik (multimedya) özellikleri de içermektedir. • Disketlere ve harddiske veriler magnetik olarak kaydedilirler. Verilerinizin bozulmaması için disketlerinizi magnetik ortamdan uzak tutunuz. • CD-ROM'lardaki veriler optik olarak kaydedilirler. Kolay bozulmazlar. • CD-ROM'lardaki verilerin korumak için çizilmemesine dikkat etmek gerekir. • CD-ROM sürücü varsa hard diskten sonraki en son sürücünün adını alır. Örneğin: HardDisk C ve D ise, CD-ROM sürücü E ile belirtilir. Bunların yanında Laser Disk Sürücüsü, video, kamera, mikrofon, televizyon ve radyo'da giriş birimi olarak kullanılmaktadır. 2. Çıkış Birimleri Disket sürücü (disk driver) Hem giriş hem de çıkış birimidir. Disket denilen magnetik ortama veri yazılabilen ve üzerindeki verileri okuyabilen bir birimdir. DİSKET Taşınabilir manyetik bilgi depolama ortamlarıdır. En popüler şekli 3.5” boyutunda olup 1.44MB bilgi depolama kapasitesi vardır. En önemli özelliği taşınabilir olmasıdır (Bir bilgisayardan başka bir bilgisayara kolayca taşınabilirler). Bu nedenle bilgi taşıma ve yedekleme amacıyla kullanılırlar. Disket sürücü denilen cihazlar tarafından yazılıp okunurlar. Disketlerin arka sağ kenarlarında kayıt çentiği vardır. Eğer çentik kapalıysa diskte kayıt yapılabilir. Çentik açıksa diske kayıt yapılamaz. Diketteki bu çentiğe “protect” ismi verilir. Kayıt yapılmak istendiğinde veya disketten kayıt silineceği zaman mutlaka protektin kapalı olması gerekir. Disketlere veriler kopyalanabilir, eklenebilir, silinebilir, değiştirilebilir. Disketlerdeki verilerin bozulmaması için; disketlerin magnetik ortamdan, sıcaktan, soğuktan, nemden, güneş ışınlarından uzak tutmak gerekir. Bozulan disketler Windows programında scandisk programı kullanılarak kurtarılabilir. (Başlat-Programlar-Donatılar-Sistem Araçları- Scandisk) 1 yüksek yoğunluklu (HD-High Density) disketin boyu 3.5 inç (=8.89 cm)'dir. Disketin yazılabilir ve silinebilir olması için disketin açma kapama düğmesinin kapalı olması gerekir. Disketin kayan penceresi hiç bir zaman açılmamalıdır. Disket sürücü için A harfi kullanılır. İkinci disket sürücü veya sanal disket sürücünün adı da B'dir. Bir 3.5 inç'lik yüksek yoğunluklu (High Density kısaca HD diye gösterilir) disket 1.44 MB veri alır. 720 KB veri alan 3.5 inçlik disketler de eski disket sürücülerle kullanılmaktadır. Daha önceki yıllarda, 5.25 inçlik yüksek yoğunluklu disketler 1.2 MB veri disketlerle, 180 KB ve 360 KB veri alan disketler de kullanılmaktaydı. Disketlerin kullanılabilmesi için biçimlenmesi (formatlanması) gereklidir. Formatlama disketi iz ve sektörlere bölerek bilgisayarın kullanımına hazır hale getirmektir. Ekran-Monitör Hem giriş hem de çıkış birimi olarak kullanılır. Giriş ve çıkış birimlerinden gelen verilerin sonuçlarının ekranda gözükmesini sağlar. Bilgisayarla kişi arasında iletişi sağlar. Bir text ekranın genişliği 80 karakter, boyu 25 satırdır. Grafik ekranda pikseller (nokta) bulunur. Bir ekranda ne kadar çok piksel varsa ekranın çözünürlüğü artar. 640 x 480 piksel, 800 x 600 piksel, 1024 x 768 piksel gibi. Ekranın kaliteli olmasının çok büyük önemi vardır. Ekranlardan titreşimsiz ve az radyasyonlu olanları tercih edilmelidir. Ekranların boyutu, 14 inç, 15 inç, 17 inç, 20 ve 21 'dir. Genellikle ucuz olduğu için 14 inçlik ekranlar kullanılmaktadır. 1 MB, 2MB, 4 MB bellekli ... ekran kartları bulunmaktadır. Ekrandalardaki görüntü netliği noktalar arasındaki uzaklıkla ilgilidir. İki nokta arasındaki uzaklık ne kadar azsa o kadar iyi görüntü elde edilir. Ekrandaki noktalar arası uzaklığı 0.28 mm ve daha az olanlar tercih edilmelidir. Non Interlaced monitörler daha az VGA (Video Graphich Adaptor) 640*480 16 renk ekran SVGA (Super Video Graphich Adaptor) 16 renk : 4 bit renk 256 renk: 8 bit renk, 640 * 480, 512 K bellek 65 536 renk: 16 bit renk , 1024 * 768, 2 MB bellek 16 777 216 renk: 24 bit renk, 1280 * 1024, 4MB bellek Sabit (Hard) Disk Sürücü Sabit disk sürücü, bilgisayarın bilgi depolamak için kullandığı en temel birimdir. Sabit disk kapalı bir kutu içinde bilgisayarın içinde bulunmaktadır. Sabit disk sürücü, verileri bir dizi dönen magnetik yapraklarda magnetik olarak saklar. Her magnetik yaprakta okuma ve yazma işlemini yapan okuma yazma kafası vardır. Daha çok veri kaydedilir. Sabit disk taşınamaz. Sabit disk, merkezlerinden geçen bir mil üzerine üst üste yerleştirilmiş plaklara benzer. Bu plaklar mil ile beraber belirli bir hızda dönerler ve bu sırada okunurlar veya üzerlerine yeni bilgiler yazılır. Erişim hızı ve kapasitesi diskete göre oldukça fazladır. Günümüzde popüler sabit diskler 10GB, 15 GB, 20GB .. gibi kapasitelere sahiptirler. Bilgiler hızlı bir şekilde yazılıp okunabilir. Bir sabit diskin bir veriyi bulma hızının DÜŞÜK olması, o sabit diskin verilere ulaşma hızının YÜKSEK olduğunu gösterir. Örneğin, sabit diskteki okuma yazma kafası, bir veriye 10 ms (mili saniye, 1 sn/1000)'de erişirse; aynı veriye 19 ms'de erişen sabit diske göre daha hızlı okuma yapmış olur. Sabit disklerin kapasitesi ne kadar büyük olursa o kadar çok bilgi saklanabilir. Sabit diskler bilgisayarın ana kartına IDE (Integrated Drive Electronics), SCSI (Small Computer System Interface- skazi diye okunur) veya EIDE (Enhanced IDE, geliştirilmiş IDE) diye adlandırılan kablolarla bağlanırlar. Sabit diskler C harfiyle temsil edilirler. Diğer sürücüler varsa bu harfleri izler. Örneğin, ikinci bir harddisk ya da harddiskin ikinci bölümü varsa D'dir. Sabit diskler zamanla dolar. Bazı dosyaları silmek gerekir. Silinecek dosyaları rastgele seçmemek; bilinçli olarak yapmak gerekir. Bazı dosyalar yedeklendikten sonra silinebilir. Bazı dosyalar sıkıştırma programları ile sıkıştırılarak daha az yer kaplamaları sağlanır. Sabit diski ana karta bağlamak için kablolar kullanılır. Bunlar: IDE (Integrated Drive Electronics) SCSI (Small Computer System Interface) EIDE (Enhanced (geliştirilmiş IDE) Diğer bilgi depolama birimleri; Optik Disk, Yazılabilir-Okunabilir CDROM (CDRW), Manyetik Teypler, DVD Soru : Bu birimlere neden ihtiyaç duyulur? Cevap : Bilgisayar Belleği (RAM) sınırlıdır. Kapasitesi fazla değildir. Bu nedenle yüksek kapasiteli bilgi depolama birimlerine ihtiyaç vardır. Ayrıca bilgisayar belleği (RAM) içerisinde saklanan bilgiler elektrik kesildiğinde kaybolur (kalıcı değildir). Bilgi depolama birimleri, kalıcı bilgi saklamak amacıyla kullanılırlar. Yazıcı (printer) Ekranda gözüken bilgileri kağıt üzerine yazdırmaya yarar. Yazıcılar; Nokta vuruşlu yazıcı (dot matrix): 9 iğneli ve 24 iğneli olabilir. Şerit takılarak kullanılır. Dakikada 1-3 sayfa hızında olabilirler. Sürekli form kağıdı kullanılabilir. Mürekkep püskürtmeli yazıcı(ink jet): Dakikada 1-8 sayfa basabilir. Kartuş takılarak kullanılır. Renkli çıkış alınabilir. 300 dpi - Lazer yazıcı (laser): 300 dpi- , dakikada 4, 8, 12 ... sayfa baskı, toner kullanılır. LCD Panel (Liquid Crystal Display) Bilgisayara bağlanılarak kullanılır. Bilgisayar ekranında gözükenleri duvara yansıtmak amacıyla tepegözün üzerine konulur. Ekranda gözükenler duvarda veya perdede geniş olarak görünür. Kulaklık ve Hoparlör Bilgisayar tarafından üretilen veya kaydedilmiş sesleri duymak için kullanılır. Ses Kartı: CD kalitesinde, 16 bitlik, ses alabilmek için kullanılır. Ses kartları sayesinde ses kayıtı yapılabilinir. Video Bilgisayar tarafından üretilen görüntü, ses, text ve diğer verileri saklamakta kullanılır. 3. İletişim Birimleri İletişim Birimleri diğer bilgisayarlara ve elektronik aletlere bilgi göndermeye ve bilgi almaya yarayan aletlerdir. Modem: Telefon hatları aracılığıyla birbirine uzak yerlerde bulunan bilgisayarlar arasında iletişim sağlayan çevre birimidir. Modemler bilgisayar ve telefon sinyallerini birbirine çevirir. Telefonların kullandığı analog sinyalleri bilgisayarların kullandığı dijital sinyallere çevirir. Aynı şekilde tersini de yapar. Fax olarak da kullanılabilir. Hızları: 14440, 32 K, 56 K ... Ethernet : Aynı ortamda veya belirli mesalerde bulunan birden fazla bilgisayarın ağ ortamında haberleşmesini sağlar.4. Müzik Birimleri MIDI (Musical Instrument Digital Interface- Müzik birimleri için Sayısal Arabirim): Bilgisayar aracılığıyla yüksek kalitede elektronik müzik yapmada kullanılır. Müzik yapmak için özel donanım ve yazılım gerekmektedir. Müzik eğitiminde ve beste yapmada kullanılmaktadır. Bilgisayar Kasası İçinde Bulunan Bazı Aygıtlar; Ana Kart: Üzerinde temel devrelerin bulunduğu karttır. Bütün aygıtlar ve kartlar ana karta bağlıdır. Merkezi İşlem Birimi (MİB/CPU): Komutların işlenmesi, aritmetik ve mantıksal işlemler yapılır. Ana Bellek (RAM =Random Access Memory-Rastgele Erişimli Bellek): Verilerin işlendiği ve geçici olarak saklandığı yer. EDO RAM, SD RAM Güç kaynağı: Normal 220 Volt elektriği bilgisayarın kullanacağı volta çevirir. CD Sürücü, Disket Sürücü ve Disk Sürücü kablolarla ana karta bağlanır. Genişleme Yuvaları: Ses, v,ideo, radyo, tarayıcı, ekran, ethernet kartlarının takıldığı yuvalardır. ISA (8 Bit), VESA (16 Bit) ve PCI (32 bit) olmak üzere üç çeşittir. Parelel Port (25 iğneli-dişi): Yazıcıların takılması için kullanılır. Ekran Portu: Monitörü bağlamak için kullanılır. Fare ve Klavye portu: fare ve klavyeyi bağlamak için kullanılır. Seri Port (9 ya da 25 iğneli-erkek): Fare, modem, tarayıcıyı bağlamak için kullanılır. COM (comunication) da denir. Genellikle, COM 1 farenin, COM 2 ise fax-modemin bağlanması için kullanılır. Kapasitelerine ve Büyüklüklerine Göre Bilgisayar Türleri; Makro Bilgisayarlar ( Mainframe - Ana Bilgisayar ) : Bunlar en büyük tiplerdir. Kapasiteleri Terabyte büyüklüğündedir. Genellikle büyük şirketlerde, bilgi işlem merkezlerinde, araştırma kurumlarında ve üniversitelerde kullanılırlar. Aynı anda yüzlerce kullanıcı tarafından kullanılabilirler. Mini Bilgisayarlar : Orta boy bilgisayarlardır. Sığaları daha azdır. Aynı anda daha az kullanıcı tarafından kullanılabilirler. Fiyatları düşük ve işletme masrafları daha azdır. Orta boy işletmeler tarafından tercih edilirler. Mikro Bilgisayarlar (Personal Computer - Kişisel Bilgisayar - PC): Tek kullanıcı için tasarlanmışlardır. Ofis otomasyonunda, eğitimde, yayın işlerinde, küçük işletmelerin ticari hesaplarının ve personel kayıtlarının tutulmasında etkin biçimde kullanılırlar. Ağlar (Network) Bilgisayarların birbirine bağlanmasıdır. Veriler, donanım ve yazılım paylaşılarak maliyet düşürülür ve işler daha hızlı yapılır. Ayrıca bilgisayarlar arası haberleşme de yapılır. Yerel ağlar (Local Area Network - LAN) dan başka diğer ağ türleri Geniş Ağ (Wide Area Network-WAN), Intranet (kurum içi ağ) ve Internet (Ağların Ağı) 'dir. Ağlarda güvenlik sorunu vardır. Bunu çözmek için her kullanıcıya Ağ Yöneticisi tarafından kullanıcı adı (login name) verilir. Kullanıcı adından başka sadece kullanıcı tarafından bilinen, gerektiğinde kullanıcı tarafından değiştirilen, başka kişilerin bilmemesine dikkat edilen şifre (password) kullanılır. YAZILIM (SOLFWARE) Buraya kadar bilgisayar donanımını anlattık ve gösterdik. Daha öncede açıkladığımız gibi donanım tek başına bir şey ifade etmez. O donanımı kullanabilmemiz için YAZILIM gerekir. Bilgisayar yazılımlarını 2 ana grup altında toplayabiliriz: İşletim Sistemi ve Uygulama Yazılımları.İŞLETİM Sistemi En temel yazılımdır. İşletim sistemi olmadan bilgisayar kullanılamaz. Kullanıcı ile bilgisayar arasıdaki iletişimi sağlayan, bütün donanım birimlerini yöneten ve kullanıcının hizmetine sunan temel programdır. • Bilgisayar ilk açıldığında, öncelikle işletim sisteminin çalıştırılması gerekir. • Birçok işletim sistemi vardır. Komutları ve kullanım özellikleri farklı olması dışında hepsinin amacı aynıdır: Bilgisayarı kullanıcı tarafından kullanılabilir hale getirmek. • En popüler işletim sistemi: Microsoft Windows (3.1, 95, 98, ve 2000). • 2000 modeli henüz çıkmamıştır. Eylül 99’da çıkacaktır. Windows3.1 ve Windows95 artık fazla kullanılmamaktadır. • Ağ işletim Sistemleri: Birden fazla bilgisayarı bağlamak ve tek bir bilgisayar gibi kullanmak için hazırlanmışlardır. En popüler ağ işletim sistemleri Windows NT, Netware ve UNIX işletim sistemleridir. • Diğer işletim sistemleri: Fazla yaygın değillerdir. Az kullanılmaktadırlar. DOS (Disk Operating System), Linux, OS/2, Mac OS bu kapsamda sayılabilir. UYGULAMA YAZILIMLARI Genellikle işletim sistemi bilgisayarı kullanmamıza izin vermesine rağmen, kullanıcı için yetersiz kalır. Çünkü işletim sistemi kullanıcıya genellikle dosya açma, kaydetme, klavye ve fare kullanma gibi imkanlar sunar. Ancak kullanıcının tüm ihtiyaçlarına cevap vermesi mümkün değildir. Örneğin bir muhasebeci muhasebe yazılımına, bir grafiker grafik tasarım yazılımlarına, bir programcı programlama diline ihtiyaç duyar. İşte işletim sistemi dışında kalan diğer bütün yazılımlar UYGULAMA YAZILIMLARI diye adlandırılır. Uygulama yazılımları özelliklerine göre sınıflandırılabilir. • Masaüstü (Ofis Yazılımları): Yazım programı, tablolama programları, basit çizim programları, sunum programları bu kategoridedir. En popüler masaüstü yazılımı Microsoft Ofis paketidir ve size bu paket anlatılacaktır. • Grafik Paketleri : Grafik tasarım, fotoğraf işleme yazılımlarıdır. Reklamcılar ve broşür dizayncıları ile gazete dizgicileri tarafından kullanılır. En popüler paket Corel Draw paketidir. • Programlama dilleri: Programcılar tarafından kullanılırlar ve bilgisayar programı geliştirme imkanı sunarlar. Programlama dilleri olarak C, Pascal, Basic, Java, Assembler, Fortran, Cobol, Lisp ...vs sayılabilir. • CAD-CAM Yazılımları: Mimarlar ve mühendisler kullanır. Bilgisayar destekli tasarım imkanı sunarlar. En popüler program AutoCAD yazılımıdır. • Ticari Programlar: Bir işletmenin ticari işlemlerini takip amacıyla kullanılan yazılımlardır. Muhasebe programları da bu kategoriye girer. • Oyun ve Eğlence yazılımları • Veri tabanı ve sorgulama yazılımları Yazılımlar donanıma uyumlu ise çalışır. İşletim sistemi ile yazılımlar uyumlu olmalıdır. Yazılımlar disket ya da CD_ROM kullanılarak kurulur. Yazılımları bilgisayara kurmak için ilk olarak genellikle SETUP (Windows 95 için), INSTALL (Windows 3.1 için), KUR (Türkçe yazılımlar için) çalıştırmak gerekir. Bilgisayar Dosyaları Veri: harfler, sayılar, grafikler Bilgi: İşlenmiş veridir. Dosya: Saklanan verilerin veya programların ismi. Dosya ismi genellikle iki bölümden oluşur. Birinci bölümde dosyanın adı, ikinci bölümde dosyanın uzantısı yazılır. İki bölüm bir nokta ile birbirinden ayrılır (dosyaadı.dosyauzantısı) Örneğin: yazılı1.doc. yazılı1 dosya adı; doc dosya uzantısıdır. Dosya adı dosyanın içeriğine uygun verilmelidir. Dosya uzantısını genellikle uygulama programı verir. Dosya uzantıları genellikle üç harften oluşur. 1,2,4 harfli dosya uzantıları da vardır. (.c, .db, .html gibi.) Çalışan dosyalar: Uzantıları exe veya com dur. Başka bir programın yardımına ihtiyaç duymadan çalışırlar. Kaynak dosyalar: Çalışmadan önce makine diline çevrilmesi gerekmektedir. Örneğin pascal programlama dilinde yazılan bir programın çalışması için makine diline çevrilmesi gerekmektedir. Bunun içinde o dosyanın pascal programlama dili kurallarına uygun olarak yazılıp; pascal programlama dili derleyicisi tarafından derlenmesi gerekmektedir. Veri Dosyası: Üzerlerinde silme, ekleme, değiştirme yapılabilir. İçeriklerinin çıktısı yazıcıdan alınabilir veya başka birisine elektronik olarak postalanabilir. Yazılı1.doc. bir dökümandır. Bir kelime işlemcide yazılmıştır. O kelime işlemci çalıştırılmadan dökümanın içi görülemez. Kelime işlemci çalıştırıldıktan sonra içine girilip, değiştirme, düzeltme, silme ve ekleme yapılabilir. Yazıcıdan çıkışı alınabilir. KULLANIM HAKKI (COPYRIGHT) Çoğu yazılımların kullanım hakları belirlenmiştir. Yazılımın kullanım hakkı o yazılımı alan kişiye aittir. Son kullanıcı tarafından kopyalanamaz. Dağıtılamaz. Sadece satıcı tarafından kopyalanır. Lisans Anlaşması ile kullanılan yazılımlar: Satıcı ile son kullanıcı tarafından Lisans anlaşması yapılır. Bu lisans anlaşması yazılı olabileceği gibi, yazılım kurulurken başlangıçta da yapılabilir. Tek kullanıcı için lisans sözleşmesi yapılan yazılımlar, çok kullanılıcı için lisans sözleşmesi yapılan yazılımlar, anlaşmalı sayıda kullanıcı için lisans sözleşmesi yapılan yazılımlar ve site lisanslı yazılımlar vardır. Kesinlikle:• Bilgisayarı başkalarına zarar vermekte kullanmayın. • Bilgisayarla, başkalarının işine mani olmayın. • Başkalarının dosyalarını karıştırmanın yollarını aramayın. • Bilgisayarı hırsızlık yapmakta kullanmayın. • Bilgisayarı yalancı şahitlikte, sahte delil hazırlamada kullanmayın. • Sahibinden izinsiz başkalarının bilgisayar kaynaklarını kullanmayın. • Başkalarının fikirlerini bilgisayarla çalıp kendinize mal etmeyin. • Sosyal içeriğini düşünmeden bir program yazmayın. , Bilgisayarı, saygı ve ilgi göstererek kullanın. BİLGİSAYAR NASIL AÇILIR? Bu soruya cevap vermeden önce BIOS çipini ve bilgisayardaki görevini açıklayalım. BIOS (Temel Giriş Çıkış Sistemi) BIOS (Basic Input Output System) bilgisayar anakartı üzerinde bulunan bir ÇİP (EPROM çipi) üzerinde kayıtlı bulunan proğrama verilen isimdir. BIOS proğramı anakart üreticisi tarafından üretim aşamasında EPROM çipine kaydedilir. BIOS proğramının temel görevi bilgisayar açılınca otomatik olarak çalışmak ve işletim sistemini yükleyerek bilgisayarın kullanıcı tarafından kullanılabilir hale gelmesini sağlamaktır. NOT: BIOS proğramı olmadan bilgisayar açılmaz. Şimdi sorumuza gelelim: Bilgisayar nasıl açılır? 1. Bilgisayarın güç düğmesine basılınca, BIOS proğramı otomatik olarak yüklenir ve çalıştırılır.2. BIOS proğramı, bilgisayar donanımını tanır ve rapor eder. İşlemci, Bellek, Disket sürücü, sabit disk gibi donanım birimleri BIOS tarafından tanınır ve özellikleri bildirilir. Yani BIOS donanımı birnevi gözden geçirir ve aksaklık varsa bildirir (Örneğin klavye takılı değil ise bunu bize uyarı şeklinde bildirir). 3. Donanım ayarlarını gerçekleştirdikten sonra BIOS programı, bilgisayarda takılı olan bilgi depolama birimlerini tek tek kontrol eder (belli bir sıraya göre) ve eğer bir bilgi depolama biriminde (örneğin sabit diskte) işletim sistemi var ise İşletim Sistemini çalıştırarak bilgisayarı kullanıcıya bırakır. BIOS programı yukarıdaki işlemleri gerçekleştirdikten sonra devreden çıkar. Yukarıdaki 3. adıma Bilgisayarın Açılması yani (BOOT etmek) denir. Gözlerimizin sağlığı için: • Bilgisayar kullanmadan önce bir göz muayenesinden geçmeli, görme bozukluğu varsa mutlaka düzeltilmeli • Ekrandan 45-75 cm. uzakta oturmalı • Ekranın üst kenarı ile göz hizasının aynı seviyede olmasına dikkat etmeli • Kağıt tutucu kullanıyorsak bunu ekranla aynı hizada tutmalı • Odanın loş ışıklı, aydınlatma 30-50 mumluk ve indirekt olmalı • Işık ekrana dik açıyla gelmemeli • Işık yansıma ve parlamaları önlemeli • 15-20 dakikada bir kısa süre gözleri uzağa odaklayarak göz kaslarının dinlenmesi sağlanmalı. Doğru oturuş ; Bilgisayarın karşısında otururken şunlara özen göstermeliyiz. • Masa yüksekliği 65-70 cm. • Yüksekliği ayarlanabilir, sırtı bele uygun ve esnek bir ergonomik koltuk • Omuzlar rahat bırakılmış • Dik oturulmuş ve sırt desteklenmiş • Kollar yatay veya biraz yukarıda • Dirsek ve eller düz bir çizgide • Bacakların üst kısmı yatay • Dizler 9 veya 110 derece açıda olmalı BİLGİSAYAR VİRÜSLERİ 1. Bilgisayar virüsü nedir? Nasıl bulaşır? Bilgisayar virüsleri, aslinda "çalıştığında bilgisayarınıza değişik şekillerde zarar verebilen" bilgisayar programlarıdır. Eğer bu programlar (ya da virüs kodları) herhangi bir şekilde çalıştırılırsa, programlanma şekline göre bilgisayarınıza zarar vermeye başlar. Ayrıca, tüm virüs kodları (bilinen adıyla virüsler) bir sistemde aktif hale geçirildikten sonra çoğalma (bilgisayarınızdaki diğer dosyalara yayılma, ağ üzerinden diğer bilgisayarlara bulaşma vb gibi) özelliğine sahiptir. Bilgisayar virüslerinin popüler bulaşma yollarından birisi "virüs kapmış bilgisayar programları" dır. Bu durumda, virüs kodu bir bilgisayar programına (söz gelimi, sık kullandığınız bir kelime işlemci ya da beğenerek oynadığınız bir oyun programı) virüsü yazan (ya da yayan) kişi tarafından eklenir. Böylece, virüslü bu programları çalıştıran kullanıcıların bilgisayarları "potansiyel olarak" virüs kapabilirler. Özellikle internet üzerinde dosya arşivlerinin ne kadar sık kullanıldığını düşünürsek tehlikenin boyutlerını daha da iyi anlayabiliriz. Virüslenmiş program çalıştırıldığında bilgisayar virüs kodu da, genellikle, bilgisayarınızın hafızasına yerleşir ve potansiyel olarak zararlarına başlar. Bazı virüsler, sabit diskinizin ya da disketlerinizin "boot sector" denilen ve bilgisayar her açıldığında ilk bakılan yer olan kısmına yerleşir. Bu durumda, bilgisayarınız her açıldığında "virüslenmiş" olarak açılır. Benzer şekilde, kendini önemli sistem dosyalarının (MSDOS ve windows için COMMAND.COM gibi) peşine kopyalayan virüsler de vardır. Genellikle her virüsün bir adı vardır (Cansu, Stoned, Michaelangelo, Brain, Einstein vb gibi). 2. Kaç çeşit bilgisayar virüsü vardır? Bilgisayar virüslerini, genel olarak 2 grupta toplamak mümkün: • Dosyalara bulaşan virüsler • Bilgisayarın sistem alanlarına bulaşan virüsler İlk gruba girenler, genellikle, kullanıcının çalıştırdığı programlara (söz gelimi, dos için .EXE ve .COM) bulaşır. Bazen, başka tür sistem dosyalarına da (.OVL, .DLL, .SYS gibi) bulaşabilirler. Programların virüslenmesi iki yolla olur: Ya virüs kodu bilgisayarın hafızasına yerleşmiştir ve her program çalıştırılışta o programa bulaşır; ya da hafızaya yerleşmeden sadece "virüslü program her çalıştırılışında" etkisini gösterebilir. Ancak, virüslerin çoğu kendini bilgisayarın hafızasına yükler. İkinci gruba giren virüsler ise, bilgisayarın ilk açıldığında kontrol ettiği özel sistem alanlarına (boot sector) ve özel sistem dosyalarına (command.com gibi) yerleşirler. Bazı virüsler ise her iki şekilde de zarar verebilir. Bazı virüsler, virüs arama programları tarafından saptanmamak için bazı "gizlenme" teknikleri kullanırlar (Stealth Virüsleri). Bazı tür virüsler ise, çalıştırıldığında kendine benzer başka virüsler üretir (Polymorphic virüsler). (Bu tip virüslein ilk örneklerinden olan Dark Avanger ve Cascade bilgisayar sistemlerine ciddi zararlar vermişlerdir). 3. Bilgisayar virüslerinin olası zararları nelerdir? Bilgisayar virüsleri, • Ekranınıza can sıkıcı mesajlar çıkararak çalışmanızı bölebilir/engelleyebilir. • Bilgisayarınızın hafızasını ve/veya disk alanını kullanarak bu kaynaklara verimli olarak erişiminizi engelleyebilir. • Kullandığınız dosyaların içeriklerini bozabilir/silebilir. • Kullandığınız bilgisayar programlarını bozabilir, çalışmalarını yavaşlatabilir. • Sabit diskinizin tamamını ya da önemli dosyaların olduğu kısımlarını silebilir. 4. Virüsler sadece PC'lere mi bulaşır? Hayır, sadece PC'lere bulaşmaz; ancak en çok dos ve windows işletim sistemi ile çalışan PC'lere bulaştığını söyleyebiliriz. Macintosh virüsleri de bir hayli yaygındır. Unix işletim sistemi ile çalışan bilgisayarlarda virüs bulaşma vakaları oldukça azdır. 5. Dünyada kaç tane virüs var? Buna kolayca cevap vermek güç. Muhtemelen 10binlerce.. 6. Virüsler nasıl bu kadar hızlı yayılıyor? Eskiden en popüler virüs bulaşma yolu, bir bilgisayardan diğerine "disket" ile dosya aktarımı idi. Günümüzde ise, bilgisayar ağlarının oldukça yoğun kullanılması, herkese açık (anonim) dosya arşivleri ve internet üzerindeki popüler etkileşimli ortamlar (IRC, ICQ, Web gibi) virüslü programların yayılması için oldukça uygun ortamlardır. Ayrıca, e-mail yoluyla gelen programların kontrolsüz çalıştırılması da bir başka potansiyel tehlike olarak karşımızdadır. 7. "Truva atı" (Trojan Horse) nedir? Bir virüsten farkı var mı? Truva atı da aslında "virüs" ile eşdeğer. Tek farkı, ilk anda aldığınız programın yararlı birşeyler yaptığını sanıyorsunuz ancak zararlı olduğunu daha sonra anlıyorsunuz. Söz gelimi, sadece bir virüs bulaştırmak için yazılmış bir oyun programı. Oyunu çalıştırıp oynuyorsunuz; ve sonra .......... 8. Virüsler programların yanında veri dosyalarını da bozabilir mi? Bazı virüsler, doğrudan data dosyalarını bozabilirler. Birçok virüs, .DAT, .OVR, .DOC gibi çalıştırılabilir olmayan dosyaları hedef alıp bozabilmektedir. Ancak bilgisayar virüsleri de ir çeşit "bilgisayar programları" olduğundan, virüsün yayılabilmesi için mutlaka virüs kodunun çalışması lazım. Bu yüzden, söz gelimi bir düzyazı içeren dosyanın (text) virüs taşıma ihtimali yok. 9. Macro virüsü nedir? Bazı programların, uygulama ile birlikte kullanılan "kendi yardımcı programlama dilleri" vardır. Söz gelimi, popüler bir kelime işlemci olan "MS Word", "Macro" adı verilen yardımcı paketlerle yazı yazma sırasında bazı işleri otomatik ve daha kolay yapmanızı sağlayabilir. Programların bu özelliğini kullanarak yazılan virüslere "macro virüsleri" adı verilir. Bu virüsler, sadece hangi macro dili ile yazılmışlarsa o dosyaları bozabilirler. Bunun en popüler ve tehlikeli örneği "Microsoft Word" ve "Excel" macro virüsleri. Bunlar, ilgili uygulamanın macro dili ile yazılmış bir şekilde, bir word ya da excel kullanarak hazırladığınız dökümana yerleşir ve bu dökümana her girişinizde aktif hale geçer. Macro virüsleri, ilgili programların kullandığı bazı tanımlama dosyalarına da bulaşmaya (normal.dot gibi) çalışır. Böylece o programla oluşturulan her döküman virüslenmiş olur. Microsoft Office (word, excel vb) macro virüsleri ile başetmek ve korunmak için, http://www.microsoft.com/msoffice adresinde gerekli bilgiler bulunabilir. 10. Bilgisayarımın virüs kapıp kapmadığını nasıl anlarım? Bunu saptayan programlar var mı? Eğer bilgisayarınıza virüs bulaşmışsa, bu durumda bilgisayarınızda "olağan dışı" bazı durumlar gözlemleyebilirsiniz. Bazı virüsler, isimleri ile ilgili bir mesajı ekranınıza getirebilir. Bazıları makinanızın çalışmasını yavaşlatabilir, ya da kullanılabilir hafızanızı azaltır. Bu son iki sebep sırf virüs yüzünden olmasa da gene de şüphelenmekte fayda var. Bilgisayarınızın virüs kapıp kapmadığını saptayan "anti-virüs" programları da var. Bu programlar, bilgisayarınızın virüs kapabilecek her tarafını (hafıza, boot sector, çalıştırılabilir programlar, dökümanlar vb) tararlar. Bu programların virüs saptama yöntemleri 2 türlüdür: • Kendi veritabanlarındaki virüslerin imzalarını (virüsün çalışmasını sağlayan bilgisayar programı parçası) bilgisayarınızda ararlar. • Programlarınızı, virüs olabilecek zararlı kodlara karşı analiz edebilirler. Günümüzdeki popüler anti-virüs programlarının veri tabanlarında 1000lerce virüs imzası ve bunların varyantları vardır. Bu veri tabanları, yeni çıkan virüsleri de ekleyerek sık aralıklarla güncellenir. Bütün virüs programları 3 temel işleve sahiptir : 1. Virüs Arama, bulma (virus scanner) 2. Bulunan virüsü temizleme (virus cleaner) 3. Bilgisayarınızı virüslerden korumak için bir koruyucu kalkan oluşturma (virus shielder) Virüs kalkanları, bilgisayarınız her açıldığında kendiliğinden devreye giren, ve her yeni program çalıştırdığınızda, bilgisayarınıza kopyaladığınızda (başka bir bilgisayardan, internet üzerinden, disketten vb) bunları kontrol eden ve tanımlayabildiği virüs bulursa sizi uyaran ve virüs temizleme modülünü harekete geçirebilen araçlardır. Bazı popüler anti virüs programları, üretici şirketler ve web adresleri şunlardır : • McAfee Associates, Inc. http://www.mcafee.com • IBM Anitvirus http://www.av.ibm.com • Norton Antivirus http://www.symantec.com • F-Prot http://www.datafellows.com • Thunderbyte Antivirus http://www.thunderbyte.com Bu programlar genellikle "shereware" dir. Bazılarının kısıtlı kullanımlı "freeware" sürümleri de vardır. Macintosh, OS/2 ve Windows için bu tip programları yerel Raksnet Tucows arşivinden de alabilirsiniz. Adresi: http://tucows.raksnet.com.tr 11. Bilgisayarım virüslendi. Nasıl temizleyeceğim? Bir programın virüslü olduğundan şüpheleniyorsanız, bu durumda, öncelikle sakin olun. Yapacağınız ilk iş, o an kullandığınız tüm uygulamaları kapatmak, yaptığınız işleri saklamak. Ardından, bir antivirüs programı ile bilgisayarınızı (gerekirse disket(lerin)izi tarayın. Her zaman için, kullandığınız antivirüs programının yeni bir sürümünü elde etmeye çalışın. Eğer bilgisayarınızın sistem alanları da etkilenmişse, bu durumda bilgisayarınızı kapatın. Ardından, bilgisayarınızı "temiz bir sistem disketi" ile açın. Bu yüzden, herzaman böyle bir disket bulundurmak faydalı olacaktır (windows için Rescue Disk). Daha sonra, bir virüs tarama/temizleme programı ile bilgisayarınızı tarayın. 12. Virüslerden korunma yolları nelerdir? En iyi korunma yolu, şüpheli programları, güvenmediğiniz internet sitelerinden aldığınız programları hemen kontrol etmeden çalıştırmamak. Dışardan bir program aldığınızda "MUTLAKA BIR VIRUS TARAYICI ILE" kontrol edin. Sonra çok başınız ağrıyabilir. Ancak, bu korunma önlemi de yetmeyebilir. Virüsler yanında, çalıştırdığınızda bilgisayarınızın önemli dosyalarını silen, disklerinizi formatlamaya çalışan ve ilk anda yararlı gibi görünen (söz gelimi ilk anda bir oyun programı olduğunu sanırsınız) programlar da var. Bu programlar, genellikle, illegal programların bulunduğu birtakım kontrolsüz FTP sitelerinde, web sitelerinde bulunmaktadır. Bu tip programların dağıtıldığı önemli yerleden biri de haber gruplarıdır (usenet news). Aldığınız bir mailin sonuna eklenen ve "lutfen ilişikteki kısa programı çalıştırın, size çok güzel bir yeni yıl kutlaması mesajı veriyor" gibi bir mesaj görür, eklenmiş programı alır ve çalıştırırsanız başınız muhtemelen dertte olacak demektir. Programı alırsınız, içinden hiç virüs çıkmaz. Ama, aldığınız program, çalıştırıldığında, aslında makinanıza ciddi zararlar veren bir algoritmayı doğrudan çalıştırıyor olabilir. Bu yüzden, çok dikkatli olmak lazım. Son pişmanlık fayda etmiyor. Önemli dosyalarınızın (sistem dosyaları, önemli kişisel dosyalar vb) yedeklerini almaya çalışın. Ve de şüpheli birşekilde aldığınız bir programı hemen silin. Bilgisayarınıza, eğer imkanınız varsa, bir virüs koruyucu kalkan programı yükleyin. Bu da, sizi bir miktar koruyacaktır. Bu programların seçenekleri ile biraz oynayarak tam kullanımını öğrenin. Bazıları, disk formatlama, dosya silme vb gibi konularda kullanıcıyı uyaran özelliklere sahiptir. 13. Internet'ten aldığım e-posta'dan bilgisayarım virüs kapabilir mi? Bu soruya günümüzde kolayca "hayır" demek ne yazık ki tam mümkün değil. e-posta programları ve protokoller çok gelişti. Ama gene de, e-mail ile virüs bulaşmasının çok çok zor olduğunu söyleyebiliriz. Öncelikle, • Sadece düz yazı içeren bir e-postayı okumakla sisteminize virüs filan bulaşmaz. • Eğer aldığınız e-posta ile birlikte bir "attachment (eklenmiş dosya)" varsa (eklenmiş dosya, herhangi bir çalıştırılabilir (executible) dosya olabilir), mailinizi okuyup gelen dosyayı diskinize saklamakla "o dosya virüslü dahi olsa" yine virüs bulaşmaz. Tabii, eklenmiş dosyayı çalıştırırsanız ve o dosya da virüslü ise, sisteminize virüs bulaşabilir. Bu tamamen sizin sorumluluğunuz. • Yıllar içinde mail programları oldukça gelişmiştir. bazı özel tekniklerle, mail içine "doğrudan çalıştırılabilir kod" ekleme olanağı vermektedir. Daha çok yeni olan bu kullanım, tüm potansiyel virüs saldırılarına açıktır. Dolayısıyla, size gelen bir maili okumadan önce, "konusuna" ve "kimden gönderildiğine" ayrıca "uzunluğuna" bakıp ona göre bir karar verebilirsiniz. Kullandığınız mail programı, bazı seçeneklerini değiştirirseniz, maili okumak için açtığınız anda, sizin onayınızı almadan, aslında bir program olan ilgili kod çalışmaya başlayabilir. 14. Internet'teki web sitelerine girdiğimde bilgisayarım virüs kapabilir mi? Hayır, bulaşmaz. web sayfalarını oluşturmada kullanılan HTML, sabit diske yazma/silme vb yapılmasına izin vermez. Bunun yanında, web sayfalarında çok kullanılan Java ve JavaScript ile yazılmış web uygulamaları da diskinize kesinlikle hiçbirşey yazmaz, hiçbirşeyi silmez. Bu yüzden, gönül rahatlığı ile web üzerinde dolaşabilirsiniz. Ancak, rastladığınız programları alıp kontrolsüz çalıştırırsanız o zaman durum değişir! 15. Internet'teki bir dosya arşivinden aldığım programlar virüslü olabilir mi? Bunlar ne kadar güvenli? Güvenilir dosya arşivlerinden alınan programlarda virüs olması ihtimali yok denecek kadar azdır. Bunlar genellikle, popüler bilgisayar dergilerinin arşiv siteleri; tanınmış yazılım şirketleri, yansıları dünyanın pek çok yerinde tutulan Simtel, Cica, Tucows, Winsite gibi sitelerdir. Zaten bir siteye girdiğinizde o sitenin muhteviyatı size bazı ipuçları verir. Eğer illegal programların ve "crack" olarak adlandırılan bazı programların olduğu bir sitede iseniz virüslü program alma ihtimaliniz son derece yüksek!!! Sabit Diskleri virüslerden korumak gereklidir. Virüsler, genellikle bilgisayara zarar vermek amacıyla yazılmaktadır. Bilgisayarın işleyişinin kesilmesine, dosyaların silinmesine, sistemin yavaşlamasına yol açar. Virüsler, disketlerde bulunan programların içinde gizlenmiş olarak bulunur. Disket, disket sürücüye takılıp, virüslü dosya veya disket okutulduktan ya da içindeki programlar çalıştırıldıktan sonra bilgisayara geçer.Virüslerden korunmak için virüs arama ve temizleme programlarını kullanmak gerekiyor. Her gün yeni virüsler yazılıp, dağıtılıyor. Bunun için de bilgisayarımızdaki virüs arama ve temizleme programlarını güncellemek gerekiyor.Virüsler ayrıca modemle iletişim sırasında da geçebilir. Ayrıca kopya programlarda da virüs bulunabilir. WINDOWS İŞLETİM SİSTEMİ Kişisel bilgisayarlarda kullanılan en popüler işletim sistemidir. Görsel olması ve kullanım kolaylığı sebebiyle tercih edilmektedir. Tek kullanıcı tarafından kullanılan sistemlerde çalıştığı gibi, bir network ortamının oluşturulması için de kullanılır. Yani Windows 98 sadece bir tek bilgisayarı çalıştırmak için kullanılmaz. Aynı zamanda bilgisayarları bir ağ ortamında da birbirine bağlamak için de kullanılır. Bunun yanında kullanıcının bilgisayarla samimi ve eğlenceli bir ortamda çalışması için de bir çok araç içerir. Ayrıca ofis ortamında kullanıcıların ihtiyacı olabilecek bazı doküman yazma ve şekil çizme programlarını da bünyesinde bulundurur. Genellikle fare yardımıyla kullanılır. Çok sınırlı olarak klavye kullanmayı gerektirir.Windows’u Açmak Windows bilgisayarınızda yüklüyse bilgisayarın açılış düğmesine basarak Windows’u açabilirsiniz. Windows, sistem ayarlarını, bilgisayara bağlı cihazları ve başlangıçta otomatik çalıştırılmak üzere ayarlanmış programları çalıştırarak işe başlar. Eğer bilgisayar bir ağa bağlı ise kullanıcı adı ve parola girilmesi istenir eğer bağlı değilse Windows’ un Masaüstü öğeleri ekranda görünür. Windows’u Kapatmak Bilgisayarı kapatmak için önce Windows oturumunun hatasız kapatılması gerekir. Bunun için Görev Çubuğundaki Başlat menüsünden Oturumu Kapat komutu seçilir. Açılan pencereden Bilgisayar Oturumunu Kapat düğmesine tıklanır ve böylece bilgisayar windows’tan kapatılmış olur. Diğer kapatma şekilleri ise şöyledir; Yeniden Başlat: Bilgisayarın gücü kesilmeden ilk başlangıç aşamasından yeniden başlar. Askıya Al: Bilgisayarı geçici olarak uyku konumuna getirir. Ekran sönümlenir. Kullanıcı bir tuşa dokunana kadar bilgisayarın bütün kaynakları uyku konumunda kalır. MS-DOS Kipinde Başlat: Windows’u kapatarak MS-DOS’a geçer. Bu işlemden sonra Windows’a geri dönülemez. Masa Üstünün Tanıtımı Windows’un temel alanı masaüstüdür. Masaüstü , Artalan ve Görev Çubuğu olmak üzere iki bölümden oluşur. Bütün programlar pencere şeklinde MasaÜstü’ne açılır. Artalan: Kısayol simgelerinin ve pencerelerin açıldığında üzerinde durduğu Masaüstü öğesidir. Bütün pencereler Artalan üzerine açılırlar. Masaüstünün solunda yer alan resimlere simge adı verilir. Simgeler dosyaları, klasörleri ya da programları hızlı bir biçimde açmayı sağlar. Görev Çubuğu: Çalışan uygulamaların pencereleri masa üstüne açılırken uygulamanın adı ve simgesi Görev Çubuğunda yer alır. Ayrıca Windows programlarının ve uygulamalarının ana menüsü olan Programlar menüsüne de Görev Çubuğu’ndaki Başlat bölümünden girilebilir. Saat, klavye, ses ayarı simgeleri de bu bölümde yer alır. Fareyi (Mouse) Kullanmak Fare, ekranda görülen nesneleri göstermeyi, seçmeyi ve denetlemeyi sağlayan bir araçtır. Fareyle gerçekleştirilebilecek beş temel işlem vardır: Göstermek, tıklamak, sağ düğmeyle tıklamak, sol düğmeyle tıklamak ve sürüklemek. Fare, bir nesneyi gösterirken şekli nesnenin özelliğine göre değişir. Üzerine geldiğinizde ya da bir kez tıkladığınızda nesnenin rengi değişiyorsa nesne seçilmiş yani üzerinde işlem yapılacak demektir. Sol Tuş : Bu tuş, nesnenin (dosya, klasör,simge v.b.) çalıştırılması, sürüklenmesi ya da seçilmesi amacıyla kullanılır. Eğer nesne seçilecekse ve fare tek tıklama durumuna ayarlanmış ise bir kez sol fare tuşuna basıldığında nesne çalışır. Üzerine gelindiğinde rengi değişiyorsa nesne seçili duruma gelmiştir. Eğer sol tuşa basılı tutulup hareket ettirilirse nesne sürüklenir. Sağ Tuş : Üzerinde bulunulan nesne ile ilgili komutların gösterildiği bir pencerenin açılmasını sağlar. Fareyi Özelleştirmek Fare ile ilgili değişiklikler Denetim Masasından Fare simgesine girerek yapılabilir. Burada yapılabilecek işlemler sırasıyla, • Farenin sol ya da sağ elle kullanılmasını sağlamak • Çift tıklama hızını değiştirmek • İşaretçiler bölümünden fare işaretçilerini değiştirmek • Hareket bölümünden fare hareketlerini özelleştirmektir. Menüleri Açmak ve KapatmakBaşlat menüsünü açmak için fare göstergesi menü üzerine getirilir ve farenin sol tuşuna tıklanır. Başlat menüsünün alt menülerine girmek için komut üzerine gelinir. Alt menü yana doğru kendiliğinden açılır. Açılan menüden herhangi bir komutu seçmeden kapatmak için boşluktayken sol fare tuşu ile bir kez tıklanır. Menüdeyken herhangi bir programı çalıştırmak için Programlar menüsü açılır ve oradan çalıştırılmak istenen programı üzerindeyken sol tuş tıklanır. Pencerelerle Çalışmak Windows’da çalışan bütün programlar bir pencere içerisinde masaüstü’ne açılır. Pencereler büyütülüp küçültülebilir, ekranı kaplayabilir,simge durumuna küçültülebilir,eski boyutuna getirilebilir. Pencereler masaüstünün her hangi bir bölümüne sürüklemek vasıtasıyla taşınabilir. Aynı anda birden fazla pencere açılabilir. Windows’un bu en önemli özelliğine Çok Görevlilik (Multi Tasking) denir. Aktif olan pencerenin üst bant kısmı lacivert diğer pencerelerinki gridir. Pencerelerin alt kısmın durum çubuğu yer alır. Durum çubuğu aktif pencere içinde seçili nesne ile özet bilgi verir. Pencerenin sağında ya da altında bulunan kaydırma çubuğu pencerenin içerisinde halihazırda görüntülenemeyen başka nesneler de olduğu bunların çubuğu kaydırmak suretiyle görülebileceğini gösterir. Pencereler, üst bandından farenin sol tuşuna basmak ve sürüklemek vasıtasıyla masaüstünün istenen bir yerine taşınabilir. Pencereler alt, üst , sağ ve sol köşelerine gelindiğinde farenin sembolü değişir. Bu esnada sol tuşa basılı tutarak pencere yeniden boyutlandırılabilir. Görev Çubuğundaki açık uygulamalar arasında geçiş yapmak için farenin sol tuşu ile geçiş yapılmak istenen uygulama üzerine tıklanır. Görev Çubuğunun ÖzellikleriGörev Çubuğu, açık olan uygulamaların isimlerini üzerinde gösterir. Bu sayede uygulamalar arasında geçiş yapılabilir. Görev Çubuğu üst kısmından tutularak boyutlandırılabilir. Eğer istenirse masa üstünde başka bir yere de taşınabilir. Görev Çubuğu’na sağ fare tuşu ile dokunulduğunda Özellikler komutu seçilerek özellikleri değiştirilebilir. Görev Çubuğunun en önemli özelliği otomatik gizlenmesi ve daima üstte yer almasıdır. Artalan ve Görünüm Özellikleri Windows’ de Artalanın özelliklerini değiştirmek için Masaüstünde boş bir alandayken farenin sağ tuşuna basılır ve açılan pencereden Özellikler komutu seçilir. Görünüm Özellikleri penceresindeki komutlar aşağıdaki gibidir; Artalan : Masaüstündeki desenin değiştirildiği menüdür. Listeden artalan üzerine eklenecek resim seçilir. Görüntüle kısmından açılan pencereden resmin bütün ekranı kaplaması için Uzat komutu seçilir. Ekran Koruyucu : Belirlenen süre içerisinde klavye ya da farenin herhangi bir tuşuna dokunulmadığında veya hareket ettirilmediğinde ekrana gelen programdır. Ekran Koruyucu kutusundan isteğe göre bir ekran koruyucusu seçilir. Bu ekran koruyucusunun aktif olması için geçmesi gereken süre girilir. Ayarlar düğmesinden ekran koruyucu ile ilgili ayarlar yapılabilir. Özellikle yazı ile ilgili bir ekran koruyucuda ayar yapılması söz konusudur. Önizleme düğmesine dokunarak seçilen ekran koruyucunun ekranda nasıl görüneceğine bakılabilir. İstenirse ekran koruyucuya Parola verilebilir. Görünüm : Pencerelerin renk ve özelliklerinin değiştirilip kişiselleştirildiği bölümdür. Düzen bölümünden önceden tanımlı bir görünüm özelliği seçilerek uygulanabilir.Ayarlar : Monitörün çözünürlüğü ile ilgili ayarların değiştirilebildiği bölümdür. Ekran kartının ve monitörün desteklediği çözünürlük menüden seçilerek uygulanabilir. Bu bölüme Görev Çubuğu’ndaki monitör simgesinden de girilebilir. Görev Çubuğundan Saat, Tarih ve Ses Ayarlarının Değiştirilmesi Görev Çubuğunun sağ alt köşesindeki simgelere tıklanarak özellikleri değiştirilebilir. Saat ve Takvim :Ayları ve yılları gösteren aşağı açılır listeden görülmek istenen ay ve yıl seçilir. Aşağıdaki pencereden de gidilmek istenen gün seçilir. Saat bölümünde değiştirilecek kısmın üzerine tıklanır ve azaltma-artırma düğmesine basılarak saatin istenen ayarı yapılabilir. Ses Ayarları : Hoparlör simgesine tıklayarak ses özelliklerini ve çift tıklayarak gelişmiş ses özelliklerini değiştirmek mümkündür. Sürücü, Klasör ve Dosya Kavramı Sürücü, bilgisayarda sabit disk, floppy disk ve CD-Rom’un çalıştırılması için kullanılan cihazdır. Bu sürücüleri ifade eden ”A” sembolü birinci disket sürücüyü, “B” eğer varsa ikinci disket sürücüyü, “C” birinci sabit diski, “D” eğer varsa ikinci sabit diski yoksa CD-Rom sürücüyü ifade eder ve her bir sürücünün sembolü yanında görülür. Dosya, verilerin bilgisayarda manyetik ortama kaydedildikleri yapıdır. Dosyaların bir ismi ve uzantısı vardır. Dosyalar oluşturuldukları uygulama programlarına ya da programlama dillerine göre uzantı alırlar. Örneğin Word programında oluşturulan dosyaların uzantıları “DOC” tur. İşletim sistemi tarafından herhangi bir programa ihtiyaç duymadan çalıştırılabilen dosyalar “COM”, “EXE” ve “BAT” uzantıya sahip dosyalardır. Diğer dosyalar oluşturuldukları uygulama programı ile birlikte açılırlar eğer oluşturuldukları uygulama programı diskte yoksa açılamazlar. Örneğin “XLS” uzantılı bir dosyanın açılabilmesi için diskte EXCEL programının olması ve EXCEL’i başlatan dosya olan EXCEL.EXE dosyasının diskte mevcut olması gerekir. Diğer sistem ve sürücü dosyaları da işletim sistemi tarafından çalıştırılırlar. Sistem ve sürücü dosyalarının herhangi birinin eksik olması sistemin çökmesine yani bilgisayarın açılmamasına yol açar. Bir programın birden fazla dosyası olabilir ve bunların hepsinin bir görevi vardır. Fakat bunların en önemlisi çalıştırılabilir dosyalardır. Çalıştırılabilir dosya olmadan program başlatılamaz ve diğer dosyalar faaliyete geçemezler. Klasör, bir programa ya da herhangi bir uygulamaya ait dosyaların başka dosyalarla karışmasını engellemek; aradığımız dosyaları daha kolay bulabilmek amacıyla disk içerisinde oluşturduğumuz bölümlerdir. Klasörlerin içerisine açılan başka bir klasöre de alt klasör denir. Bilgisayarım Penceresinden Bilgisayar İçerisindeki Nesneleri Görmek Bilgisayarım simgesi üzerine tıklandığında açılan pencerede disket sürücü, sabit disk, cd-rom sürücü, denetim masası, çevirmeli ağ ve yazıcılar simgeleri görünür İçeriğini görmek istediğiniz simgeye tıklayarak o nesneye ait pencerenin açılması sağlanır. Eğer açılan bir sürücü ise içerisinde yer alan klasör ve dosyalar görülebilir. Sürücünün özelliklerini (dolu ve boş alan miktarını) görmek için simge üzerinde sağ fare tuşuna basılır ve açılan menüden özellikler komutu seçilir. Burada ifade edilen sığa terimi diskin toplam kapasitesini gösterir. Kullanılan alan, diskteki dolu alanı ifade eder. Boş alan ise diskteki kullanılabilecek alan miktarını gösterir. Başlat Menüsü Başlat Menüsü, Windows’un temel menüsüdür. Başlat menüsünde bulunan komutlar şunlardır. Bilgisayarı Kapat : Bilgisayarın değişik şekillerde kapatılmasını sağlar. Çalıştır : Herhangi bir uygulama proramını çalıştırmak için kullanılan komuttur. Yardım : Windows hakkında bilgi içeren bölümdür. Bul : Herhangi bir bilgisayar, klasör ya da dosya aramayı sağlayan menü komutudur. Ayarlar : Denetim Masası, Yazıcılar ve Görev Çubuğu ile ilgili ayarların yapıldığı komuttur. Belgeler : En son açılan birkaç dosyanın adını içerir ve bu dosyalara daha çabuk ulaşmayı sağlar. Programlar : Windows’un standard programları ve Windows’a yüklenen programların kısa yollarının yer aldığı en önemli menü komutudur. Programlar menüsündeki Başlangıç komutu, bu pencere içerisinde yer alan programın Windows tarafından açılış esnasında otomatik olarak çalıştırılacağını gösterir. Windows Gezgini Bilgisayardaki bütün sürücü ve diğer öğeleri hiyerarşik bir yapıda gösteren ve bu öğeler arasında işlem yapmayı sağlayan Windows’un en önemli programlarından biridir. Windows Gezgininin standart görüntüsünde sol pencerede sürücü ve klasörler sağ pencerede ise aktif durumdaki sürücü ya da klasörün içeriği yer alır. Yeni Klasör Oluşturmak : Önce klasörün oluşturulacağı nesne (sürücü ya da klasör) seçilir. Menüden Dosya:Yeni:Klasör komutu seçilir. Klasöre otomatik olarak Yeni Klasör adı verilir. Bu isim silinerek klasöre içinde bulunduracağı dosyalara uygun bir isim verilir.Sol pencerede, sol tarafında “+” işareti olan klasörler alt klasöre sahip demektir. Bu “+” işaretine tıklandığında ya da klasöre tıklandığı anda alt klasörler de listelenirler. Mevcut Klasör ya da Dosyanın Adını Değiştirmek : Pencerenin sağ tarafındayken ismi değiştirilmek istenen mevcut dosya ya da klasör seçili durumdayken sağ fare tuşuna basılır. Açılan menüden Yeniden Adlandır komutu seçilir. Mevcut isim silinerek yerine yenisi yazılır ve yazma işlemi bitince boşlukta sol fare tuşuna tıklanılır. Klasör ya da Dosyaların Seçilmesi : Üzerinde işlem yapılacak dosya ya da klasörler işleme başlanmadan önce mutlaka seçilmelidir. Fare göstergesi klasör ya da dosya üzerine geldiğinde bu öğenin rengi değişiyorsa öğe seçilmiş demektir. Birden fazla öğe seçilmek istendiğinde klavyeden Ctrl tuşuna basarak aynı anda seçilecek öğelerin üzerine teker teker gelerek öğeler seçilirler. Eğer belirli aralıktaki öğelerin tamamı aynı anda seçilmek isteniyorsa, seçilecek grubun başlangıcına gelerek ilk öğe seçilir. Daha sonra klavyeden Shift tuşuna basılı tutarak grubun sonundaki öğe üzerine gelinir böylece belirli bir grup öğe seçilmiş olur. Klasör ya da Dosyaların Kopyalanması : Kopyalanmak istenen öğe ya da öğeler seçilir. Seçilen öğeler iki yolla kopyalanabilir. Birinci yöntem Sürükle-Bırak yöntemidir. Fare göstergesi öğelerin üzerindeyken; öğeleri, farenin sol tuşuna basılı tutularak sol pencerede kopyalanmak istenen öğenin üzerine doğru sürüklemek gerekir. Sürükleme esnasında klavyeden Ctrl tuşuna basılı tutulur. Öğelerin simgesinin yanında beliren “+” işareti onların kopyalanmakta olduklarını gösterir. Öğeler kopyalanacak yere geldiklerinde sol fare tuşu bırakılır böylece öğeler, üzerine gelinen öğenin içerisine kopyalanmış olur. İkinci yöntem ise Düzen menüsünden Kopyala komutunun seçilir. Öğelerin gönderileceği yer işaretlenerek menüden Yapıştır komutunun seçilmesi ile işlem tamamlanır. Klasör ya da Dosyaların Taşınması : Öğelerin taşınması işleminin kopyalama işleminden tek farkı, sürükleme esnasında öğelerin simgesinin yanında “+” işaretinin görülmemesidir. Taşınan öğeler özgün (önceki) yerlerinden kaldırılıp yeni yerlerine götürülürler. Menü komutlarıyla taşıma yapılırken öğeler seçildikten sonra, menüden Kes komutu seçilir. Böylece öğeler özgün yerinden kaldırılırlar. Öğelerin gönderilecekleri yer seçildikten sonra Yapıştır komutu seçilerek dosyalar yeni yerlerine yerleştirilirler. Klasör ya da Dosyaların Silinmesi : Silinecek dosya ya da klasörler seçilir ve klavyeden Delete tuşuna basılır. Ekrana gelen mesaj onaylanır. Böylece öğe silinmiş olur. Geri Dönüşüm Kutusu : Geri Dönüşüm Kutusu masa üstünde yer alır. Silinen öğelerin tutulduğu bölümdür. Yanlışlıkla silinen bu öğeleri geriye getirmek için , geri getirilmesi düşünülen öğeler seçilirler. Menüden Düzen bölümünden Geri Al komutu seçilir. Böylece öğeler özgün konumlarına yeniden yerleştirilirler. Eğer öğeler Geri Dönüşüm Kutusundan da silinirlerse bir daha geri getirilemezler. Geri Dönüşüm Kutusundaki öğelerin hepsini silmek için Geri Dönüşüm Kutusunu Boşalt komutu seçilir. Bir Öğenin Bilgisayarda Aranması : Bilgisayarda bir dosya, klasör ya da herhangi bir öğe aranmak istendiğinde Araçlar menüsünden Bul komutu seçilir. Bulunacak öğenin türü belirlendikten sonra ekrana gelen pencereden aranan öğenin adı Ad kısmından girilir. Öğenin aranacağı konum Bakılacak Yer kısmına girilir. Eğer dosya ya da klasör tüm disk içerisinde aranacaksa bu bölüme hard diskin sembolü girilir. Aynı işlemler Başlat menüsündeki Bul komutuyla da yapılabilir. Uygulama Başlatma : Windows Gezgininde bir uygulamayı başlatmak için uygulama dosyasının üzerindeyken farenin sol tuşuna tıklanır. Eğer dosya üzerindeyken fare göstergesi el şeklindeyse sol tuşa bir kez, normal ok şeklindeyse iki kez tıklanır. Görünüm : Gezginde öğelerin listeleniş biçimi Görünüm komutuyla değiştirilir. En iyi listeleme biçimi öğelerin türlerini ve dosyaların boyutlarını gösterdiği için Ayrıntılardır.Özellikler : Üzerinde bulunulan öğenin (sürücü, dosya ya da klasör) özelliklerini gösteren menü komutudur. KısaYol Oluşturmak : Bir belge, klasör ya da uygulamaya daha çabuk erişilmesi amacıyla oluşturulan yapıya kısayol denir. Bir öğenin MasaÜstünde bir kısayolunu oluşturmak için; fare göstergesi öğenin üzerine getirilir ve sol tuşa basılı tutularak öğe masaüstüne doğru taşınır. Masaüstünde boş bir alandayken sol tuş bırakılır. Böylece seçili öğenin masaüstünde bir kısayolu oluşturulur. Masaüstündeyken oluşturulan bu simgeye tıklayarak o öğeye ulaşılabilinir. Eğer bu kısayol bir uygulamanın kısayoluysa bu uygulama çalışmaya başlar. Disk ya da Disket Biçimleme : Bir diskin biçimlenmesi, o diskin üzerinde verilerin kaydedildikleri izlerin ve bölümlerin yeniden oluşturulması demektir. Bir disk ya da disket hiç biçimlenmemişse işletim sistemi tarafından tanınmaz ve üzerine herhangi bir veri kaydedilemez. Bu yüzden disk biçimlenmelidir. Disk ya da disket biçimlendirilirse içerisinde daha önce yer alan veriler silinirler. Bu yüzden diskin içerisinde önemli bir veri olmadığında disk temizlenmek amacıyla da biçimlenebilir. Disk ilk kez biçimleniyorsa tam biçimleme yapılmalıdır. Eğer disk temizlenmek amacıyla biçimleniyorsa hızlı biçimleme ya da tam biçimleme seçilebilir. Diskin bilgisayarı açıp işletim sisteminin başlangıç kısmını yüklemesi istenirse, Sistem Dosyalarını Kopyala seçeneğinin seçilmesi gerekir. Donatılar Windows işletim sisteminin kendine özgü programlarının bulunduğu menüdür. Bu bölümde; Eğlence : Kullanıcının daha keyifli çalışmasını sağlamak amacıyla yüklenmiş oyunlar, cd çalmayı sağlayan programlar, bilgisayarda film seyretme programları, ses kaydetme programlarını, içeren bölümdür. Film seyretmek için Active Movie programı, ses kaydetmek için Ses Kaydedici, müzik Cd’si dinlemek için CD Okuyucu programı ve wav, mid gibi uzantılara sahip müzik dosyalarını çalıştırmak için Ortam Yürütücüsü programı kullanılır. İletişim : Yerel bir ağa, bir bilgisayara veya internete bağlanmak için gerekli olan programları içeren bölümdür. Oyunlar : Kullanıcının eğlenmesi için windows’un içerisine yüklenmiş birkaç küçük oyunu içerir. Ayrıca Donatılar bölümünde Not Defteri, Hesap Makinesi, basit çizim programı Paint ve bir kelime işlemci program olan WordPad yer alır. Not Defteri : Text yani metin yazmayı sağlayan basit bir kelime işlemcidir. Fazla fonksiyona sahip değildir sadece düz yazı yazmayı sağlayan bir programdır. Not defteri açıldığında program tarafından otomatik olarak boş bir sayfa açılır ve kullanıcı metnini bu boş belgeye yazabilir. Yazılanların diske kaydedilmesi için Dosya menüsünden Kaydet komutu seçilir. Kaydetme penceresi masaüstünde açıldığında Konum bölümünden verilerin dosya olarak kaydedileceği disk bölümü seçilir. Dosya Adı bölümüne verileri hangi isim altında kaydetmek istiyorsak o girilir. Dosyalara metnin içeriğine uygun bir isim verilir. Kaydet düğmesine basılarak metin kaydedilir. Not Defteri’nde kaydedilen dosyaya program tarafından “txt” uzantı verilir. “txt” uzantılı dosyalar düz metin dosyalarıdır. Önceden kaydedilmiş metin dosyalarını açıp üzerinde değişiklik yapmak için Dosya menüsünden Aç komutu seçilir. Dosyanın bulunduğu yer Konum bölümünden seçilir ve listede dosyanın adı görüldüğünde dosya adı üzerine çift tıklamak suretiyle dosya açılır. Belge içerisinde herhangi bir metin parçasının yazı boyutunu, şeklini, mizanpajını değiştirmek ya da kopyalamak veya taşıyıp yerini değiştirmek için parçanın seçilmesi gerekir. Seçilecek parçanın başlangıcına gelinir ve sol fare tuşuna basılı tutularak parçanın sonuna kadar sürüklenir. Böylece metin parçası seçilmiş olur. Kopyalama işlemi için Düzen menüsünden Kopyala komutu seçilir. Metin parçası bu komutla işletim sistemi tarafından panoya alınır. Panoda tutulan metin aynı menüden Yapıştır komutunun seçilmesiyle imlecin bulunduğu yere yapıştırılır. Böylece metin kopyalanmış olur. Metnin taşınması işleminin kopyalamadan tek farkı metin seçildikten sonra Kes komutunun çalıştırılmasıdır. Diğer işlemler kopyalama ile aynıdır. Seçilmiş metni silmek için metnin üzerindeyken klavyeden Delete tuşuna dokunulduğunda metin silinir. Menüdeki Sil komutuda aynı görevi yerine getirir. En son yapılan işlemi yapılmadan önceki durumuna getirmek için Geri Al komutu seçilir. Metnin içerisinde her hangi bir ifadeyi aramak için Ara menüsünden Bul komutu seçilir. Metnin yazıcıdan çıktısını almak için Dosya menüsünden Yazdır komutu seçilir. Hesap Makinesi : Kullanıcının hesaplamaları yapabilmesi için Windows’a standart olarak eklenmiş bir programdır. İki tür hesap makinesi vardır. Birincisi standart, diğeri bilimsel hesap makinesidir. Hesap makinesinin türü Görünüm menüsünden değiştirilebilir. Word Pad : Not Defterine göre daha gelişmiş bir kelime işlemci programdır. Bu programda oluşturulan belgelere program tarafından “DOC” uzantı verilir. Not Defterine göre sahip olduğu gelişmiş özellikler şunlardır; Metin Mizanpajı ; metnin satırı ortalamasını, sağa ya da sola dayalı olarak hizalanmasını sağlar. Font Büyüklüğü ve Değiştirilmesi ; yazı fontunun büyüklüğünün ayarlanmasını ve değişik fontlarda yazılmasını sağlar. Ayrıca yazının kalın, italik ve altıçizili olarak yazılmasını sağlar. Nesne ekleme , metin içerisinde herhangi bir yere ses, resim vb. gibi nesneler ekleme özelliğidir. Madde İmleme , maddeli yazılacak yazıların önüne simgelerin gelmesini ve metnin maddelenmesini sağlar. Baskı Önizleme , metnin yazıcıdan nasıl çıkacağını ekran üzerinde gösteren menü seçeneğidir.Not Defterinde yapılabilecek bütün işlemleri Word Pad ‘te daha kolay yapabilirsiniz. Paint : Windows ortamında çizim yapmaya yarayan basit bir programdır. Bu programda oluşturulan belgeye program otomatik olarak “bmp” uzantı verir. “bmp” uzantılı dosyalar resim dosyalarıdır. Paint’in araç menüsünde çizim araçları yer alır. Çizimler bu araçlarla yapılır. Dosya menüsündeki Aç komutu “bmp” dosya açmayı, Kaydet dosya kaydetmeyi, Yazdır yazıcıdan çıktı almayı, Önizleme baskıdan önce belgenin yazıcıdan nasıl çıkacağını göstermeyi sağlar. Düzen menüsü, seçilmiş nesne üzerinde kopyalama, silme, taşıma gibi işlemlerin yapılmasını sağlayan komutları içerir. Görünüm, resmin yakınlaşmasını ve bit eşlem olarak gösterilmesini sağlar. Resim bölümünde resmin çevrilme, uzatılması vb. gibi işlemleri yapan komutlar yer alır. Seçenekler bölümünde, renklerin düzenlenmesine ilişkin komutlar yer alır. Ayarlar : Windows ile ilgili ayarların yapıldığı komuttur. En önemli ayarların yapıldığı yer Denetim Masasıdır. Diğer önemli bölüm ise Yazıcılardır. Denetim Masası : Bu bölümde bir çok birimin ayarı yapılabilir. Bunlardan en önemlisi Sistem Ayarları, Ağ ve Donanım Ekle/Kaldır bölümleridir. Bu bölümlerdeki ayarların profesyonel kullanıcılar tarafından yapılması daha uygundur. Bölgesel Ayarlar, çoğu programda kullanılan ülkeye ait tarih, saat, para birimi ve sayı gibi nesneleri değiştirmek için kullanılır. Fare Ayarları, farenin sol ya da sağ ele göre ayarlanmasını, göstergesinin değiştirilmesi ve hızının ayarlanması gibi işleri yapmayı sağlar. Görüntü, ekrandaki görüntünün ayarlarını değiştirmeyi sağlar. Klavye Ayarı, klavyenin Türkçe ve F ya da Q klavyeye ayarlanmasını sağlar.Tarih/Saat Ayarı, bölgeye göre tarih ve saatin ayarlarının değiştirilmesini sağlar. Yazıcılar, bölümünden yazıcı eklenebilir ve varolan yazıcıların ayarları değiştirilebilir. Yeni Donanım Ekle, bilgisayara takılan yeni bir donanımın windows’a tanıtılması amacıyla kullanılır. Program Ekle/Kaldır, windows’a yeni bir program yüklenmesini ya da yüklü olan bir windows programının windows ’tan kaldırılmasını sağlar. Programın yükleneceği diğer bir bölüm ise windows gezginidir. Windows gezgininden yüklenecek programın içinde bulunduğu sürücü ve klasör üzerine gelip tıklanır. Klasör içerisinde programı yüklenmesini sağlayan iki programdan en az birinin olması gerekir. Biri Setup.Exe diğeri Install.Exe programıdır. Bu dosyalardan en az biri mutlaka bulunmalıdır. Bu dosyalar programın windowsa yüklenmesini sağlar. Windowsa yüklenen programların genellikle Uninstall programları da yüklenir. Uninstall programı, yüklenen programın güvenli bir şekilde Windows’tan kaldırılmasını sağlar. Yazıcılar : Windows’ta herhangi bir programdan yazıcı çıktısı almak için bilgisayara bağlı olan yazıcının Windows’a tanıtılmış olması gerekir. Yazıcıyı Windows’a tanıtmak için Yazıcılar bölümünden Yazıcı Ekle komutu çalıştırılır. Yazıcı listesinden bilgisayara bağlı olan yazıcının modeli seçilir, böylece yazıcı Windows’a tanıtılmış olur. Bunun dışında, yazıcının özellikleri de bu bölümden değiştirilir. Ayrıca yazıcıda yapılmakta olan işlemler bu bölümde görülüp yazma işlemi duraklatılıp iptal edilebilir ya da yazma işleminin sırası değiştirilebilir. MS-DOS Komut İstemi : Windows içindeyken MS-DOS’ta çalışılması gerektiğinde yada herhangi bir MS-DOS uygulaması çalıştırılmaya kalkıldığında Programlar menüsünden MS-DOS Komut İstemi seçilir. Komut satırı bir pencere içinde açılır. MS-DOS ‘ta çalışma sona erdiğinde ”Exit” komutu girilerek Winows ortamına geri dönülür. Bu bölümde anlatılanlar Windows ’un temel özellikleridir. Kullanıcılar Windows üzerindeki uzmanlıklarını arttırmak için Windows’un profesyonel kullanımına yönelik kaynaklardan yararlanmalıdırlar. Parametre: Bir komutun değişik işlevleri yerine getirmesi için komut diziliminin sonuna / işaretinden sonra konulan harf yada karakterdir. MS-DOS işletim Sisteminin Bazı Komutları CLS: Ekrandaki yazı ve şekilleri temizler Promptu (C:\) ekranın sol üst kösesine konumlandırır. DATE: Sistemin geçerli olan tarihini gösterir yeni tarih girilmesini ister Enter tuşuna basılarak geçilebilir. TIME: Sistemin geçerli olan saatinini gösterir yeni saat girilmesini ister Enter tuşuna basılarak geçilebilir. DIR: Belirtilen konumdaki dosya ve klasörleri ekrana listeler. WORD XP OFFICE WORD YAZILIM PROGRAMI Word’de bir doküman, tez veya kitap yazarken yapabileceğini bütün işlemleri bulabilirsiniz. Uzun bir dokümanı Word kullanarak hazırlamakla, daktilo kullanarak hazırlamak arasında dağlar kadar fark vardır. Çünkü Word bir çok işlemi otomatik olarak yapar. Örneğin içindekileri, indeksi, sayfa numaralarını vb. gibi bir çok işlemleri kolayca hazırlamanızı hatta yanlış yazdığınız şeyleri düzeltmenizi sağlar. Word’de çalışırken sadece yeni bir paragrafa geçmek için Enter tuşunu kullanmalısınız. Diğer durumlarda yani satır dolduğunda alt satıra geçmek için kesinlikle Enter tuşunu kullanmayın. Bir satır dolduğunda kendiliğinden bir alt satırdan devam edecektir. Eğer ekranın sonuna geldiğiniz halde bir alt satıra geçmiyorsa bu sayfanın geniş olmasındandır. Ekranın sonuna gelmek ile satırın sonuna gelmek aynı şeyler değildir.Word ile veya herhangi bir Windows programı ile çalışırken bilmemiz gereken en önemli şey veri seçmedir. Çünkü yapacağınız bir çok işlemi seçili kısım üzerinde yapacaksınız. KAYDET KOMUTU Üzerinde çalışılan bir dosyayı saklamak için değişik yöntemler kullanılabilir. Dosya/Kaydet menü seçenekleri ile Araç çubuğundaki düğme ile Ctrl+S tuşları ile Eğer doküman ilk kez kaydediliyorsa aşağıdaki pencere çıkarak dosyayı nereye ve hangi isimle kaydedeceğimizi sorar.Dosya adı kutusuna istediğiniz bir isim vererek bu dosyayı kaydedebilirsiniz. Eğer farklı bir dizine veya diskete kaydetmek istiyorsanız pencerenin sol üst köşesindeki kayıt yeri adlı açılır menüyü açıp istediğiniz bir yeri seçebilirsiniz. YENİ KOMUTU Programa girildikten sonra birden fazla dokümanı aynı anda yazmak mümkündür. Yeni bir dokümana başlamak için Dosya/Yeni menü seçenekleri – CTRL + N veya araç çubuklarındaki düğmesi kullanılabilir. Bu yapıldığında aşağıdaki pencere açılacaktır. Yukarıdaki seçeneği işaretlediğinizde ekranın yan tarafında Görev Bölmesi gelecektir. Yeni Bölümünden Boş Belge butonu tıklandığında boş bir sayfa açılmış olacaktır. AÇ KOMUTU Daha önce kaydedilmiş bir dosyayı açmak için, Dosya / Aç menü seçeneklerini Araç çubuğundaki düğmesiCtrl + O tuşlarını Kullanabilirsiniz. Bu işlemden sonra karşımıza çıkacak aşağıdaki pencereden açacağınız dosyayı seçmeniz yeterlidir. Eğer farklı bir klasörde veya diskette daha önce kaydettiğiniz dosyayı açmak istiyorsanız pencerenin sol üst köşesindeki BAK açılır menüyü açıp istediğiniz yerdeki word dosyasını ekrana getirebilirsiniz. FARKLI KAYDET Bu komut kullanılarak üzerinde çalıştığımız dosyanın içerik aynı fakat ismi farklı olmak kaydıyla bulunduğumuz belgelerim klasörüne dosyayı oluşturur. Bu komutun kısa yolu F12 tuşudur. Üzerinde çalıştığımız dosyada önceki yazdığımız dokümanlar aynı olduğu gibi durur fakat yeni yazıp kayıt yaptığımız alanların olmadığı görülecektir. Yeni isim vererek kaydettiğimiz dosyada ise hem eski dokümanlar hem de yeni yazdığımız alanların olduğu görülecektir. SAYFA YAPISI Bir belgenin sayfa yapısını değiştirmek için Dosya / Sayfa yapısı menü seçenekleri kullanılarak aşağıdaki pencereye ulaşılır. Bu pencerede sayfanın üst, alt, sol ve sağ kenar boşlukları belirlenir. Sayfanın gerektiğinde yatay gerektiğinde dikey yapmak için Yönlendirme bölümü yer alacaktır. Ayrıca uygulama yeri bölümündeki açılır menü kullanılarak sayfanın yatay veya dikey olarak başlayacak kısmı ve başlangıcını seçebilirsiniz. BAKI ÖN İZLEME Dökümanı yazıcıdan çıkarmadan önce sayfa üzerinde nasıl durduğunu görebilmek önemlidir. Bu size fazladan kağıt harcamadan gerekli düzenlemeleri yapma imkanı verir. Bakı önizleme moduna geçmek için; Araç çubuğundaki düğmesi Dosya / Baskı Önizleme menü seçeneklerini kullanabilirsiniz. Baskı önizleme moduna girdiğinizde Word’ün çalışma penceresi aşağıdaki gibi olacaktır. Bu pencerede o anda üzerinde çalıştığınız sayfanın kağıt üzerindeki hali görülmektedir. Word otomatik olarak sayfayı ekrana sığdırmak için uygun bir görünüm değeri verir. Baskı ön izlemeden çıkmak için Kısa yol araç çubuğundaki KAPAT kelimesine basarak Baskı Ön izlemeden çıkılır. Baskı ön izlemeden çıkmak için ekranın sağ üst köşesindeki X işaretine basarak baskı ön izleme kapatılmaz bu işlem dosyanın kapatılmasını sağlayacak ve yapacağınız işlem yanlış olacaktır. YAZDIR KOMUTU Dokümanınızı yazdırmadan önce mutlaka Baskı Önizleme kullanarak dokümanınızın sayfa üzerinde nasıl durduğunu kontrol edin. Sayfalarınızın tamamını yazdırabileceğiniz gibi aşağıdaki pencere vasıtasıyla bir kısmını da yazdırabilirsiniz. Yazdırma penceresine ulaşmak için; Dosya menüsünden Yazdır menüsünü Ctrl+P tuşlarını kullanabilirsiniz. Araç çubuğundaki düğmesini kullanarak tümünü yazdırabilirsiniz.Pencerede, ad kısmında hangi yazıcıya yazdırılacağı görülmektedir. Farklı bir yazıcıyı kullanacaksanız bu listeden seçebilirsiniz. Sayfa Aralığı kısmında Tümü: seçerek dokümanın tamamını Geçerli Sayfa: seçerek sadece o anda imlecin bulunduğu sayfayı Secim : seçerek tanımlı bir alan varsa sadece orayı Sayfa: seçerek kutuya yazacağınız sayfaları yazdırabilirsiniz. Bu kutuya sadece 5. Sayfayı yazdırmak için 5 yazın 10 ile 20 arasındaki sayfaları yazdırmak için 10-20 yazın 2.sayfayı ve 13 ile 30 arasındaki sayfaları yazdırmak için 2,13,30 yazın…….. kopya sayısını isteğinize göre ayarlayabilir, harmanla butonu ile yazıcıdan çıkacak kağıtların sıralı olması veya aynı sayfadan istediğiniz kopya sayısı kadar çıkması ve sonra kendiniz düzenleme yapma seçeneklerini de kullanabilirsiniz. Yazdır kutusundan; seçeceğiniz kısmın tamamının, çift numaralı veya tek numaralı sayfalarının yazdırılmasını sağlayabilirsiniz. Eğer kağıdın hem önüne hem de arkasına yazdıracaksanız; Önce Tek Numaralı Sayfalar seçerek yazdırın. Bu durumdu 1,3,5..... sırası ile sadece tek nolu sayfalar yazdırılacaktır. Daha sonra bu kağıtların arkasını yerleştirerek Çift Numaralı sayfalar seçin. Bu durumda 2,4,6.... sırası ile sadece çift nolu sayfalar yazdırılacaktır. GÖNDER Dosya / Gönder komutu kullanarak dosyanın e-posta alıcına ek olarak gönderilmesi konusunda çeşitli maddeler sunacaktır. ÖZELLİKLER Dosya /Özellikler komutu kullanarak dosyanın Genel özellikleri, dosyanın özeti, dosyanın istatistikleri (Oluşturma tarihi, Son Yapılan değişiklik tarihi,Erişim tarihi, kaç sözcük, kaç sayfa, kaç satır, sözcük sayısı, kaç karakter)gibi istatistiklerini ekranda görebilirsiniz. KAPAT Dosya / Kapat komutu ile çalışılmış olan işlemi biten yazılım alanı yani yazı yazdığımız olan kapatılmış olacaktır. Kapatılan dokümanı tekrar ekrana getirmek için Dosya menüsündeki aç komutu kullanılarak ekrana getirilir. Bu komutu Dosya / Kapat komutu yolu ile ulaşılır ve çalıştırılır. Komutun kısa yolu ekranın sağ üst köşesindeki kırmızı X işaretinin adlındaki küçük ve siyah X işaretidir. ÇIKIŞ Dosya / Çıkış komutu ile XP OFFICE Word programı tamamen kapatılmış olacaktır. Kapatırken eğer dosya kayıtlı değil veya yeni yazılan alanlar kayıt edilmemiş ise size bunun ile ilgili bir pencere çıkaracaktır. Gelen pencerede dosya da yapılan değişiklikleri kaydetmek istiyor musunuz? , istemiyor musunuz?, size seçim yapma hakkı sunacaktır. Evet derseniz yaptığınız değişiklikler kayıt edilir ve sayfa kapanır, hayır derseniz sayfa üzerinde yaptığınız tüm değişiklikler kayıt edilmeden kapatılmış olacaktır. İptal derseniz açılan bu küçük pencere kapatılarak arka planda kalan sayfaya dönülmüş olacaktır. DÜZEN MENÜSÜ Yandaki şekilde düzen menüsünün içeriği görülmektedir. Bu menüye ulaşmak için menü çubuğunda bulunan düzen kelimesine mousenin sol tuşuyla bir kere tıklanılarak yandaki şekil ekrana gelir. TÜMÜNÜ SEÇ KOMUTU Yazılı alanın tümünün seçilmesi yani tanımlanması için kullanılır. Bu komutun birkaç yolu var Düzen / Tümünü seç Komutu Ctrl + A tuşları ile yazılı alanın tamamını seçmemiz mümkün dür. TEMİZLE KOMUTU Bu komut seçili olan cümle, kelime ve harfin silinmesi için kullanılır. Temizle komutunun üzerine gelindiğinde açılan küçük pencereden İçerik komutu seçilirse seçilmiş olan yazıların silinmesi sağlanır. Biçim komutu seçilir ise yazının üzerinde yapılan süslemeler ve biçimlendirmelerin silinmesi sağlanmış olacaktır. Bu komuta birkaç komut ile ulaşilabilir. Düzen / Temizle / İçerik Delete GERİ AL TEMİZLEWord’de hata yaptığınızda işlemi kolayca geri alabilirsiniz. Hatta bir dokümanı dakikalarca düzenledikten sonra yaptıklarınızı istediğiniz yere kadar tek-tek veya topluca geri alabilirsiniz. Son yapılan işlemi geri almak için aşağıdaki yollardan biri izlenebilir; Düzen/Geri Al... menü seçenekleri kullanılarak, Ctrl+Z tuşlarına basılarak, Araç çubuklarındaki Geri al düğmesi tıklanarak son yapılan işlem geri alınabilir. YENİDEN TEMİZLE Son yapılan işlemi tekrar geri iade etmek (yinelemek) için de aşağıdaki yollardan biri izlenebilir; Düzen/Yinele….. menü seçenekleri kullanılarak, Ctrl+Y tuşlarına basılarak, Araç çubuklarındaki Yinele düğmesi tıklanarak son yapılan işlem geri BUL KOMUTU Bul komutu doküman içinde kelime araştırma ve bulunmasını sağlayan komuttur. Aşağıdaki maddelerden birini kullanarak bul komutu penceresinin açılmasını sağlamış olursunuz. Düzen/Bul menu seçeneklerini kullanarak CTRL + F tuşlarını kullanarak Araç çubuğundaki simgeyi tıklayarak bul komutunun yukarıdaki pencerenin açılmasını sağlar. DEĞİŞTİR Değiştir komutu kullanarak yazı üzerinde değiştirmek isteğiniz kelime ve yerine konacak kelimenin seçilmesi gereklidir. İstenilen kelimenin değiştirilmesi istenilen kelimenin değiştirilmemesi mümkün dür. Aşağıdaki yollardan birini kullanarak değiştir komutunu kullanabilirsiniz. Ctrl+H tuşları kullanılarak Düzen / Değiştir menü seçenekleri kullanılır. Yukarıdaki seçeneklerden birin kullanarak doküman içinde kelime değiştirme işlemi gerçekleştirilir. GİT Uzun dokümanlarda bir sayfaya, bölüme, tabloya vb hızlıca ulaşmanın kolay yolları vardır. Sayfanın sağındaki dikey kaydırma çubuğunu kaydırarak istediğiniz yere ulaşabilirsiniz.Kaydırma çubuğunun üzerindeki düğmeyi fare ile tutup çekerseniz, gideceğiniz yerin sayfa numarası ve eğer dokümanınız başlıklarını oluşturduysanız başlığın ismi yukarıdaki gibi gösterilecektir. Belge içinde bir yere kolayca gitmenin diğer yolu da GİT penceresini kullanmaktır. Bu pencereye; Düzen / Git menüleri ile Ctrl+Alt+G tuşları ile ulaşabilirsiniz. KES KOMUTU Kesilecek veya kopyalanacak metin öncelikle seçilmelidir. Bir metin birkaç yöntemle seçilebilir; Seçilecek metnin ilk karakterine imleç konumlandırıldıktan sonra farenin sol tuşu basılı tutmak suretiyle metin sonuna doğru çekerek Shift+Yön tuşları kullanılarak metin seçilebilir. Shift+Page Up/Page Down tuşları kullanılarak metin sayfa sayfa seçilir. Shift+Ctrl+End tuşlarına basmak suretiyle bulunulan noktadan metin sonuna kadar seçme işlemi gerçekleştirilir. Düzen/Tümünü Seç menü seçeneği yada Ctrl+A tuşlarına basılarak metnin tamamı seçilir. Shift+Ctrl+Yön tuşları ile kelime kelime veya paragraf paragraf seçilebilir. Seçilen kısım siyah bir çerçeve içine alınacaktır. Bir metin seçili iken yaptığınız işlemler seçili kısma uygulanır. Metin seçili iken bir harfe basarsanız seçtiğiniz kısım silinerek bastığınız har yazılır. Seçimi kaldırmak için yön tuşlarına basabilir veya farenin sol tuşu ile seçili kısım haricinde bir nokta tıklanabilir. Yukarıda görülen seçimi oluşturmak için imleci harfinin başına getirin ve Shift tuşunu basılı tutarak End tuşuna basın. İmleç bulunduğu noktadan satır sonuna kadar olan kısım yukarıdaki gibi seçilecektir. Seçili olan bir metni kesmek için birkaç yol izlenebilir. Araç çubuklarındaki Kes düğmesi tıklanarak. Düzen / Kes menü seçenekleri kullanılarak, Ctrl+X veya Shift+Del tuşlarına basılarakYukarıda görüldüğü gibi farenin sağ tuşu ile aktif hale gelen popup menüdeki Kes menü seçeneği kullanılarak kesme işlemi gerçekleştirilebilir. KOPYALAMA Seçili olan bir veriyi kopyalamak için birkaç yol izlenebilir; Araç çubuklarındaki Kopyala düğmesi tıklanarak. Düzen / Kopyala menü seçenekleri kullanılarak Ctrl+C veya Ctrl+Ins tuşlarına basılarak.Aşağıda görüldüğü gibi farenin sağ tuşu ile aktif hale gelen menüdeki kopyala seçeneği kullanılarak kopyalama işlemi gerçekleştirilebilir. YAPIŞTIR Yapıştırma işlemi bir nevi verinin otomatik olarak çoğaltılmasıdır. Eğer panoda veri varsa yapıştırma işlemi yapılabilir, aksi halde yapılamaz. Hafızada mevcut bulunan bir veri birkaç yolla yapıştırılabilir; Araç çubuklarındaki Yapıştır düğmesi tıklanarak Düzen/Yapıştır müne seçenekleri kullanılarak, Ctrl+V tuşları veya Shift+Ins tuşlarına basılarak farenin sağ tuşu ile aktif hale gelen popup menüdeki Yapıştır müne seçeneği kullanılarak yapıştırma işlemi gerçekleştirilebilir. Yapıştırma işlemi yapılırken seçili bir kısım varsa o kısım silinir ve hafızadaki bilgi onun yerine konur. Eğer seçili bir alan yoksa hafızadaki bilgi kursörün bulunduğu noktaya eklenir. Kesme, kopyalama ve yapıştırma işlemi fare ile de yapılabilir. Metni seçtikten sonra farenin sol tuşunu basılı tutarak seçili kısmı bir yere taşıyıp bırakabilirsiniz. Oraya taşımak değil de bir kopyasını daha çıkarmak istiyorsanız aynı işi Ctrl tuşu basılı iken yapmanız gerekir GÖRÜNÜM MENÜSÜ Yandaki menüye ulaşmak için word programının menü çubuğundaki görünümler kelimesine mouse ile tıklandığında yandaki menü ekrana gelecektir. Bu menüde sayfanın ekrandaki görünümü ile ilgili komutları, kısayol araç çubuklarını ekleme ve kaldırma, yazılım alanındaki cetvelin ekrana getirilmesi, her sayfanın altına ve üstüne alt ve üst bilgi verilmesi, sayfanın belirli kısmını tam görüntüde alınması, sayfanın büyültülmesi veya küçültülmesi ile ilgili komutları barındıran bir komuttur. SAYFA DÜZENİ Özellikle sayfa sayısı fazla olan dokümanları Normal veya Sayfa Düzeni modun da izleyerek yeterince iyi düzenlemeler yapılabilir. Normal sayfa istendiğinde ekranın sol tarafındaki cetvel kaybolur. Sayfalar bir birine bitişik hale gelir. Sayfa Düzeni komutunda ise sol taraftaki cetvel ve üstteki cetvel ekranda görülür sayfa gri bir zeminin üzerine oturtulmuş bir beyaz kağıt görünümünde olur sayfalar bir birinden ayrı ayrı görülür. ARAÇ ÇUBUKLARI Word’ün araç çubuklarını, menülerini, kısayol tuşlarını isteğinize göre düzenleyebilirsiniz. Önce araç çubukları ile başlayalım. Ve araç çubuklarındaki seçenekleri kısaca tanıyalım. Araç çubukları Windows altındaki programların vazgeçilmez öğelerindendir. Bu araç çubuklarındaki düğmeler ile yapılmak istenen bir iş menüler arasında dolaşılmadan tek bir tıklama ile yapılabilir. Word’de araç çubuklarını istediğiniz biçimde düzenleyebilirsiniz. Araç çubuklarını gösterip gizleme Word açıldığında daha önce bir değişiklik yapmadıysanız Standart ve Biçimlendirme araç çubukları menülerin altında yerini alacaktır. Diğer araç çubuklarını da gösterebilir veya gizleyebilirsiniz. Araç çubuklarının üzerinde farenin sağ tuşuna basarsanız aşağıdaki menüler açılacaktır Bu menüde, şu anda açık olan araç çubuklarının önünde işareti vardır. İşaretli seçenekleri seçerseniz, seçtiğiniz araç çubuğu gizlenecek, işaretsiz olan birini seçerseniz o araç çubuğu gösterilecektir. Bu şekilde isteğiniz araç çubuklarını gösterip, gizleyebilirsiniz. İkinci yöntemde ise Görünüm menüsündeki araç çubukları seçeneği kullanılır. Yeni araç çubuklarını gösterdiğinizde, bu çubuklar ekranın istediğiniz yerinde durmuyorsa bunları fare ile taşıyarak istediğiniz kısma bırakabilirsiniz.BELGE BAĞLANTILARI Uzun dokümanlarda konuları ulaşmak, diğer modlarla zordur. Belge bağlantıları moduna geçerseniz dokümanınızdaki başlıklar ayrı bir pencerede size gösterilecektir. Böylece istediğiniz konuya rahatça oluşabilirsiniz. Doküman haritası penceresini göstermek için Görünüm / doküman Haritası menülerini Veya Görünüm araç çubuğundaki düğmesi kullanabilirsiniz. Bu modun kullanılabil-mesi için dokümanda başlıklarınoluşturulmuş olması gerekir. Bu moda girdiğinizde yukarıdaki gibi dokü-manınızın başlıkları ayrı bir pencerede gösterilecektir. Bu başlıkları seçerek ilgili konuya çok hızlı bir şekilde ulaşabilirsiniz. CETVEL Görünüm menüsü komutlarında olan cetvel komutu yazılan alanın veya metnin sol ve üstünde yer alan cetvellerin ekrana getirilmesi ve kaldırılması için kullanılır. Görünüm menüsünde cetvel komutunun sol tarafında işaret varsa ekranda yazılı ve açık olan metnin sol ve üstünde cetvel var demektir. Eğer işaret yoksa yalızı alanın sol ve üstünde cetvel yok demektir. Cetvelin yazımıza ve bize sağlayacağı faydalar yazdığımız yazının sol, sağ, üst ve alt tan bırakılacak boşlukların belirtilmesi. Sayfa yapısı komutuna ulaşmanın kısa yolu (cetvelin üzerinde mouseye çift tıklayarak) cetvel kullanılarak ekrana yansıtılabilir. ÜST ALT BİLGİ Her sayfanın başında yada sonunda tekrarlanması istenen ifadeler yada resimler için üst bilgi veya alt bilgi özelliği kullanılmalıdır. Genellikle şirket adı ve logosu için üst bilgi, yazar, adı, sayfa numarası ve tarih gibi bilgiler için de alt bilgi kullanılır. Bir metne üst bilgi veya alt bilgi eklemek için Görünüm / Üstbilgi ve Altbilgi müne seçenekleri ile Veya daha önce hazırlanmışsa alt veya Üst bilgi çift tıklanarak Aşağıdaki görüntü elde edilir. Burada istenilen üst bilgiler girildikten sonra, bu işlemler sırasında otomatik olarak devreye giren araç çubuğundaki düğme tıklanarak alt bilginin girileceği kısma ulaşılabilir. Burada istenilen alt ve üst bilgiler girildikten sonra araç çubuğundaki Kapat düğmesi tıklanarak normal, ortama dönülmüş olur. Üst ve alt bilgileri kardırmak için; Görünüm/Üst ve Altbilgi menüları ile düzenleme moduna girdikten sonra kaldırmak istenen üst ve alt bilgiler seçilerek sonra DELETE tuşuyla silinebilir ve araç çubuklarındaki Kapat düğmesi tıklanarak işlem tamamlanır. TAM EKRAN Word çalışma sayfasında Görünüm/Tam Ekran menü seçenekleriyle yer alan bu komut mevcut çalışılan Word çalışma sayfasının standart araç çubuğu, biçimlendirme araç çubuğu, çizim araç çubuklarını, durum çubuğunu, dikey kaydırma çubuğu, yatay kaydırma çubuğunun ekrandan kaldırılarak sadece menü çubuğu kalacak şekilde ayarladıktan sonra ekrana gelen görüntüdür. Bu görüntüde Word çalışma sayfasının belirli bir kısmını tam ekran görüntüsünde görmemizi sağlayacaktır. Tam ekranı kaldırmak için Görünüm/Tam ekran menü seçeneğinin üzerine tekrar tıklamak veya ekrana gelecek tam ekran araç çubuğundaki Tam ekranı kapat kelimesine basarak tam ekran görüntüsünden çıkmanızı sağlayacaktır. YAKINLAŞTIRMA Çalışma alanının görüntüsü büyültülerek dokümanın daha rahat görülmesi sağlanabileceği gibi, küçültülerek de sayfaların genel görünümünü görmek mümkündür. Çalışma sayfasının görünümünü değiştirmek için Görünüm/Yakınlaştır menü seçeneklerinden. Araç çubuğundaki kutusundaki değerlerden biri seçilebileceği gibi doğrudan da bir değer girilip Enter tuşuna basılarak görüntü oranı belirlenebilir Bu işlemler ile bir sayfanın görüntüsü %500 e kadar ki değer ile değiştirilebilir. Bu işlem sayfayı küçültüp-büyültme işlemi değil sadece görüntüyü büyültüp küçültmedir. Yani dokümanınız orijinal büyüklüğünde kalır fakat ekrandaki görüntünün boyutları değişir. Bu ayar küçük verilerek ekrana sığmayacak kadar büyük olan sayfalar ekrana sığdırılabilir. Örneğin sayfa yapısı yatay olan bir A4 kağıdı ekranda tam olarak görülemez. Bu değer küçültülerek sayfanın tamamı ekrana sığdırılabilir. Büyük verilerek okunması zor olan küçük boyutlu yazıların rahat görülmesi sağlanabilir. %100 değerini vererek orijinal boyutlarında görüntülenmesi sağlanabilir SAYFA NUMARASI Bir belgeye sayfa numaraları eklemek için Ekle / Sayfa Numaraları menü seçenekleri kullanılarak aşağıdaki pencereye ulaşılır. Bu pencerede, Sayfalarda çıkacak olan numaraların yeri ve hizalama durumu ayarlanır. Konum kutusu aracılığı ile sayfanın üstüne mi/altına mı ekleneceği belirlenir. Hizalama kutusu ile de numaranın ne yana yerleştirileceği belirnenir. Sol : Sayfanın Soluna Sağ : Sayfanın Sağına Orta : Sayfanın Ortasına Dışarıda : Sayfanın dış kısımlarında. Yani tek numaralı sayfalarda sağda, çift numaralı sayfalarda solda. İçeride : Sayfanın iç kısımlarında. Tek numaralı sayfalarda solda, çift numaralı sayfalarda sağda. TARİH VE SAAT Yanda görülen pencerenin başlık çubuğuna bakıldığında Tarih ve Saat formatı vermek için girilen komut olduğu görülür. Bu pencereye ulaşmak için Ekle/Tarih ve Saat menü seçeneği kullanılır. Bu komutlarda yazılım alanına hazır formatlardan oluşan bir liste gelir istenilen tarih ve saat formatları seçildikten sonra listenin en altında görüldüğü gibi otomatik olarak güncelleştir onay kutusu işaretli olmalıdır. Bu işaret size güncel tarih ve saatin çıkmasını sağlayacaktır çünkü liste görülen tarih ve saat formatları güncel tarih ve saat olmayabilir otomatik olarak güncelleştir dendiğinde şu anki tarih ve saati istenilen formatta ekrana çıkmasını sağlayacaktır. OTOMATİK METİN Yandaki pencereye ulaşmak için Ekle Menüsü / Otomatik Metin / Otomatik Metin komutu tıklandığında ulaşılabilir bu komutun kullanım amacı yazılan bir metni veya içeriği hafızaya alıp daha sonra gerektiğinde ekrana yazının üzerinde görmek ve istenildiğinde kullanılmak için hazırlanması için kullanılır. düzel bilgisayar kelimesini hafızaya alıp daha sonra gerektiğinde nasıl kullanılacağı konusunda bir örnek verelim. Görünüm menüsü açılıp Otomatik Metin / Otomatik Metin kelimesi seçildikten sonra ekrana gelen yandaki pencerede Otomatik Metin girdilerini buraya yazın kısmına düzel bilgisayar kelimesini yazdıktan sonra Listeye ekle komutunu kullanın daha sonrada tamam butonuna basıp yazılım alanına geri dönün. Metnin boş olanında düzel bilgisayar kelimesinin birkaç karakterini (harfini) yazdığınızda yazının üst kısmında size düzel bilgisayar kelimesini eklemek için enter tuşuna basın mesajı yansıyacaktır. Enter tuşuna basıldığında daha yazının tamamını yazmadan yazı ekrana gelmiş olacaktır. Ayrıca otomatik metin menusunde hazır metin kalıpları da olacaktır. İstenilen kelime veya kalıbı seçerseniz o seçmiş olduğunuz metin ekrana otomatik metin olarak yansıyacaktır.SİMGE Klavyeden yazamadığınız veya yazmak için birden fazla tuşa basmanız gereken özel karakterleri veya harf değil de özel karakterler içeren fontlardaki karakterleri dokümana eklemek için Ekle/Simge menü seçeneği kullanabilirsiniz. Bu pencerede istediğiniz yazı tiplerinden uygun karakterleri çift tıklayarak veya ekle butonuna basarak dokümana ekleyebilirsiniz. AÇIKLAMA Dokümana ek açıklamalar ekleyebilirsiniz. Bu açıklamalar dokümanla birlikte yazdırılmak için değil daha çok dokümanın belli bölümleriyle ilgili görüşleri veya ileride yapılması gereken değişiklikleri not etmek için düşünülebilir. Örneğin bir tez yazdığınızı ve tezinizi basılı kağıt olarak ilgili kişiye verdiğinizi düşünelim. İlgili kişi tezinizi incelerken eklemenizi veya düzenlemenizi istediği yerlere işaretleyerek gerekli notları ilgili yere düşer. Tezinizi diskette Word dokümanı olarak verdiğinizi düşünürsek inceleyen kişinin bu açıklamaları metninizin üzerinde istediği yerlere metin orjinalini bozmadan koymasını sağlar. Ayrıca siz, hazırladığınız bir dokümanı ileride gerekli düzenlemeleri yapmak için ilgili kısımlara ek açıklamalar koyabilirsiniz. Bir noktaya ek açıklama koymak için kursörü açıklamayı koymak istediğiniz yere götürün ve Ekle/ Açıklama seçeneğini tıklayın. KÜCÜK RESİM Resimlerinizi, bir çok resim gruplandırıldığı Küçük Resim den alabilirsiniz. Ekle/Resim/Küçük Resim münüleri ile aşağıdaki ClipArt penceresine ulaşabilirsiniz. Ekle/Resim/Küçük Resim Komutu tıklandıktan sonra ekranın sağ tarafına açılan Küçük resim ekle penceresinin ara seçeneği ile istenilen resim seçilir seçilen resim üzerinde tek tıklanılarak resmin dokümanın üzerinde gelmesi sağlanmış olur. METİN KUTUSU Bir yazıyı paragraflardan ve satırlardan bağımsız olarak oluşturup onu doküman üzerinde istediğiniz yere bırakabilirsiniz daha çok dergi ve gazete sayfalarında buna benzer örnekleri görebilirsiniz. Yazının ortasında konunun bir özeti onun etrafında ise konunun metni bulunur. Serbest bir metin alanı eklemek için Ekle/Metin Kutusu menülerini seçip, metin kutusunu koyacağınız yeri fare ile bir kere sol tuşa basmanız yeterli olacaktır. Yanda görüldüğü gibi farenin sol tuşuna bir kere tıklanarak ekrana getirilen metin kutusunu görüyoruz. Metin kutusunun içerisine yazı yazmak için kutusun içene fare ile tıklanarak girilebilir yazı kutunun içine sığmıyorsa metin kutu çevresindeki küçük kare noktalardan istenilen yöne doğru fareye basılı tutup çekildiğinde metin kutusu büyüyecektir. Aynı yolla metin kutusu küçültülebilir. Metin kutusunu silmek için metin kutusu çevresindeki küçük kara noktalardan birene fare ile tıklandıktan sonra delete tuşuna basmak yeterli olacaktır. DOSYA EKLEME Mevcut doküman üzerinde işlemlerinizi yaparken bir başka alana yazdığınız bir yazıyı istenildiğinde üzerinde çalıştığınız dosya ile birleştirebilirsiniz. Bu komutu uygulamak için Ekle/Dosya menü seçeneklerinden faydalanabilirsiniz. Açılan pencerede word programında yazdığınız dosyalar görülecektir. İstenilen dosya fare ile belirtildikten sonra tamam butonuna basılması durumunda üzerinde çalıştığınız dosyanın belirttiğiniz yerine dosya eklenecek ve iki dosyanın içeriği birleştirilmiş olacaktır. DİYAGRAM Yandaki şekilde görülen diyagram türleri anlatmak istediğiniz bir konuyu çizerek anlatım anlamına gelir. Yanda görülen şekilde 6 tane diyagram (şekil ile anlatım) türü mevcut bu türlerden birine tıklandığında seçmiş olduğunuz şekil ile ilgili bir çizim penceresi ekrana yansır ve sizden bazı yerlerine yazı yazmanızı ister. Diyagramı hangi amaç için seçti iseniz o şartlara uygun kelimeler yazarak diyagramı oluşturabilirsiniz. Yyanda seçmiş olduğumuz diyagram temele dayalı ilişkileri göstermek için seçilmiş bir diyagram türüdür. Metin eklemek için tıklatın diye sizi uyaran kısımlara metni yazmak için Mouse ile tıklayın ve istediğiniz kelimeyi yazın ve çerçevenin dışında mouseye tıklayın istediğiniz yazı ekrana yansıyacaktır. KÖPRÜ Köprü olarak görüntülemek istediğiniz metni veya resmi seçin ve sonra Standart araç çubuğunda Köprü Ekle simgesini tıklatın. Veya ekle menüsü köprü komutunu kullanarak da pencereyi açabilirsiniz. Yandaki pencere açıldıktan sonra aşağıdakilerden birini yapın: Bağlanılmasını istediğiniz yerin adresini biliyorsanız, Adres kutusuna yazın veya Bak'ın altındaki konumlardan birini tıklatın, istediğiniz bağlantıyı bulun ve seçin. Tamam butonuna basıp yazılım alanına döndüğünüzde, köprü komutuna başlamadan seçmiş olduğunuz metnin altının çizili olduğunu göreceksiniz bu kelimenin üzerine geldiğinizde size sarı zeminde bağlantıyı açmak için CTRL tuşu ile birlikte bu kelimenin üzerine mousenin sağ tuşuna basmanızı isteyecektir. Bastığınızda bu kelimeye bağlamış olduğunuz diğer Word dosyası açılacaktır. BİÇİM Biçim menüsünde yazı tipi komutu ile yazıya renk, stil, biçim, boyut, alt çizgi ve efektler yer alır. Pragraf menüsünde yazının çift satır, tek satır, bir buçuk satır aralığında yazılması, ilk satır girintisi, sol ve sağ girintilerin verildiği menüdür. Madde imleri ve numaralandırma da ise maddesel yazılarda verilecek otomatik numara ve imlerin ayarlandığı menüdür. Kenarlık ve gölgelendirme menüsünde yazının çevresine, sayfanın çevresine verilecek çeşitli çizgiler ve zemin renklerinin değiştirilmesini sağlayan maddeler bulunur. Yazıyı sutunlara bölmek için sütünlar. Düzenli bir liste oluşturmak için sekmeler. Yazının baş harfini büyütmek için başlangıç büyült. Yazının büyük veya küçük yazılmasını sağlayan büyük küçük harf değiştir. Sayfa zemininin değiştirilmesini sağlayan arka plan ve metinin yönünü değiştiren metin yönü komutları yer alır biçim menüsündeki komutlar word programının en önemli menü komutlarıdır. Bu komutları kullanabilmek için mutlaka tanımlama-bloklama işlemi yapıldıktan sonra biçim menü seçenekleri kullanılmalıdır. Tanımlama yapılmaz ise verilen ayarlar yeni yazılacak metinler için geçerli olacaktır. YAZI TİPİKelime işlemcilerde, daktilo gibi tek tip yazı yazmak yerine farklı biçimler kullanarak dokümanınızın daha etkileyici olmasını sağlayabilirsiniz Word’e temel işlemler araç çubukları ile kolayca yapılabilirken, daha ileri düzey işlemler ise menüler aracılığı ile yapılır. Bir metnin yada bir karakterin yazı tipini değiştirmek için istenen kısım ilk önce seçilmelidir. Bilgisayarda değişlik yazı tipleri vardır. Standart yazı tiplerinden, el yazısına kadar çok değişik türde yazı tipi bulunur. Bir bilgisayarda bulunan yazı tipleri başka bir bilgisayarda bulunmayabilir. Bu yüzden sürekli taşıdığınız dokümanlarda standart yazı tiplerini kullanabilirsiniz. Yazı tiplerini görerek değiştirmek istiyorsanız Biçim/Yazıtipi menü seçeneğini kullanabilirsiniz. Bu pencerede seçtiğiniz yazı tipini örnek görüntüsü de önizleme kutusunda görüntülenecektir. Bir metnin yada bir karakterin yazı büyüklüğünü değiştirmek için araç çubuklarında bulunan Yazı Tipi Boyutu listesi kullanılır. Bu listede 8-72 arasında değişik aralıklarla verilmiş hazır değerler bulunur. Bunlardan birini yazı tipi boyutu olarak kullanabileceğiniz gibi bunların haricindeki bir değeri de kutuya yazarak aktif hale getirebilirsiniz. Koyu(kalın) yapmak için bir metni koyu olarak biçimlendirmek için istenilen metin seçildikten sonra Araç çubuğundaki Kalın düğmesine basılmalıdır. Veya kısayol tuşu ile, Ctrl ve K harflerine birlikte basarak yapılır. Yazıyı Eğik Yapmak için bir metni yada sayısal bir ifadeyi İtalic(eğik) olarak biçimlendirmek için istenilen metin seçildikten sonra araç çubuğundaki Eğik (Italic) düğmesine basılmalıdır. Veya Ctrl ve T harflerine birlikte basarak yapılır. Yazıya Altıçizgi vermek için bir metni seçildikten sonra araç çubuğundaki Alt çizili düğmesine basılmalıdır. Yazı rengini değiştirmek için istenilen metin seçildikten sonra araç çubuğundaki aşağı doğru açılan renk listesi kullanılır. Bu düğmenin yanındaki düğmeye basıldığında renk listesi açılacaktır. KARAKTER ARALIĞI Bir metnin yazı aralığını değiştirmek için istenilen metin seçildikten sonra Biçim/Yazıtipi menü seçenekleri kullanılarak aşağıdaki pencereye ulaşılır. Bu penceredeki Aralık kutusuyla karakter aralığı Normal,Geniş ve Dar olarak ayarlanır. Hemen karşısındaki kutusuyla bu aralığa verilecek değer belirlenir. Normal Aralık : Örnek Metin Geniş Aralık :Örnek Metin Dar Aralık : Örnek Metin Konum kutusuyla da seçili olan ifadeyi satırın normal konumundan daha yukarıya veya aşağıya yerleştirebilirsiniz. Örneğin bu ayarı aşağıdaki her harf için uygun değerlerle ayarlayarak dalgalı bir yazı oluşturabilirsiniz. D ü z e l B i l g i s a y a r METİN EFEKTLERİ Word’ün yeni versiyonu ile yazılarınıza animasyonlar vererek okuyucuların dikkatini çekebilirsiniz. Yazıya animasyon vermek için Biçim/Yazıtipi/Metin Efektleri menüsü ile açılan aşağıdaki pencerenin Animasyon kısmını kullanabilirsiniz. PARAGRAF Word paragraflarla ilgili önemli ayarlar sunar. Paragraf ayarlarını yapmak için Biçim/Paragraf menü seçeneğini veya cetveli kullanırsınız. Açılan pencereden Hizalama sekmesinde işareti kullanarak yazının Sola, Sağa, Ortaya ve İki yana yaslanmasını sağlayacak maddelerden birini seçeriz. Seçilen özellik Önizleme bölümünden izlenebilir.Grinti bölümünde Sol ve Sağ kutularına gireceğiniz değerlerle paragrafın satır başına ve sonuna olan uzaklıkları belirleyebilirsiniz. Bunu yapmanın daha kolay yolu ise cetvel üzerindeki küçük düğmeleri kullanmaktır.Yukarı görüldüğü gibi cetvelin solunda iki gösterge bulunmaktadır. Bunlardan üstte olanı ilk satırın başlama noktasını, alttaki ise diğer satırların başlama noktasını gösterir. Cetvelin sağındaki gösterge ise satırın bitiş noktasını belirler. Bu düğmeleri tutup çekerek istediğiniz paragraf sınırlarını kolayca belirleyebilirsiniz. Paragraflar Arasında Boşluk bırakma için uzun dokümanlarda paragraflar arasındaki bir miktar boşluğun bulunması dokümanın okunmasını kolaylaştıracaktır. Bir çok kişi bunu paragraf aralarında fazladan Enter bırakarak yapar. Halbuki bu iş Word programında otomatik olarak yapılabilir. Bu işlemi yapmak için Pragraf ana menüsünde iken Satır Aralığı sekmesinden istenilen boşluk belirlenir. MADDE İMLERİ VE NUMARALANDIRMA Madde imi yada numara eklenecek satırlar seçildikten sonra araç çubuklarında olan düğmelerden biri seçilir. Yada Biçim/Madde İmleri ve Numaralandırma menü seçenekleri kullanılarak aşağıdaki pencereye ulaşılır. Bu pencerenin Madde İmi ve Numaralı seçenekleri ile ilgili imlerden birini seçerek. Burada istenilen madde imi veya numara biçimi belirlendikten sonra tamam düğmesiyle seçili imler aktif hale getirilir. Madde imi içeren bir metnin madde imlerini kaldırmak için ilgili metnin seçtikten sonra araç çubuklarındaki düğmelerinden ilgili olanına tekrar basmanız yeterlidir. Otomatik madde imleri ve numaraları eklemek için Word sizin yazdığınız karakterlere bakarak akıllıca bir seçimle otomatik bir biçim uygulamaya çalışır. Örneğin satır başında iken 1. Yazar ve bir boşluk bırakırsanız ikinci satıra geçtiğiniz de Word otomatik olarak 2. Yarar ve yazdığınız metne Numaralandırma biçimini uygular. Yazarken satır başına * koyarsanız satır bittikten sonra Word bu otomatik olarak madde imleri moduna geçer. * Bu satırı yazdıktan sonra Enter tuşuna basarsak: • Bu satırı yazdıktan sonra Enter tuşuna basarsak; • Görüldüğü gibi * işareti madde imine çevrilecek ve alt satır madde imli olarak başlayacaktır. KENARLIK VE GÖLGELENDİRME Kenarlık eklenecek metin parçası seçilerek Biçim/Kenarlıklar ve Gölgelendirme menü seçenekleriyle aşağıdaki pencereye ulaşılır. Bu pencerenin Ayarlar kısmından ne tip bir çerçeve eklemek istediğinizi seçebilirsiniz. Yok eklenmiş bir çerçeve varsa kaldırır. Kutu sade bir çerçeve ekler. Gölgeli gölgesi olan bir çerçeve ekler. 3-D üç boyutlu görünüme sahip bir çerçeve ekler Özel özelliklerini sizin belirleyeceğiniz bir çerçeve ekler. Her biri kenar için farklı şekillere sahip çerçeveleri seçebilirsiniz. Kendiniz kenarlık vermek istiyorsanız Stil Bölümünden istediğiniz çizgi şeklini seçtikten sonra Alt kısımda Çizginin rengini ve Çizginin kalınlığını seçeriz, işlemin bitimi için tamam butonuna basılır. Kenarlık ve Gölgelendirme komutunun kenarlık menüsü seçilir. Biçem sekmesinden çizgi şekli, Renk sekmesinden rengi, genişlik sekmesinden çizginin kalınlığı seçilir. Bütün bu ayarlar sağ tarafta Önizleme bölümünden görülebilir. Kenarlık vermek için kısa yol araç çubukları da kullanılabilir. Bunun için standart araç çubuğundaki sekme tıklanır ekrana aşağıdaki pencere gelir. bu pencere kenarlık oluşturmak için kullanılır. Cizgi biçimi, kalınlığı, rengi vb. komutlar yer alır. SAYFA KENARLIĞI Sayfa kenarlığı verilecek sayfa üzerinde iken Biçim/Kenarlıklar ve Gölgelendirme menü seçenekleriyle aşağıdaki pencereye ulaşılır. Bu pencereden Sayfa Kenarlığı menüsüne ge.ilir. Bu pencerenin Ayarlar kısmından ne tip bir çerçeve eklemek istediğinizi seçebilirsiniz. Yok eklenmiş bir çerçeve varsa kaldırır. Kutu sade bir çerçeve ekler. Gölgeli gölgesi olan bir çerçeve ekler. 3-D üç boyutlu görünüme sahip bir çerçeve ekler Özel özelliklerini sizin belirleyeceğiniz bir çerçeve ekler. Her biri kenar için farklı şekillere sahip çerçeveleri seçebilirsiniz. Sayfa kenarlığını kendiniz vermek istiyorsanız Stil Bölümünden istediğiniz çizgi şeklini seçtikten sonra Alt kısımda Çizginin rengini ve Çizginin kalınlığını seçeriz, işlemin bitimi için tamam butonuna basılır. Veya Resim sekmesinden istediğiniz şekli seçerek seçildikten sonra tamam butonuna basılır. GÖLGELENDİRME Çerçevenin iç kısmının rengini değiştirmek için Biçim/Kenarlıklar ve Gölgelendirme sekmesi tıklandıktan sonra Gölgelendirme menüsüne geçilir, aşağıdaki pencereye ulaşılır. Yandaki pencerede Gölgelendirme menüsünün Dolgu kısmında renkler görülecektir. Yazı tanımlı iken bu renklerden biri seçildiğinde yazının zemin rengi değişecektir. SUTUNLARWord’de bir metni 11 sütuna kadar ayırmak mümkündür. Bir metni sütunlara bölmek için Araç çubuklarındaki Sütunlar düğmesi kullanılabilir. Bu düğmeyi basıp aşağı/sola doğru çekerek kaç sütuna bölmek istediğiniz belirleyebilirsiniz. Yada Biçim/Sütunlar menü seçenekleri aracılığıyla yandaki pencereye daha detaylı ayarlamalar yapılabilir. Bu pencerede Sütun Sayısı kutusu ile kaç sütuna böleceğinizi belirleyebilirsiniz. Araya Çizgi Koy seçeneğini işaretlerseniz sütunlar arasına çizgi koyulacaktır. Sutunlara ayrılmış bir belgeyi tek sütun haline getirmek için bu penceredeki Bir kutusunu seçmeniz gerekir. BÜYÜK KÜÇÜK HARF DEĞİŞTİRME Uzunca bir dokümanı acelece noktalama işaretlerine dikkat etmeden tamamını büyük veya küçük yazdığınızı kabul edelim. Böyle bir dokümanı baştan sona okuyup gerekli değişiklikleri yapmak çok uzun bir iştir. Veya ekrana bakmadan çok hızı yazabiliyorsanız. Ancak ekrana bakmadan uzun bir süre yazdıktan sonra Capslock ışığının yanık olduğunu ve yazdığınız metnin tamamını istemeyerek ters yazdığınızı fark ettiniz. Büyük olması gereken harfler küçük, küçül olması gereken harfleri ise büyük yazmışsınız... endişelenmenize gerek yok. Word sizin için gerekli düzeltmeleri yapabilir. Bir metnin tamamını yada bir kısmını büyük harfe çevirmek için Biçim/Büyük Küçük harf Değiştir menü seçenekleri kullanılarak aşağıdaki pencereye ulaşılır. Bu pencerede; Tümü Kücük Harf: Tümünü küçük yapar Tümü Büyük Harf: Tümünü büyük yapar Sadece İlk Harfleri Büyük: İlk harfi büyük diğerlerini küçük yapar Büyük Küçük Dönüştür: İlk harfi küçük diğerlerini büyük yapar Bütün bu komutları kullanmak için istenilen kelime veya cümlenin seçili olması gerekir. BAŞLANGIÇ BÜYÜLT aha çok yazılı basında kullanılan yazının ilk harfinin büyük yazılmasını Word’de siz de sağlayabilirsiniz D Büyük başlangıç harfleri oluşturmak için büyütülmek istenilen harf seçildikten sonra Biçim/Başlangıcı Büyüt menü seçenekleriyle aşağıdaki pencereye ulaşılır: Yandaki pencerede görüldüğü gibi başlangıç harfleri Metinde veya Boşlukta olmak üzere iki şekilde ayarlanabilir. Bu pencerenin Satır Sayısı düğmeleri aracılığıyla başlangıç harfinin kaplayacağı satır sayısı belirlenebilir. Büyültülmüş bir harfi normale döndürmek için yine bu pencerede Yok kutusu seçilir. Metinde olarak yazılmış bir paragraf: Boşlukta olarak yazılmış bir paragraf SEKME Biçim/Sekmeler menü seçenekleriyle düzenli bir liste oluşturma işlemi gerçekleştirilebilir. Aşağıdaki Sekmeler başlığı çubuğu ile yer alan pencereden sekme durağı yerine cetvel üzerindeki rakamlardan uygun olan sekme durağı için bir numara verilir istenilen hizalama için Hizalama sekmesinden soldan, ortadan, sağdan, ondalık ve çubuk sekmelerinden biri seçilir. Tamam butonuna basıldığında cetvel üzerinde Hizalama sekmesinde işaretlenen butonu cetvelde görülür klavyeden TAB tuşuna basılarak cetvel üzerindeki hizalama gelecektir. İstenilen ifade yazılır işlem tamamlanmış olacaktır. Örnekler için aşağıdaki bölümü takip ediniz. ARTALAN Yazıcıdan çıkarmak için değil de ekrandan okunmak için hazırladığınız dokümanların arka planına desen veya resimlerde ekleyerek oldukça güzel görünümlü dokümanlar oluşturulabilir. Sayfaların artalanına( arkaplanına) resim veya desen eklemek için Biçim/Arka plan menüleri ile açılan seçeneklerden bir renk seçebileceğiniz gibi Dolgu Efektleri menüsü ile açılan aşağıdaki pencereden etkileyici efektlerde verebilirsiniz.Yandaki Dolgu Efektleri pençeresi seçeneğinden Gradyan, doku, desen, resim menülerinden istenilen renkler, dolgular, desenler seçilebilir. Sayfanın arka planına verdiğiniz bu desen veya resimler yazıcıdan çıkmayacaktır. METİN YÖNÜ Bir yazıyı paragraflardan ve satırlardan bağımsız olarak oluşturup onu doküman üzerinde istediğiniz yere bırakabilirsiniz daha çok dergi ve gazete sayfalarında buna benzer örnekleri görebilirsiniz. Yazının ortasında konunun bir özeti onun etrafında ise konunun metni bulunur. Serbest bir metin alanı mek için Ekle/Metin Kutusu menülerini seçip, metin kutusunu koyacağınız yeri fare ile bir kere sol tuşa basmanız yeterli olacaktır. Yanda görüldüğü gibi farenin sol tuşuna bir kere tıklanarak ekrana getirilen metin kutusunu görüyoruz. Metin kutusunun içerisine yazı yazmak için kutusun içene fare ile tıklanarak girilebilir yazı kutunun içine sığmıyorsa metin kutu çevresindeki küçük kare noktalardan istenilen yöne doğru fareye basılı tutup çekildiğinde metin kutusu büyüyecektir. Aynı yolla metin kutusu küçültülebilir. Metin kutusunu silmek için metin kutusu çevresindeki küçük kara noktalardan birine fare ile tıklandıktan sonra delete tuşuna basmak yeterli olacaktır. Eklenen metin kutusunu çevresindeki kutucukların üzerinde fare ile bir kere tıklandıktan sonra Biçim/Metin Yönü komutu seçilir. Ekrana Metin Yönü-Metin Kutusu başlık çubuğundaki seçeneklerden Yönlendirme sekmesinde istenilen sekme seçilir önizleme bölümünden seçilen özellikler görülecektir. Tamam butonuna basıldığında metin yönü ekranda değiştirilmiş olacaktır. Farklı bir yol ise daha önce yazılmış olan kelimeleri tanımlayarak biçim menüsü Metin Kutusu Ekle komutu tıklanır. Yazdığımız yazı metin kutusunun içerisine alınmış olur. Eğer istenirse metin kutusunun içerisindeki yazının yönünü değiştirebilirsiniz. Metin yönü komutunu seçerek bu işlem yapılabilir. TABLO MENÜSÜ Dosyanızın içerisinde yazılar ve resimleri yan yana yerleştirmek için tablolar oluşturabilirsiniz. Bu tabloların kenarlığının olup olmayacağına kendiniz karar veriniz. Tablo ve Kenarlıklar Araç çubuğu görünüm menüsünden araç çubukları komutuna tıklandıktan sonra Toblolar ve Kenarlıklar seçeneğine tıklayarak ekrana alabilirsiniz. Ayrıca Standart araç çubuğu üzerindeki Tablolar ve Kenarlıklar düğmesine tıklayınca bu araç çubuğu ekrana gelecektir. Bu araç çubuğundaki düğmeler ve işlevleri yan tarafta görülmektedir.yandaki şekil ise Tablo menüsü komutlarından oluşmaktadır. Standart araç çubuğundaki simge ile de tablo oluşturmak mümkün olacaktır. Tablo Ekle: Tablo menüsü Ekle sekmesi Tablo Komutu tıklandığında ekrana gelen bu pencerede oluşturulacak tablonun satır ve sütun sayıları bölümünde oluşturulacak tablonun kaç sütun ve kaç satırdan oluşturulacağını belirttik den sonra tamam butonuna basılır. Aşağıda 5 sütün ve 4 satırdan oluşan bir tablo oluşturulmuşdur. SEÇ (Tablo, Sütun, Satır, Hücre) Yanda görülen şekilde sütun seçimi yansımaktadır bu seçim için imleç tablonun içinde iken Tablo mönüsü Seç / Sütun komutu seçilmelidir. İçerisinde bulunulan sütun tamamen seçilmiş olacaktır.Yanda görülen şekilde satır seçimi yansımaktadır bu seçim için imleç tablonun içinde iken Tablo mönüsü Seç / Satır komutu seçilmelidir. İçerisinde bulunulan Satır tamamen seçilmiş olacaktır. Yanda görülen şekilde Tablo seçimi yansımaktadır bu seçim için imleç tablonun içinde iken Tablo mönüsü Seç / Tablo komutu seçilmelidir. İçerisinde bulunulan Ttablo tamamen seçilmiş olacaktır Yanda görülen şekilde Hücre seçimi yansımaktadır bu seçim için imleç tablonun içinde iken Tablo mönüsü Seç / Hücre komutu seçilmelidir. İçerisinde bulunulan Hücre tamamen seçilmiş olacaktır TABLO EKLE Şekilde daha önce oluşturulmuş tablonun sol, sağına sütun, üst ve altına satır eklemek için kullanılan komutu dizilimi görülmektedir. Bu komutları kullanılır duruma getirebilmek için öncelikle daha önce oluşturulmuş tablonun belirli bir yeride iken (bu belirli yer tablo içinde ekleme yapacağınız yer olmalıdır) Tablo mönüsü ekle komutu üzerine gelindiğinde açılan küçük komut mönüsünden eklenmesini istediğiniz sütun veya satırın hangi yöne ekleneceğini belirlemek olacaktır. Sola sütun ekle komutu verilir ise bulunduğumuz alanın soluna bir tane boş sütun eklenmiş olacaktır. Üste satır ekle komutu verildiğini varsayar isek bulunduğumuz hücrenin üstüne boş bir satır eklemiş olacaktır. Bu işlemleri yapmadan önce bir önceki konularımızda anlattığımız Tablo Seç özelliklerini mutlaka uygulayınız eklemek istediğiniz tablo veya sütundan önce sütun eklenecek ise sütun, satır eklenecek ise satırı mutlaka tanımlayın işlemleriniz daha kolay olacaktır. TABLO SİL Şekilde daha önce oluşturulmuş tablonun silinmesi ile ilgili komutları görülmektedir. Bu komutları kullanılır duruma getirebilmek için öncelikle daha önce oluşturulmuş tablonun belirli bir yeride iken (bu belirli yer tablo içinde ekleme yapacağınız yer olmalıdır) Tablo mönüsü Sil komutu üzerine gelindiğinde açılan küçük komut mönüsünden silinmesini istediğiniz sütun veya satırın veya Hücrenin silineceğini belirlemek olacaktır. Sütun komutu verilir ise bulunduğumuz sütun silinmiş olacaktır. satır komutu verildiğini varsayar isek bulunduğumuz satır silinmiş olacaktır. Bu işlemleri yapmadan önce bir önceki konularımızda anlattığımız Tablo Seç özelliklerini mutlaka uygulayınız. HÜCRELERİ BİRLEŞTİR Bu komutu kullanmak için öncelikle birden fazla hücre tanımlanmış olmalıdır. Tablo mönüsü / Hücreleri birleştir komutu tıklandığında tanımlı olan iki hücre tek bir hücre halinde ekrana yansıyacaktır. Yanda görüldüğü gibi tanımlı olan hücrelerin tek bir hücre olduğu görülmektedir. HÜCRELERİ BÖL Yukarıda görülen hücre birleştirmek için seçilin hücreler birleştir komutunun ardından tek bir hücre olduğu anlatılmakta idi şimdi bu tek olan hücreyi bölme işlemi (buna eski haline getirmek de denebilir) nasıl yapıldığını anlatacağız. Öncelikle birleştirilmiş hücreler seçilmelidir. Tablo mönüsü Hücreleri böl komutu verildiğinde yandaki şekil ekrana gelecektir. kaç sütun veya kaç satır daha oluşturulmasını istiyorsanız belirtiniz ve tamam butonuna basınız ekrana bakıldığında önce birleştirilen hücre veya hücreler istenilen miktarda bölünmüş olacaktır. Yan taraf da Sütun sayısı 3 satır sayısı ise 1 olarak verilmiş ve tamam butonuna basıldığında aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi 3 sütun birden oluşturulmuş olacaktır. TABLO BÖL Tablo bölmek için yanda görülen 3 Sütun 4 satırdan oluşan tablonun bazı yerlerine çeşitli isimler yazılmış olduğunu görüyorsunuz. Tablonun bölündüğünün anlaşılması için yazılmış birkaç isimdir. Şimdi 2. satırı seç komutunu kullanarak seçelim ve Tablo mönüsü Tablo Böl komutunu tıklayalım ekrana aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi iki ayrı tablo görülecektir. görüldüğü üzere tablo iki ayrı tablo görünümünü almıştır. Bu tabloyu tekrar eski konumuna getirmek için ayrılmış kısımda klavyeden Delete tuşuna basmanız yeterli olacaktır. HÜCRE BOYUTLARINI AYARLAMAK 1. Satır yüksekliğini değiştirmek için 2. Sütun genişliğini değiştirmek için Farenin alması gereken biçim farenin alması gereken biçim 1. Örnek: Fare bu biçime dönüşünce, fareye tıklayıp, bırakmadan yukarı veya aşağı hareket ettirerek, satır yüksekliğini değiştirebilirsiniz. Yüksekliğin yeterli olduğunu düşündüğünüzde, fareyi bırakınız. Bu işlemi her bir satır çizgisine aynı şekilde uygulayabilirsiniz. Yandaki şekilde Türkiye kelimesinin altındaki satır çizgisinde fareye elimizi basılı tutup bir miktar aşağı doğru çektiğimizde ki hali ve İstanbul kelimesinin altındaki satır çizgisinde fareye elimizi basılı tutup bir miktar aşağı doğru çektiğimizdeki halleri diğer satırlara nazaran daha geniş olduğu görülmektedir. 2. Örnek: Fare bu biçime dönüşünce, fareye tıklayıp bırakmadan sağa veya sola hareket ettirerek, sütun genişliğini değiştirebilirisiniz. Genişliğin yeterli olduğunu düşündüğünüzde, fareyi bırakınız. Bu işlemi her bir sütun çizgisine aynı şekilde uygulayabilirsiniz. Yandaki şekilde Düzel kelimesinin solundaki Sütun çizgisinde fareye elimizi basılı tutup bir miktar sağa doğru çektiğimizde ki hali diğer Sütuna nazaran daha dar olduğu görülmektedir. OTOMATİK SIĞDIR İçeriğe Otomatik Sığdır Öncelikle sol taraftaki zemini hazırlayalım daha sonra İçeriği Otomatik sığdır komutunu kullandığımızdaki halini görelim. Sol taraftaki zemin hazırlandıktan sonra Tablo Mönüsü /Otomatik sığdır komutu açıldığında ekrana gelen küçük pencereden İçeriğe Otomatik sığdır komutu tıklandığında tablo yandaki şekli alacaktır.Pencereye Otomatik Sığdır komut uygulandığına sol taraftaki tablonun sağ taraftaki hali alacağı görülecektir yazılım alanının tamamının kaplanacağı görülecektir. Satırları Düzgün Dağıt Öncelikle sol taraftaki zemini hazırlayalım daha sonra Satırları Düzgün Dağıt komutunu kullandığımızdaki halini görelim. Sol taraftaki zemin hazırlandıktan sonra Tablo Mönüsü /Otomatik sığdır komutu açıldığında ekrana gelen küçük pencereden Satırları Düzgün Dağıt komutu tıklandığında tablo yandaki şekli alacaktı Sütunları Düzgün Dağıt Öncelikle sol taraftaki zemini hazırlayalım daha sonra Sütunları Düzgün Dağıt komutunu kullandığımızdaki halini görelim. Sol taraftaki zemin hazırlandıktan sonra Tablo Mönüsü /Otomatik sığdır komutu açıldığında ekrana gelen küçük pencereden Sütunları Düzgün Dağıt komutu tıklandığında tablo yandaki şekli alacaktı SIRALA Solda görülen tabloyu sıralamak için şehir isimlerini bulunduğu sütun seçilip tablo mönüsünden sırala komutu verilir. Açılan pencerede ARTAN: a dan z ye veya 1 rakamından başlamak kaydıyla büyüyen rakamları AZALAN: Z den A ya veya Büyük rakamdan 1 rakamına kadar küçülen sayıları listelemek için istenilen madde seçilir ve tamam butonuna basılır Sağ taraftaki örnek A den Z ye doğru (ARTAN) sıralanan şehir isimleri görülmektedir. TABLO ÇİZ Tablo çiz komutunu kullanılarak mevcut çizilmiş bir tablonun üzerine yeni çizimler yapabiliriz. Yandaki tabloda görüldüğü gibi mevcut 3 sütun ve 4 satırdan oluşan bir tablo var . Tablo mönüsü Tablo çiz komutu tıklandıktan sonra ekranda ki tablonun üzerine gelerek istenilen alana çizim yapılabilir. kesik kesik çizgiler ile görülen alan tablo çiz komutu ile çizilen alan olduğunu görüyorsunuz çizimin kesik kesik olmasının sebebi halen çizim safhasında olduğunu anlatmaya çalışıyor. Çizim bitiminde kesik çizgiler normal çizgi haline dönecek ve aşağıdaki gibi bir tablo oluşacak. OTOMATİK TABLO BİÇİMİ Ekranda mevcut çizilmiş olan tabloya otomatik biçim ile biçimlendirmek ve görsellik katmak için Tablo mönüsü Otomatik Tabla Biçimi komutu tıklanarak yandaki pencereye ulaşılır. Bu pencerede istenilen format seçilir seçilen format ekranın altında ön izleme komutu ile seçilen şekil ekrana küçük pencere içerisinde yansıyacaktır. YAZIM VE DİLBİLGİSİ DENETİMİ (F7) Word’ün belgenizi otomatik olarak düzeltmesini sağlamanın bir yolu da yazım kılavuzunu kullanmaktır. Bu kılavuz tanımlanmış olan bir sözlükteki kelimelerde sizin kelimelerinizi karşılaştırır. Sözlükte bulamadığı kelimelere rastlarsa size olabilecek değişik seçenekler sunar. Öyle ki Word ayrı olması gereken ekleri bile bularak düzeltmenizi sağlar. Bu işlem teknik bir doküman yazmıyorsanız yazım hatalarınızı düzeltmede oldukça başarılıdır. Teknik metinlerde ise bir kere bütün kelimeli tanıttıktan sonra bundan sonra yazacağınız teknik dokümanlarda da yazım denetimi yapabilirsiniz. Öncelikle bazı yanlışları bulunan aşağıdaki satırları yazalım: “Bilgısayar dünyasndaki son gelişmelerden sonra internet, her kullanıcının ulaşabileceği hale gelmiştir. Bundada 822’li özel internet hatlarını etkisi büyüktür” Yazım Kılavuzunu aktif hale getirmek için Araçlar menüsünden Yazım ve Dilbilgisi seçeneğini veya kısaca F7 tuşlarını kullanarak yazım kılavuzunu aktif hale getirelim. Word ilk olarak Bilgısayar kelimesini sözlükte bulamayınca buna en yakın olan ifadeyi bize aşağıdaki pencere ile bildirecektir. Evet Word doğru karşılığı buldu. • Bu ifadenin değişmesini istemiyorsanız yoksay düğmesini • Değiştirilmesini istiyorsanız değiştir düğmesini kullanabilirsiniz. Word ikinci hata olarak dünyasndaki kelimesini buldu burada bir harf eksik yazılmıştır. Burada görüldüğü gibi word bu kelime için bize olabilecek iki seçenek sunuyor. Doğru seçeneği işaretleyip sonraki hataya geçelim. Sonraki aşamada yanlış olmamasına rağmen internet kelimesi gösterilecektir. Aslında bu bir hata değildir ancak Word bu kelimeyi tanımamaktadır. Ekle düğmesine basarak word’e bu kelimeyi tanıtabiliriz. Böylece, bundan sonra Word, bu kelimeye yabancılık çekmeyecektir. Sonraki hata ise bir ek hatası. Bundada kelimesindeki ikinci ‘da’ ekini ayrı yazılması gerekir. Word bunu tespit edecek ve olabilecek ihtimallerin listesini sunacaktır. Gördüğünüz gibi Word, hataları başarıyla bularak uygun seçeneği gösterecektir.ŞİFRELİ DOSYA KAYDI Bilgelerinizi kaydederken onlara birer şifre vererek yetkisiz kişilerin bu belgeyi açmasını veya değiştirmesini önleyebilirsiniz. • Belgeye şifre vermek için Araçlar Mönüsü/Seçenekler/Güvenlik menü seçenekleri ile açılan. Açılan aşağıdaki pencere ile dokümanınıza iki tür şifre verebilirsiniz. Bu belgeyi yetkisiz kişilerin açmasını istemiyorsanız penceredeki Açma Parolası kutusuna şifrenizi girin. Girdiğiniz harflerin etraftakiler tarafından görülmemesi için ekranda * işaretleri ile gösterilecektir. Bu şifreyi bilmeyen kullanıcı dokümanınızı açamayacaktır. Eğer diğer kullanıcıların dokümanınızı açabilmesi fakat değiştirememesini istiyorsanız penceredeki Değiştirme Parolası kutusuna şifrenizi girin. Kullanıcılar şifreyi bilmeden bu dokümanı açabilir fakat değişiklik yapıp kaydedemezler. Pencerede Tamam düğmesini seçtiğinizde, word şifrelerinizin doğruluğunu onaylatmak için tekrar soracaktır. Aynı şifreleri aşağıdaki pencereye tekrar girerek bir yanlışlık yapmanızı önleyebilirsiniz. Şifre vererek kaydettiğiniz bir dosyayı açarken aşağıdaki pencere ile word açma şifresini soracaktır. Eğer şifre doğru girilmezse word uyarı vererek dosyayı açmayacaktır. Yandaki pencerede açma parolası verilmiş dosyaya şifre isteyen bir pencerede görülmektedir. Şifre yanlış girilirse word dokümanını açılmayacaktır. Eğer belgeyi düzenlemeye karşın bir şifre verdiyseniz, bu dosyayı açarken word Değiştirmek için parolayı girin veya salt okunur açın. Kısmına şifreyi biliyorsanız yazabilir dosyayı açabilirsiniz veya Salt Okunur düğmesi ile dokümanı açar fakat yaptığı değişiklikleri bu dosyanın üzerine kaydedemez. Şifre verdiğiniz bir dokümanın şifrelerini kaldırmak için, Araçlar/Seçenekler/ menüleri ile açılan aşağıdaki pencerenin Güvenlik kısmına girerek, şifre kutularını silmeniz ve ardından da belgeyi yeniden kayıt etmeniz gerekecektir.SÖZCÜK SAYIMI Araçlar/sözçük sayımı menü seçenekleriyle açılan yandaki menüde istatistikler kısmında kaç adet sayfa olduğu, kaç adet sözcük olduğu, kaç adet boşlıksuz karakter olduğu,kaç adet boşluklu karakter olduğu, kaç adet paragraf ve kaç adet satır olduğu görülecektir. Yazılan dokümanın istatistiklerini almış olursunuz. BELGE KORUNMASI Araçlar / Belge Koru menü seçenekleriyle açılan yandaki pencerede parola kısmına yazılacak şifre ile belgeyi korumuş olursunuz. Parola kısmına girilecek şifre *** simgelerden oluşan parola onay kutusuna tekrar aynı şifre yazıldığında ekrana bundan sonra yazılacak kelimeler uuuiieaüüeeea3gğovv yanda görüldüğü gibi yazılacaktır. Belge korumasını kaldırmak için Araçlar/belge korumasını kaldır demeniz yeterli olacaktır.