4 - Halk Sağlığı Tıbbi Atıklar TIBB İ ATIKLAR Prof. Dr. Osman CEYHANT bbi at klar Evcil hayvanlar m zda dahil bizim hepimizin ? tedavi ve bak m na bir ilave olarak her toplumda T bbi at klar meydana gelir. Toplumun dikkati son birka ç y l i ç inde AIDS’in ? ge ç i ş indeki korkunun ayd nlat lmas nda bu at k ak m n n uygun şekilde zarars z hale getirilmesine odaklanm şt r. Çü nk ü kuzeydo ğ udaki plajlarda-kumsallarda ve ? şehirlerin di ğ er b ö lgelerinde etrafa alenen ve geli şi g ü zel at lm ş t bbi at klar mevcuttur.T bbi at klar Bunlara ilaveten toplumun, hastanelerin ve ? di ğ er kurulu şlar n mevcut at klar n n olu şmas ; yada planl kurulu şlar ve at klar zarars z hale getiren kurulu şlar n ve ekipmanlar n yetkilileri kendi sistemlerini uygun, g ü venilir ve ekonomik, ç evreye ve topluma zarar vermeksizin ve mevcut yasal d ü zenlemelere uygun bi ç imde ç al ş t rmakla y ü k ü ml ü d ü rler.TIBB İ ATIK AKIMI Okullar, ta ş ma sistemleri yada hastaneler ? gibi topluma hizmet eden b ü t ü n kurulu şlar at k ü retirler. Sa ğ l k kurulu şlar nda olu şan at klar tek bir ? elemana sahiptir, ö zellikle i şle ilgili olanlar- t bbi at klar. T bbi kurulu şlarda meydana gelen t bbi ? at klar n ve di ğ er at klar n yap s bu b ö l ü mde tart ş lacakt r.TIBB İ ATIKLAR HASTANELER ? D İ Ş HEK İ MLER İ N İ N B Ü ROLARI ? DOKTORLARIN OF İ SLER İ ? LABORATUARLAR ? HAYVAN HASTANELER İ gibi kurulu şlar ?Bu kurulu şlardan gelen at klar n bir k sm ? kafeterya yada b ü ro alanlar ndan gelen at klar gibi evlerdeki at klara benzerlik g ö stermesine ra ğ men, di ğ er at k sistemlerinde normalde bulunmayan ve t bbi m ü dahaleler sonucu olu şan t bbi at klar meydana getirilir. T bbi at klar iki kategoride toplanabilir. ? “ Genel ” ve “ Ö zel ” at klar.GENEL ATIKLAR Genel at klar; tehlikeli, enfekte yada muhtemelen ? tehlikeli olarak d ü zenlenmeyen yada tarif edilmeyen at k materyallerini kapsar. Genel at klar araziye b rak lmak yada yak lmak ? gibi geleneksel y ö ntemlerle zarars z hale getirilebilir. Ç evreye yada ki şilere muhtemel tehlikelerinden ? dolay di ğ er at klar n ihtiya ç duydu ğ u ö zel i şleme yada zarars zla şt rma i şlemlerine ihtiya ç duymazlar.Bir t bbi kurulu şta olu şan genel at klar; ? ç e şitli ka ğ t kar ş mlar ve mukavva-karton maddeleri, plastikler, yiyecek art klar , cam ve metal at klar ndan olu şur. İ dari b ü rolar, hasta odalar , laboratuarlar ? ve kafeteryalar dahil hastanenin t ü m birimlerinde ü retilir.Ö ZEL ATIKLAR Ö zel d ü zenlemeler ve mevzuatlara g ö re ö zel ? i şleme, zarars zla şt rma ve ö zel muameleye tabi tutma gereklili ğ inden dolay ö zel at klar diye ifade edilmi şlerdir. Enfekte, toksik ve radyoaktif ö zelliklerinden ? dolay b ü t ü n at klar muhtemelen sa ğ l k , ç evre ve g ü venlik tehlikelerine sahiptir. Sa ğ l k kurulu şlar ile ilgili ö zel at klar 5 s n fa ? ayr l r.SPEC İ AL ATIKLAR ENFEKTE ? K İ MYASAL ? RAD İ OAKT İ F ? PATOLOJ İ K ? İ NSAN V Ü CUT PAR Ç ALARI ?Kimyasal ve radioaktif at klar te şhiste,ara şt rma ? ve laboratuarlarda meydana gelir ve genellikle enfekte ve genel at klardan ayr larak toplan r, depolan r ve zarars z hale getirilir. Baz kimyasal ö rneklerde at klar yak labilir, fakat ? radioaktif at klar di ğ er at klarla yak lmazlar. Bu materyallerin i şlenmesi ve zarars z hale ? getirilmesi i ç in ö zel olarak planlanan at k zarars zla şt rma kurulu şlar na g ö nderilirler. Radioaktif materyallerin i şlendikleri yerler ? nisbeten yar lanma ö m ü rlerini tamamlad klar yerlerdir. Bunlar n geleneksel at k zarars zla şt rma ? kurulu şlar na al nabilmeleri i ç in radioaktivitelerinin yeterince d üşü k d ü zeye indirilinceye kadar b ü t ü n radioaktif maddelerin depolanmalar m ü mk ü n olabilir.ENFEKTE ATIKLAR Enfekte at klar; onlar n enfekte ? ö zelliklerinden yada biolojik kontaminasyondan dolay muhtemel sa ğ l k tehlikeleri oldu ğ u d üşü n ü len spesifik at klard r. Bunlar zaman zaman biomedikal, biolojik, ? kontamine yada k rm z ç antal at k olarak ifade edilir.Bir at k ö nemli miktarda patojen ihtiva ? ederse enfekte at kt r. Bir patojen ise hastal ğ a sebep olan bir ? organizmad r. Ö nemli bir konsantrasyon ise, ? insano ğ lunda hastal ğ a sebep olabilecek kadar y ü ksek bir konsantrasyondur.Bunlar, hastane ve at k zarars zla şt rma ? personeli taraf ndan derhal ay rt edilebilmesi i ç in k rm z ç antalara yerle ştirilirler. Kanada da at klar ç e şitli renklerdeki ? ç antalarda ayr şt r l rlar.Enfekte at klar n standardize edilmesi i ç in ? te şebb ü sler yap lmas na ra ğ men ü lkeler aras nda bu t ü r at klar n ü niversal tarifi yoktur. Herhangi bir at k kanla ge ç en hastal klarla ? enfekte oldu ğ u bilinen hastalardan orijinini ald ğ zaman bu at klar n daima enfekte oldu ğ u d üşü n ü lmeli.İ SOLE ATIK (tablo 2.4) Bula ş c hastal klardan hasta olmayanlar ? korumak i ç in isole edilen hastalar n hastanede ü rettikleri at klarEnfeksiyon ajanlar n n stoklar ve k ü lt ü rleri ? ve ilgili biyolojik maddeler (Y ü ksek konsantrasyonda patojenlerle ilgili)Medikal ve Patoloji laboratuarlar ndan gelen ? ö rnekler, Klinik ara şt rma ve end ü striyel laboratuarlardan ? gelen enfeksiyon ajanlar n n stoklar ve k ü lt ü rleri, Nakletmek i ç in kullan lan ara ç lar ve disposible ? k ü lt ü r tabaklar (Petri kutular ) ve inok ü lasyon ve kar ş k k ü lt ü rler. Iskartaya ç kar lm ş kan, serum, plazma, kan ? ü r ü nleri ve biyolojik maddelerin ü r ü nlerinden ortaya ç kan at klar.İ NSAN VE KAN Ü R Ü NLER İ At k kan, serum, plazma ve di ğ er kan ? ü r ü nleriPatolojik at klar Patolojik at klar (Hastalarda bilinmeyen ? enfeksiyon ihtimalinden dolay ) Dokular, organlar, v ü cut par ç alar , kan ve ? cerrahi,otopsi ve biopsi esnas nda ortaya ç kan v ü cut s v larKontamine hayvan karkaslar , v ü cut par ç alar ve altl klar Patojenlere kas tl olarak maruz b rak lan ? hayvanlar n kontamine altl klar , v ü cut par ç alar ve karkaslarTablo 2.5 İ ste ğ e ba ğ l enfekte at klar Otopsi ve cerrahiden gelen at klar: Kirli ? elbiseler,s ü ngerler, kal n perdeler, lavaj t ü pleri, drenaj setleri, yatak altl klar ve cerrahi eldivenlerMuhtelif laboratuar at klar Numune kutular , cam lameller, etiketler, ? disposible eldivenler, lab.elbiseleri ve ö nl ü kleriDializ ü nitesi at klar Lastik hortumlar, t ü pler, filtreler, ç ar şaflar, ? havlular, eldivenler, ö nl ü kler ve laboratuar giysileriKontamine ekipmanlar Hasta bak m nda, t bbi laboratuarlarda, ? ara şt rmada ve belirli ila ç lar n ü retiminde kullan lan ekipmanlarHASTANE ATIK Ş EMASI Hastaneler ç ok fonksiyonlu komplex ? kurulu şlard r. Hastaneler; t bbi tedavi kadar hem ge ç ici hem de ? gecelik konaklama sa ğ lar ve hasta kay tlar n tutan, t bbi personelin izlenmesini sa ğ layan, fiziksel temizli ğ i yapan personele destek vermektedir ( İ şletme,at klar n zarars z hale getirilmesi, servislerin temizlenmesi). Bundan dolay hastanenin at k şemas ? kurulu ştaki t bbi ve t bbi olmayan farkl l klar yans tmas s ü rpriz olmamal .Tablo 2.6 da hastanelerden gelen kendine ö zg ü ? bir kat at k şemas n n ö zellikleri verilmi ştir. Bu at klar n yar dan fazlas her yerde bulunabilen ? genel kat at klar yada çö plerdir. Enfekte olmayan at klar bir hastanenin her ? taraf nda meydana getirilebilir. Enfekte at klar ise i ş b ü rolar ve ziyaret ç i alanlar ? hari ç bir hastanenin pek ç ok b ö lgesinde meydana getirilir.Her iki tip at ğ n ü retildi ğ i b ö lgelerdeki enfekte ? olmayan at klardan enfekte olan at klar n ayr ş t r lmas hastaneden hastaneye de ğ i şebilir. Ortalama bir hastane taraf ndan meydana ? getirilen toplam kat at k şayet detayl olarak g ö zden ge ç iriliyorsa, at ğ n enfekte k sm toplam ü retilen at ğ n %15 ve % 30 u oran nda olacakt r. Geri kalan k sm non-enfekte olacakt r. ?Tablo 2.6 Tipik bir hastanenin kat at k şemas At k bile ş enleri............. % si(Toplama g ö re) Genel kat at klar 56.4 T bbi kat at klar 17.5 Oluklu karton 10.9 Hasta at ğ 8.5 Ka ğ t 3.1 Tehlikeli at k 2.0 Tahta par ç alar 0.5 Kuru piller 0.4 X Ray film 0.3 Di ğ erleri 0.4 TOLAM....................... 100Bir Hastanedeki at klar n spesifik kaynaklar şunlard r Operasyon odalar ? Hasta bak m alanlar ? Laboratuarlar ? Ara şt rma kurulu şlar ? Ö ğ retme faaliyetleri ? T bbi ve dental klinikler ?Tablo 2.7 mey.gel.at k oranlar Hastane... 5,9 kg/i şgal edilen yatak/g ü n ? Hekim....... 2,3 kg/hasta/ g ü n ? Dinlenme odas .. 1,4 kg/ki şi/g ü n ? Laboratuar.......... 0,2 kg/hasta/g ü n ? Kantinler.............. 0,9 kg/ ö ğ ü n/g ü n ?Enfekte t bbi at k b ö l ü m ü Bir hastane i ç inde ü retilen enfekte at klar n ? miktar , b ö l ü mden b ö l ü me de ğ i şir. Baz b ö lgelerde (acil odalar ve do ğ um ko ğ u şlar ? gibi) meydana gelen t ü m at klar enfekte d üşü n ü lebilir. Ç e şitli fakt ö rler bir kurulu şta meydana gelen at ğ ? etkiler. Bunlar federal devlet ve lokal d ü zenlemeler ve ? ilkeler, ö zel y ö netmenlik alanlar , protokoller ve yasaklanm ş alanlar kapsar.Enfekte t bbi at k b ö l ü m ü Ö zel y ö nerge alanlar ndaki farkl l klar, ç e şitli ? hastanelerin farkl hasta katlar nda at k y ö netim uygulamalar kar ş la şt r ld ğ zaman ç ok yayg n şekilde bildirilmi ştir. Belirli kurulu şlarda hastalarla temasta olu şan t ü m ? at klar n enfekte oldu ğ u d üşü n ü l ü r, buna yemek kaplar ve g da art klar da dahil. Mamafih, di ğ er kurulu şlarda sadece i ğ ne ve ? v ü cut s v lar ile slanm ş bandajlar gibi t bbi maddeler enfekte d üşü n ü lmektedir.Hastane personelinin ald ğ e ğ itim meydana ? gelen enfekte at ğ n oran n etkileyecektir. At k kutular n n yanl şl kla k rm z renkli torbalara ? at lmas ve enfekte olmayan çö plerin zarars zla şt r lmas , enfekte at k kutular ndaki maddelerin ger ç ekte oldu ğ undan ç ok daha fazla oranda enfekte at k meydana getirilmi ş gibi g ö r ü lmesine yol a ç acakt r. ATIK M İ KTARININ TAY İ N İ Bir kurulu ş taraf ndan ü retilen at k miktar n tayin ? etmek i ç in ç e şitli metotlar mevcuttur. Birincisi hastane i ç inde bir ara şt rma yapmakt r. ? Topra ğ a g ö m ü lmeden yada di ğ er ? zarars zla şt rma kurulu şlar na g ö nderilmeden veya herhangi bir muameleye tabi tutulmadan ö nce toplanan t ü m at klar tart lacakt r.ATIK M İ KTARININ TAY İ N İ Zarars zla şt r lacak at ğ n miktar ve tipi ile ? ilgili bir g ü nl ü k tutulmal d r (enfekte yada non enfekte gibi) Bu ara şt rma spesifik bir periodu ? kapsamal ve minimum bir hafta . Bu ara şt rmadan elde edilen veriler ? meydana gelen at ğ n bir y ll k miktar n tahmin etmek i ç in kullan lacakt r.Meydana gelen at k miktar n tahmin ? etmek i ç in ikinci bir metot, zarars zla şt rma kurulu şunun kay tlar ve di ğ er benzer verilerin faturalar n kullanmakt r. Topra ğ a g ö mme yada di ğ er ? zarars zla şt rma kurulu şlar her bir metre k ü p ü yada her bir kilogram n n maliyetine dayanan at k zarars zla şt r lmas i ç in hastaneye her zaman fatura keserler.Fatura kay tlar bir y lda meydana gelen at ğ n ? toplam miktar n tahmin etmek i ç in kullan labilir. Meydana gelen at ğ tayin etmenin üçü nc ü bir ? yolu, Standart at k meydana getirme fakt ö rlerini kullanmakt r. Tablo 2. 8 de listelenen bir ö rnek,benzer ? kurulu şlardan toplanan veriler her bir hastaya dayal olarak at k miktar n tahmin etmek i ç in kullan labilirYayg n uygulama hastanedeki bir hastan n ? her g ü n 5-7 kg aras nda at k meydana getirdi ğ i tahmin edilir. Dahas , hastane politikalar na ba ğ l olarak ? bu at klar n % 15-30 unun enfekte oldu ğ u tahmin edilmektedir. Bu fakt ö rler tek ba ş na g ü nl ü k ortalama ? hasta say s ile y ll k at k ü retimini tayin etmede kullan labilir.At k ü retimini tahmin etmeye bir ö rnek: Ortalama % 80 doluluk oran olan 250 ? yatakl bir hastane farz edelim. B ö ylece 250x80=200 dolu yatak say s . ? 12 lb. yatak g ü n oran i ç in (5.44 kg) ? toplam ü retilen at k oran 12 lb./yatak/g ü n ? x 200 yatak = 2400 lb/g ü n (1030 kg/g ü n) yada ? 440 ton/y l ?Bunun % 20 si enfekte at kd r. ? Dolay s ile meydana gelen toplam at ğ n ? yakla ş k 90 tonu(y l k) enfekte at kt r.Tablo2.9 Enfekte at klar n ö zellikleri Sel ü lozik mad.(Ka ğ t-kuma ş vs.)...% 50-70 ? Plastikler.........................................%20-60 ? Cam malzemeler............................%10-20 ? S v lar.............................................% 1-10 ?Enfekte at klar n ö zellikleri Is de ğ eri...........................19 771 kj/kg ? Nem...................................% 8,5 ? Yanmayanlar.......................% 5,0 ? Kloridler...............................%1,0 ?ATIK AKIMININ F İ Z İ KSEL Ö ZELL İ KLER İ At klar fiziksel ö zellikleri ile tarif ? edilebilirler. At k materyallerinin fiziksel ö zellikleri ? onlar n elle i ş lenmesi, muamelesi ve zarars zla şt r lmas n etkileyecektir. Bir at k eleman disposbl strafor k ö p ü kleri ? kadar b ü y ü k, bo ş t bbi ampuller kadar k üçü k olabilir. ATIK AKIMININ F İ Z İ KSEL Ö ZELL İ KLER İ Ç o ğ u hastanenin at klar kutular yada ? plastik torbalar i ç inde yakma ü nitesine yada di ğ er zarars zla şt rma tesislerine g ö nderilir. Delici ve kesici malzemeler genellikle ? sertle ştirilmi ş k üçü k plastik kutularda toplan r. Paketleme kartonlar s kl kla d ü z karton levhalara ? d ö n üş t ü r ü l ü r ve yakma kurulu şlar na ayr olarak g ö nderilebilir. Kutular n a ğ rl ğ onlar n elle ta ş naca ğ kadar ? olmal . Genelde bir konteiner 34 kg a şmamal ki tek ? ba ş na bir operat ö r onu kald r p ta ş yabilsin. Ç o ğ u konteinerlar ve ç antalar 22 kg dan daha ? az a ğ rl ğ a sahiptirler. Genelde t bbi at klar ya plastik torbalara yada ? plastik kutulara (iple ba ğ lanan) yerle ştirilir.T bbi at klar; Enfekte at klar ? kar ş t rmamak i ç in iki tip torba kullan l r. En yay ğ n olan k rm z torbalard r. ? Bunlar 2,5 mm. Kal nl ğ nda k rm z plastik ? torbalard r.Zarars zla şt rma tesisine nakil i ç in b ü y ü k ? kutu ve konteinerlara torbalar yerle ştirilmeden ö nce materyaller k rm z torbalara yerle ştirilirler. İ kincisi k rm z torbalarla hemen hemen ? ayn b ü y ü kl ü kte olan ka ğ t ç izgili plastik torbalard r. Fakat bunlar ka ğ tla g üç lendirildi ğ inden ? delinmeleri ç ok daha zordur.Baz devletler k rm z bir ç antan n ? kayna ğ n belirlemek i ç in etiket konulmas n n gereklili ğ ini d ü zenleyen usuller getirmi şlerdir. Bu yasal d ü zenlemelerin oldu ğ u yerlerde ? pek ç ok hastane k rm z torbalar ü zerine basit şekilde kendi logolar n koyarlar.KUTULAR Ticari at k ta ş y c lar genellikle plastik ? torbalarla kaplanm ş mukavva kutular n kullan lmas na adepte olmu şlard r. Bu kutular at klar n g ö n ü ll ü ve toplu ? al nd ğ hastanelere ve di ğ er sa ğ l k kurulu şlar na verilir.SIKI Ş TIRMA Ticari yakma kurulu şlar na nakilden ö nce enfekte ? at klar n s k şt r lmas i ç in ç ok say da te şebb ü s olmu ştur. Genelde s k şt rma ba şar l olmam şt r. ? V ü cut s v lar , kan ve t ü m s v tipleri s k şt rma ? s ras nda tutmak olduk ç a zordur. Dahas şayet keskin şeyler mevcutsa, s k şt rma ? i şlemi s ras nda ne t ü r konteiner kullan l rsa kullan ls n bu kesicilerin delmeleri ç ok kolay olur.SIKI Ş TIRMA S k şt r lm ş at klar yak lacaksa ilk ö nce ? kabartmadan-da ğ tmadan yakmak ç ok zor olur. Hastanelerde enfekte olmayan at klar onlar n ? ta ş ma maliyetlerini d üşü rmek ve yo ğ unlu ğ unu azaltmak i ç in ç o ğ u zaman s k şt rma yap l r. Enfekte olmayan at klar n bulundu ğ u ? hastanelerin ö ncelikle s k şt rma tesisine sahip olmalar gerekir.ATIKLARIN K İ MYASAL Ö ZELL İ KLER İ At klar ö ncelikle yak ld klar zaman ? kimyasal ö zellikleri ile de tan mlan rlar. Yak lacak at ğ n ö nemli ö zellikleri yak lma ? esnas nda at ğ n a ç ğ a ç karaca ğ s miktar (Is tma de ğ eri), yanma sonucu meydana gelen k ü l miktar ve k ü l ü n buharla şma s cakl ğ . Ş ekil 2. 2 de ç e şitli materyallerin s tma ? de ğ erlerinin mukayesesi g ö sterilmi ştir.1 metre k ü p gaz 37256 kj l ü k s tma de ğ eri ? 1/10 lt. fueloil ............... 3900 kj ? 1 kg ka ğ t yakla ş k.............19771 kj/kg ? 1 kg tahta...........................18608 kj ? 1 kg plastik (polyetylene)...46520 kj ? 1 kg PVC ..........................20934 kj ? 1 kg patolojik at k.................2326 kj ?At ğ n k ü l ü yada yan c olmayan muhtevas , ? yanma i şlemi tamamland ktan sonra kalan b ö l ü m ü d ü r. Yakma tesisinden araba ile ta ş nmas gerekli ? k ü l ü n miktar do ğ rudan do ğ ruya at ğ n k ü l fraksiyonu ile il ğ ilidir. At ğ n k ü lle il ğ ili bir di ğ er ö zelli ğ i k ü l ü n ? buharla şma s cakl ğ d r. Bu, k ü l ü n deforme olmaya ba şlayaca ğ ? s cakl kt r ki tablo 2.12 de g ö sterilmi ştir.Tablo 2.12 K ü l ü n erime s cakl ğ havas z a ş r hava Deformasyonun ba şlamas 1027-1127 1110-1149 ? Yumu şama 1199-1299 1238-1321 ? S v la şma 1315-1404 1360-1482 ?Yakma f r n i ç erisinde m ü saade edilen en ? y ü ksek s cakl k bir indikat ö rd ü r. Bu s cakl k k ü l ü n erime s cakl ğ na ula ş rsa k ü l ? buharla şmaya ba şlar ve f r n odas n n her taraf nda, at k s tma boilerinde ve f r n n arka b ö l ü mlerinde yada baca deli ğ inde can s k c c ü r ü f formuna d ö n üş ecektir. O at ğ n faydal bilinen bile şenlerindendir de. ?Mesela nem miktar , karbon miktar , ? hidrojen miktar ve klorine miktar at ğ n yanma ö zellikleri hakk nda bilgi sa ğ layacakt r. Bu bilgi ile yakma i şleminde gerekli olan ? yak t miktar ve yakma f r n nda meydana gelen baca gaz miktar tayin edilebilir.ATIKLARDAK İ PLAST İ KLER Plastikler at k yakma f r nlar nda ö zellikle ? istenilen şeylerdir. Tablo 2.11 de yayg n olarak kullan lan ? ç e şitli plastik tipleri verilmi ştir. Bir ç ok plastik maddesi tabloda g ö sterildi ğ i ? gibi klorine ihtiva eder ve klorlanm ş bu plastikler yand ğ zaman hidrojen kloride meydana gelir.ATIKLARDAK İ PLAST İ KLER Hidrojen klorid yanma sistemi i ç erisinde ? hidroklorik aside d ö n üş ebilir ve ç e şitli y ü zeyleri tahrip eder (a ş nd r r). Yakma f r n n n bacas n terkederken , hidrojen ? kloride hidroklorik asit formuna yeniden d ö n üş ecek ve SMOG gibi b ü y ü k atmosferik etkilerin olmas na katk da bulunacak, atmosferdeki di ğ er elemetlerle reaksiyona girecek ve binalara ve di ğ er yap y ü zeylerine zarar verecektir.Hastane at klar nda bulunan ç o ğ u plastikler ? polyetylene, polipropilen ve PVC den ü retilmi şlerdir. Hastane at klar n n % 20 - % 30 u plastiklerden ? meydana gelir ve bu plastiklerin hemen hemen % 40 PVC den ü retilir.PVC tabanl plastikler hastanelerde kullan l r.(Is ya kar ş diren ç kabiliyetlerinden ve bunun sonucu sterilizasyona uygun olmalar ndan dolay )ATIK ANAL İ Z İ At klar laboratuar analizleri ve g ö rsel ? muayenelerle karakterize edilirler. At klar n ö zelliklerini belirlemek i ç in ? kullan lan iki laboratuar analizi mevcuttur. Bunlardan birincisi ö n analiz ikincisi ileri ? analiz. Ö n analiz at k materyallerinin yak ld ğ ? zamanki davran şlar konusunda bilgi sa ğ lar.ATIK ANAL İ Z İ Ö n analizle at ktaki nem miktar , sabit karbon, ? u ç ucu maddeler ve at ğ n ihtiva etti ğ i k ü l miktar gibi ö zellikler tayin edilir. Ö n analiz at ğ n s de ğ erini tayin etmek i ç in de ? kullan l r. Ö n analiz ilk ö nce at k tart larak ve daha sonra ? onun nem miktar n tayin etmek i ç in kurutularak y ö nlendirilir. Kuru at k sabit karbon, u ç ucu maddeler ve k ü l ? fraksiyonunu elde etmek ve de at ğ n s de ğ erini tayin etmek i ç in yak l r.İ leri analiz ç ok daha koplex laboratuar i şlemleridir. ? Karbon, Hidrojen, Oksijen, Azot, K ü k ü rt, Klorine ve ? metaller gibi at kta mevcut her bir elementin % si belirlenir. At k ak m n n kaba ve ileri derecedeki ö zellikleri at ğ n ? benzeri bir numunenin laboratuar analizleri ile tayin edilir. At k ak m n n her bir ö rne ğ i hepsi birlikte kar şt r larak ? toplan r ve daha sonra bu b ü y ü k ö rne ğ in bir b ö l ü m ü analiz i ç in laboratuara g ö nderilir. Bu genellikle birka ç kez tekrar edilir ve bu analizleri ? ortalama de ğ eri at ğ n tan mlamak i ç in kullan l r.Hastanelerden al nan k üçü k ö rneklerin t ü m at k ak m n ? ger ç ekten temsil eden bir ö rnek olup olmamas her zaman ö nemlidir. Hastane at k ak m tabiat nda olduk ç a de ğ i şkendir. ? Ş ayet bir at k ö rne ğ i ç ok say da kan plazma torbas n n ? bulundu ğ u bir at k torbas ndan ya da b ü y ü k bir polystyrene maddesinin tek bir torbas al n rsa, at ğ n laboratuar analiz sonu ç lar b ü t ü n bir at k ak m n do ğ ru şekilde yans tmayacakt r. At klar n g ö rsel muayenesi ç ok daha do ğ ru olabilir ve ? yay nlanm ş bilgilerden at k analizleri tayin edilebilir.Bu ö zellikleri tahmin etmek i ç in tart lan at k ? miktar temel b ö l ü mlere ayr labilir (ka ğ tlar, t ü pler- hortumlar, şi şeler gibi). Bu bile şenlerin her birisinin a ğ rl ğ n n bir tahmini ? yap l r. Her bile şenin ö zellikleri (nem miktar , s ? muhtevas vs.). At k tablo de ğ erleri ( Tablo 2.2 de) kullan larak ? tayin edilir ve bu durumda at ğ n ba ştan sona ö zellikleri tayin edilebilir.