1 - Tıbbi Mikrobiyoloji Tıbbi Önemi Olan Candida Türlerinin Mikolojik Özellikleri TIBB İ Ö NEM İ OLAN CAND İ DA T Ü RLER İ N İ N M İ KOLOJ İ K Ö ZELL İ KLER İ Prof. Dr. A. Nedret KO Ç Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi T bbi Mikrobiyoloji Anabilim Dal , KayseriCandida t ü rleri İ nsanlar etkileyen en yayg n fungal patojen ? İ nvazi v olmayan y ü zeyel infeksiyonlardan, d erin dokular ? tutan infeksiyonlara kadar geni ş hastal k spektrumu Her t ü rl ü ç evrede bulunabilen ? İ nsan ve hayvanlar n normal floras nda ?Candida t ü rleri G eni ş spektrumlu antibiyotik kullan m , ? İ ntravask ü ler aletler ve immunos ü presif hastalar n ? pop ü lasyonunda art ş la r, H em hastane d ş nda hem de nozokomiyal Candida ? infeksiyonlar n n s kl l ğ Candida ’ larla ilgili bilgiler Hippocrates ’ e kadar uzan r. ?S n fland rma Candida t ü rleri e ş eyli ve e ş eysiz sporlar arac l ğ ile ? ü rerler, Candida t ü rlerinin t ü m ü Phylum Ascomycota i ç inde ? Hemiascomycetes s n f nda Saccharomycetales tak m nda Candidaceae aileside s n fland r l r E ş eyli spor olu ş turan Candida t ü rler i Stephanoascus, Issatchenkia, Arxiozyma, Debaryomyces, ? Issatchenkia, Kuyveromyces, Pichia farkl t ü rler olarak tan mlanmaktad r. Candida t ü rleri yakla ş k 200 t ü r ? En s k etken olan t ü r C. albicans ? C. tropicalis , C. glabrata , C. parapsilosis, C. ? krusei, C. guillermondii %50-%70 H astal k nedeni olan ba ş l ca d i ğer t ü rler C. catenulata, C. cifererrii, C. haemulonii, C. intermedia, ? C. kefyr, C. lambica, C. lipolytica, C. lusitaniae, C. norvegensis, C. pelliculosa, C. pulcherrima, C. rugosa, C. utilis, C. viswanathii ve C. zeylanoides Bu say ve s ralama g ü n ge ç tik ç e de ği ş ebilir ?1998-1999 y llar aras nda s teril v ü cut bo ş luklar ndan izole edilen 93 maya su ş unun t ü rlere g ö re da ğ l m Maya su ş u Say % C. albicans 50 53,7 C.glabrata 18 19,3 C. tropicalis 7 7,5 C. pellic ü losa 7 7,5 C. krusei 3 3,2 C. parapsilosis 2 2,1 C. guilliermondii 2 2,1 Rhodotorula spp. 2 2,1 Saccharomyces sp. 1 1 C. neoformans 1 1Ocak 1999-Aral k 2000 tarihleri a ras nda y ü zeyel mikoz ö n tan l hastalardan izole edilen mayalar n da ğ l m Toplam MAYA T Ü R Ü SAYI % C. albicans 33 37 C. krusei 9 10 C. glabrata 7 8 C. parapsilosis 5 6 C. guilliermondii 3 3 C. lusitaneae 2 2 C. kefyr 2 2 C. tropicalis 2 2 C. colliculosa 1 1 C. famata 1 1 C. zeylanoides 1 1 Candida d ş di ğer mayalar Toplam 27 30 90 100  Morfoloji ve boyanma ö zellikleri Candida t ü rleri tek h ü creli, ? H ü cre duvar nda kitin ve/veya sell ü l ö z ? i ç eren ö karyotik organizmalard r Tomurcuklanma (blastospor) veya ? ortadan ikiye b ö l ü nme ile ç o ğal rlar Ç aplar 4-6 µm ? Y alanc hif (ps ö dohif) ? K lamidospor ?KlamidosporMorfoloji ve boyanma ö zellikleri B lastokonidiyumlar, yalanc hif, ? klamidospor , t ü p jerm , askospor olu ş umu t ü r tan m nda ö nemlidir Gram olumludur ? Maya elemanlar n n ö rnekler i ç inde ? aranmas nda Potassium Hydroxide- Calcofluor White Fluorescent boyamas kullan l r M s r unu-Tween 80 agarda ü re me ?t ü p jermK ü lt ü r ve biyokimyasal ö zellikleri M ikolojik ve bakteriyolojik k ü lt ü rlerde iyi ü rer. ? G enellikle 48-72 saatte, ö zellikle patojen olan t ü rler ? oksijenli/oksijensiz ortamda 25-37 C de, saprofitler ise daha d üşü k s da ü reyebilirler Candida t ü rleri kemoheterotroptur ? O rtam nda glukoz, amonyum tuzu, fosfat, biotin ve serbest ? metallerin (Fe, Zn, Ca gibi) bulunmas , ortam pH ’ s n n 2-8 aras nda olmasCandida MorfolojiCandida Koloni ve koloniden preparatCandida %15 KOH ve Gram preparatlar ı ndaCandida Dokuda (histopatoloji)Candida Patogenez (yalanc ı hiflerle dokuya girme)Candida t ü rleri K olonileri d ü zg ü n veya buru ş uk ? kenarl , nemli, krem g ö r ü n ü mde, maya kokan koloni olu ş tururlar O ksijen varl ğ nda spesifik ? karbonhidratlar tek karbon kayna ğ olarak kullanabilirler Baz mayalar fermentatiftir . Klinik ö rneklerde CO 2 ve alkol a ç ğa ç kart rlar Candida t ü rleri C. lipolytica ve baz C. krusei su ş lar haricinde ü reaz ? enzimi yoktur C. neoformans kafeik asit i ç eren substrata fenol oksidaz ? enzim aktivitesi g ö stermesi, Rhodotorula t ü rlerinin pigmentli olmas , ? Trichosporon t ü rlerinin artrospor olu ş turmalar ve di ğer ? biyokimyasal testlere g ö reAntijen yap ı s ı C. albicans kökenleri aras ı nda, antijen bak ı m ı ndan A ? ve B olarak, iki serotipe ayr ı lm ı ş t ı r. Önemli antijenik determinantlar ı mannan ve glukan ? gibi yüzey polisakkaritlerdir. Mannan;C.albicans ’ ı n hücre duvar ı n ı n d ı ş tabakas ı n ı , ? Glukan; iç tabakas ı ? Mannan daha spesifiktir ? Hücresel ba ğı ş ı kl ı k daha önemli ? Yüzeydeki mannaprotein ve glukoproteinler rol oynar ?Virulans faktörleri Candida türlerinin vajinal veya oral epitel hücrelerine, ? fibronektin, endotelyum, trombosit fibrin p ı ht ı s ı na yap ı ş abilme yetene ğ inin virulans ı yla ili ş kili oldu ğ u gösterilmi ş tir Kandidozda en s ı k izole edilen C. albicans proteaz, ? lipofosfolipaz, ekstrasellüler martiks proteinlerine adezyon için yüzeyel integrin benzer moleküller, kompleman ba ğ l ı yan reseptörler, fenotipik de ğ i ş ikliklere (germ tüp/hif olu ş umu) ve yüzeyel de ğ i ş iklikleri ve hidrofobisite gibi virulans faktörlere sahiptir. Virulans faktörleri Bu virulans faktörlerinin den baz ı lar ı di ğ er ? Candida türlerindede gösterilmi ş tir. C. albicans germ tüp, hif olu ş umu, ? proteinaz enzimi ile otoimmüniteyi indükler. Hücre duvar ı mannoproteinleri ve ? glikoproteinlerinin supressör hücreleri indüklemesi sonucu ş ok yap ı c ı toksin salg ı lamas ı gibi virulans faktörler arac ı l ığı ile infeksiyon olu ş turur predispozan faktör iatrojenik nedenler ? Nötropeni, kateterler ? (intravasküler, üretral ), uzun süreli antibiyotik ? kullan ı m ı , parenteral hiperalimentasyon, ? yo ğ un bak ı m ünitesi, ? majör cerrahi, mukozal ? alanlar ı n daha önceden kolonizasyonu, intravenöz ilaç kullan ı m ı , ? gastro intestinal sistem ? cerrahisi, kortikosteroid kullan ı m ı , ? allojenik kemik ili ğ i ? transplantasyonu, sitotoksik kemoterapötiklerle ? malignite tedavisi, diabetes mellitus, ? dü ş ük do ğ um a ğı rl ı kl ı yenido ğ anlar, ? santral venöz kateter, ? vankomisin, imipenem gibi geni ş ? spektrumlu antibiyotiklerle tedavi maya infeksiyonlar ı n ı n olu ş mas ı nda ? risk faktörleridirPATOGENEZ VE İ MMUN İ TE Normalde a ğı z, barsak, vajen ve deri floras ı nda bulunurlar ? Dokulara invaze olabilir ? ya ş am ı tehdit eden patolojilere neden olabilir. ? Kandidozun olu ş mas ı nda; ? mantar ı n virulans ı ? insan defans mekanizmalar ı n ı n bozulmas ı d ı r ? Deri veya kan yoluyla insan organizmas ı na yerle ş en mayalar ? blastokonidi, hif veya yalanc ı hifleri ile dokuya yay ı l ı rlar. Polimorf nüveli lökositlerin rol ald ığı konak defans mekanizmas ı ? ile yalanc ı hif hasara u ğ rat ı l ı p fagosite edilir, blastosporlar öldürülür PATOGENEZ VE İ MMUN İ TE Deri bütünlü ğ ünün bozulmas ı yla veya kan yoluyla ? vücuda giren Candida su ş lar ı na kar ş ı ilk cevap lökositler arac ı l ığı ile olur. Lökositlerin yan ı s ı ra monositler ve eozonofillerde ? myeloperoksidaz enzimleri, superoksid anyon, hidrojen peroksid yap ı m ı ile maya hücrelerini öldürmeye çal ı ş ı rlar. Makrofajlar ı n, retikülo endotelyal sistem hücrelerinin ? maya hücrelerini intrasellüler fagosite etme ve öldürme özellikleri vard ı r Candida türlerinin indükledi ğ i hücresel immünitede T ? lenfositlerin, NK hücrelerinin de rolü büyüktür PATOGENEZ VE İ MMUN İ TE Candida türlerine kar ş ı immun cevapta humoral ? faktörler de rol al ı r. IgG ve di ğ er serum komponentleri mayalar ı etkili bir ? ş ekilde opsonize eder. Dissemine mikozlu hastalarda s ı kl ı kla yüksek titrelerde ? antikor cevab ı olu ş ur. Ancak antikorlar mayalar ı n öldürülmesinde yetersiz ? kalmaktad ı r. Serum demir ba ğ lama proteinleri mayan ı n büyüme ? faktörleri olan demiri ba ğ layarak büyümesini önler. Candida türleri hem klasik hem de alternatif ? kompleman yolunu aktive ederlerKL İ N İ K GÖRÜNÜMÜ Kandidal infeksiyonlar klinik bulgular ı na ? göre; mukokutanöz ve ? derin yerle ş imli infeksiyonlar ?Kandidalar ı n mukokutanöz infeksiyonlar ı ; pamukçuk, ? özefajit, ? vajinit, ? gastrointestinal sistemi ? tutan lokal infeksiyonlar olabilece ğ i gibi kandidoz sendromu, kronik mukokutanöz ? kandidoz gibi yayg ı n infeksiyon ş eklinde de görülebilir. Candida A ğı zda kandidozCandida A ğı zda kandidoz ve meme kandidozuCandida Candida özofajiti ve peri-anal kandidozCandida Genital kandidozCandida İ ntertrigoCandida İ ntertrigoCandida İ ntertrigo - “ Çocuk bezi döküntüsü ”Candida OnikomikozCandida Kronik müko-kütanöz kandidozSistemik infeksiyon santral sinir sistemini, ? solunum sistemini, ? üriner sistemi, ? kalp ve peritonu tutar. ? Daha nadir olarak artrit, ? osteomyelit, ? kostokondrit, ? myozit, ? karaci ğ er, ? dalak, ? safra kesesi, ? damarlar ı n, ? gözün tutuldu ğ u ? infeksiyonlarda görülürCandida Kal ı c ı damar kateteri ile infeksiyon (Kandidemi)Candida Endoftalmit ve meningo-ensefalitCandida EndokarditCandida PnömoniCandida Hepatosplenik kandidozCandida Ba ğı rsak kandidozuCandida Üriner sistem kandidozuLaboratuvar tan ı Klinik örnekler : Saç, t ı rnak, Deri ? kaz ı nt ı s ı , BOS, balgam, kan, eksuda, idrar, d ı ş k ı , biyopsi örnekleri olabilir. ?1- Direk tan ı : Klinik örnekler; ? %15-20 KOH ile ? incelenmesi Gram boyama ? Laktofenol pamuk ? mavisi ile boyama Calcofluor white boyas ı ? Fluoresan antikor ? tekni ğ i ile boyama Direkt Lateks ? aglütinasyon testCandida Direkt tan ıKültür Sabouraud dextrose agar ( ? Antibiyotikli veya antibiyotiksiz) Mycosel agar ( Klorom fenikol ? ve sikloheksimid içerir) İ nhibitory mold agar ( ? Kloromfenikol içerir) Corn Meal agar (M ı s ı runlu ? agar) lam kültür ve klamidospor olu ş turmada Beyin Kalp İ nfüzyon agar ve ? broth Bu besiyerleri hem 22 oC ? hemde 37 oC deki ı s ı lara konulmal ı d ı r. Mayalar en erken 2-3 günde en geç bir haftada ürer. İ dentifikasyon yöntemleri Sabouraud Dekstroz A gar (SDA) ? daki koloni morfolojisi, M s r unu-Tween 80 agarda ? 25 0 C ’ de 72 saatte mikroskopik morfolojisi, Ü reaz aktivite, ? K arbonhidrat ve nitrat ? asimilasyon testleri gibi B iyokimyasal ö zellikleri ve ? ö nemli karakteristikleri tan mlanm şCandida t ü rleri C. lipolytica ve baz C. krusei su ş lar haricinde ü reaz ? enzimi yoktur C. neoformans kafeik asit i ç eren substrata fenol oksidaz ? enzim aktivitesi g ö stermesi, Rhodotorula t ü rlerinin pigmentli olmas , ? Trichosporon t ü rlerinin artrospor olu ş turmalar ve di ğer ? biyokimyasal testlere g ö reCandida t ü rlerini ay rmada kullan lan s k kar ş la ş lan ö zellikler Tablo 3. Candida t ü rlerini ay rmada kullan lan s k kar ş la ş lan ö zellikler İ ş lem Maya İ nositol asimilasyonu Candida t ü rlerinde negatif, Cryptococcus ve Trichosporon t ü rlerinde pozitif Nitrat asimilasyonu Candida pelliculosa , baz Cryptococcus ve Trichosporon t ü rlerinde pozitif As ko spor olu ş umu Candida pelliculosa, Saccharomyces pozitif Ramnoz asimilasyonu C. lusitaniae Melibiyoz asimilasyonu C.guillermondii , Trichosporon,Torulopsis t ü rlerinde pozitif Laktoz asimilasyonu C. famata de ği ş ken, Candida kefyr , baz Cryptococcus ve Trichosporon t ü rlerinde pozitif Glikoz fermantasyon Bir ç ok Candida t ü r ü nde pozitifken Cryptococcus t ü rlerinde negatif Sellobiyoz C.guillermondii pozitif, Candida pelliculosa de ği ş ken 37 0 C de ü reme C. zeylanoides, ve baz Candida catenulata , Candida lambica ü reyemez Yalanc hif C. glabrata , Candida famata ve Candida pintolopestisii olu ş turmaz  Candida t ü rlerini di ğer mayala r dan ay ran mikroskobik ö zellikleri Tablo 1: Candida t ü rlerini di ğer mayaladan ay ran mikroskobik ö zellikleri (1) Organizma Yala nc hif Ger ç ek hif Blastokonidiy um Artrokonidiy um Anellokonidiy um Klamidos por Askos por B. capitatus x x x   x     C. albicans x x x     x   Candida spp. x x a x       x a Cryptococcu s spp.     x         Geotrichum spp   x   x       Hansenula spp. x a   x       x Rhodotorula spp.     x         Saccharomy ces spp. x a   x       x Trichosporo n spp. x x x x       A: ç e ş itli t ü rlerdeKlinik ö rneklerden izole edilen Candida t ü rlerinin k ü lt ü rel, mikroskobik morfoloji ve biyokimyasal ö zellikleri Tablo 2 . Klinik ö rneklerden izole edilen Candida t ü rlerinin k ü lt ü rel, mikroskobik morfoloji ve biyokimyasal ö zellikleri (1, 3,7-9,11). T Ü RLER 37 º C'de ü re me Pse udo ger ç ek hif Kla mi- dos por Ger m t ü p Ü re az KN O3 Ask o- sp C . albicans + + + + + + + d - + - - - + - + - F F - - F - - - C . catenulata +d + + - + + - - + - - - + - - - d - - - - - - - C . dubliniensis + + + + + + + - + - - - - - - -           - - - C . famata + - - - + + + + d + + + - + + + + d F d - F d - - - - -d C . glabrata + - - - + - - - - - - - - - + - F - - - - - - - C . guilliermondii + + - - + + + - + + + - + + + + F - F F d F - - -d C . kefyr + + - - + - + + + - + d - + d + -d - F - F F d F - - - C . krusei + + - - + - - - - - - - - - - - F - - - - +d - -d C . lambica +d + - - + - - - - - - - + - - - F - - - - - - -d C . lipolytica + + - - + - - - - - - - - - - - - - - - - + - -d C . lusitaniae + + - - + + + - + - + - + - + - F - F - F - - -d C . parapsilosis + + - - + + + - + - - - + - + - F - - - - - - - C . pelliculosa + + - - + + + d - + + + - + - + - F F d F - F - + + C . pintolopestisii + - - - + - - - - - - - - - - - F - - - - - - - C . rugosa + + - - + - - - + - - - + d - - - - - - - - - - - C . tropicalis + + -* - + + + - + - + - + - + - F F F - F - - - AS İ M İ LASYON FERMANTASYON         D M S L G M S İ K R T D D M S L G       C . zeynaloides - + - - + - - - -d - -d - - - + - - - - - - - - - +: olumlu, -: olumsuz, d: de ği ş ken, *: Candida tropicalis nadir olarak klamidospora benzer yap lar olu ş turabilir. D: dekstroz, M:Maltoz,S:sukroz, L: Laktoz, G:Galaktoz, M:Mellebiyoz, S;Sellebiyoz, İ : İ nositol, K:Ksiloz, R:Rafinoz, T:Trehaloz, D:Dulsitol +: olumlu, -: olumsuz, d: de ği ş ken, *: Candida tropicalis nadir olarak klamidospora benzer yap lar olu ş turabilir. D: dekstroz, M:Maltoz,S:sukroz, L: Laktoz, G:Galaktoz, M:Mellebiyoz, S;Sellebiyoz, İ : İ nositol, K:Ksiloz, R:Rafinoz, T:Trehaloz, D:DulsitolSerolojik yöntemler Antikor ara ş t ı r ı lmas ı ( Candida için ? özellikle C. albicans, LA, EIA, Compleman birle ş me testi, İ mmünodifüzyon (ID) testi, İ ndirekt flouresein antikor testi Antijen ara ş t ı rmada: LA test, ? İ mmünodifüzyon (ID) testi, EL İ SA, RIA. direkt flouresein antikor testi testleri yukardaki mantarlara uygulanan testlerdirMoleküler tan ı yöntemleri: Direkt tan ı veya identifikasyon için ? kullan ı labilir. Nükleik asit proplar kullan ı larak ? kültürden h ı zl ı identifikasyon yap ı labilir PCR kullan ı larak direkt örnekten mantar ı ? saptar ı z Ör: Candida albicansAntifungal hassasiyet test: 1-Makrodilüsyon ? yöntemi, 2- Mikrodilüsyon ? yöntemi, 3-Etest yöntemi ?Tedavi Kandidozun teavisinde öncelikle direnci k ı r ı lan ? nedenlerle birlikte ortaya ç ı kt ığı ndan bunu haz ı rlay ı c ı , faktörleri ortadan kald ı rmak gereklidir. Ayr ı ca Antifungaller eklenir ( Amfoterisin B, ? Nistatin gibi polyen antifungallere alternatif bugün en s ı k kullan ı lan flukonazol, ketokonazol ba ş ta olmak üzere imidazol türevleri, itrakonazol gibi triazol türevleri en s ı k kullan ı lan ilaçlard ı r. Candida albicans Kandidozun en yayg n nedeni ? V ü cudun her yerinde akut, ? subakut ve kronik infeksiyon Krem renginde, k vam nda S ? tipi d ü zg ü n Candida albicans Yalanc hif, bazen ger ç ek hif , ? blastokonidiyu m (blastospor) klamidospo r Ü reaz ve nitrat negatif, gl u koz, ? maltoz, sukroz (de ği ş ken), galaktoz, ksiloz, trehalozu asimile edebilir S ikloheksimit diren ç lidir. ?Candida tropicalis V ü cudun her yerinde akut, subakut ? ve kronik infeksiyon Yalanc hif, bunun etraf nda tek tek ? bazen k ü meler yapan ç i ç ek gibi blastokonidiyumlar ve bazen yalanc hiflerin ucunda ince duvarl , yuvarlak klamidospora benzerCandida tropicalis G er ç ek hif de olu ş turabilir ? Ü reaz ve nitrat negatif, gl u koz, maltoz, sukroz, galaktoz, ? sellebiyoz, ksiloz, trehalozu asimile edebilir S ikloheksimit duyarl l ğ de ği ş ken ? Krem renginde, yumu ş ak krem gibi ve ç evresinde mi ç elin ? ç kt ğ koloni Candida glabrata V ü cudun her yerinde akut, subakut ? ve kronik infeksiyon ve idrar yolu infeksiyonlar nda, yeni do ğanlarda fungemilerde, immunkompremize konaklarda ö nemli K üçü k oval (2-3 x 4-5 µm) tek ? tomurcuklu, kaps ü ls ü z mayalard r. Yalanc ve ger ç ek hif olu ş turmaz.Candida glabrata Krem renginde, yumu ş ak krem ? gibi veya tereya ğ k vam nda S tipi d ü zg ü n koloni Ü reaz ve nitrat negatif, gl u koz, ? trehalozu asimile edebilir Sikloheksimite duyarl ? Azol direnci olabilir ?Candida parapsilosis V ü cudun her yerinde akut, subakut ve ? kronik infeksiyon ve kateterle ilgili infeksiyonlarda, fungemilerde ö nemli etken Yalanc hif, bunun etraf nda tek tek bazen ? k ü meler yapan blastokonidiyumlar ve en ö nemli ö zelli ği arada iri hiflerin bulunmas d r (dev h ü creler)Candida parapsilosis Krem renginde, yumu ş ak krem gibi ? ve bazen ç evresinde dantele ş eklinde koloni yapar Ü reaz ve nitrat negatif, gl u koz, ? maltoz, sukroz, galaktoz, ksiloz, trehalozu asimile edebilir S ikloheksimit duyarl d r ? C. parapsilosis L-arabinozu asimile ? etmesine ra ğmen C. tropicalis etmezCandida krusei V ü cudun her yerinde akut, subakut ve ? kronik infeksiyon yapabilir. Bununla beraber flukonazol profilaksisi alan immunkompramize hasta gruplar nda ö nemli Yalanc hif, bunun etraf nda uzun ? ‘a ğaca benzer ’ dizilim g ö steren blastokonidiyumlar Candida krusei Yass , kuru, donuk, krem renginde ? ç evresinde mi ç elin ç kt ğ koloni Ü reaz pozitif ve nitrat negatif, sadece ? gl u koz asimile edebilir Sikloheksimit duyarl d r ? M orfoloji , Ü reaz pozitifli ği ve ? karbonhidrat asimilasyonu , Azollere do ğal diren ç li olmasCandida kefyr V ü cudun her yerinde akut, subakut ve ? kronik infeksiyon Yalanc hif, bunun etraf nda uzun ? blastokonidiyumlar olu ş turur. B lastokonidiyumlar bazen hiften ayr l p birbirine ko ş ut bir dizilim g ö sterir . B u rmakta y ü zen k ü t ü klere benzetilebilir.Candida kefyr Krem renginde, yumu ş ak krem ? gibi S bi ç iminde koloni yapar Ü reaz ve nitrat negatif, gl u koz, ? sukroz, galaktoz, laktoz, ksiloz (de ği ş ken), sellebiyoz, rafinoz asimile edebilir Sikloheksimit diren ç li ği de ği ş ken ?Candida guillermondii V ü cudun her yerinde akut, ? subakut ve kronik infeksiyon yapabilir K üçü k maya h ü creleri ve az ? say da k üçü k yalanc hif, bunun etraf nda k üçü k k ü me yapm ş blastokonidiyumlar olu ş tururCandida guillermondii S bi ç iminde, yass , k y lar d ü zg ü n, krem renginde koloni ? yapar, ancak ya ş land k ç a koloni renginde pembele ş me g ö r ü lebilir Ü reaz ve nitrat negatif, gl u koz, maltoz, sukroz, galaktoz, ? sellebiyoz, mellebiyoz, ksiloz, rafinoz, trehaloz, dulsitol asimile edebilir Sikloheksimit diren ç li ği de ği ş ken ?Candida lusitaniae V ü cudun her yerinde akut, subakut ve ? kronik infeksiyon yapabili r Yalanc hif az say da, dallanm ş ve ? uzun blastokonidiyumlar n k sa zinciri ile e ğilmi ş tir. Morfolojik olarak C. tropicalis ve C. parapsilosis su ş lar na benzer.Candida lusitaniae S bi ç iminde, krem renginde, yumu ş ak krem gibi par lt l ? koloni yapar. Ü reaz ve nitrat negatif, gl u koz, sukroz, maltoz, galaktoz, ? ksiloz, sellebiyoz, trehaloz asimile edebilir Sikloheksimite duyarl d r. C. lusitaniae rhamnoz asimile ? etmesine ra ğmen C. tropicalis etmez. Amfoterisin B ’ e diren ç li olma olas l ğ y ü ksektir. ?Candida lipolytica İ nsanlarda, kateterle ili ş kili fungemi, sin ü zit , tromboflebit ? ve dokuda kolonizasyon yap ar, Amfoterisin B ’ e diren ç li olma olas l ğ y ü ksektir. ? S bi ç iminde, krem renginde koloni yapar, C. krusei ? su ş lar ndan farkl olarak 43-45 º C de ü reyebilir. K sa zinciri yalanc hif boyunca uzanan uzun ? blastokonidiyumlar n vard r. Ü reaz pozitif ve nitrat negatif, gl u koz asimile edebilir. ? Eritritol asim e le eder C. krusei etmez ?Candida zeylanoides İ nsanlarda deri infeksiyonlarda etken olarak izole edil ir ? İ ri yalanc hif, k üçü k objektif le bile g ö r ü l ü r. ? Krem renginde, yumu ş ak krem koloni yapar , 37 C ’ de ? ü reyememesi ö nemlidir. Genelikle sikloheksimit duyarl d r. ? Ü reaz ve nitrat negatif, gl u koz, galaktoz (de ği ş ken), ? trehalozu (de ği ş ken), asimile edebilirCandida pelliculosa Di ğer ad yla Hansenola anomala ? s n f Ascomycetes, aile Saccharomycetaceae i ç inde s n fland r lan askospor olu ş turan bir maya Ge ç ici olarak a ğ z, bo ğaz ve ? deride normalde bulunabilir. İ mmunsuprese konakta, yeni do ğanda ö zellikle fungemi, endokardit gibi sistemik infeksiyonlardan izole edilebilir. Candida pelliculosa Yuvarlaktan ovale kadar ? tomurcuklu (2-4 x 2-6 µm), tek tek, ç if veya k üçü k topluluk ş eklinde duran, 30 º C‘de 7 g ü n sonra k sa k ü t yalanc hif olu ş turur ve ger ç ek hif olu ş turmaz. Candida pelliculosa Krem renginde, yumu ş ak krem gibi ? veya tereya ğ k vam nda koloni olu ş turur. Ü reaz negatif, nitrat kullan m ? pozitiftir, gl u koz, maltoz, sukroz (de ği ş ken), galaktoz, sellebiyoz, mellebiyoz, ksiloz, trehalozu asimile edebilir . Gene l likle sikloheksimit duyarl d r ?Candida dubliniensis F enotipik olarak C. albicans ile ? ç ok yak n ili ş kisi olan HIV li hastalarda oral kandidozda ? flukonazol direnci ile kendini g ö steren yeni g ü ndeme gelen t ü r K lamidosporu ç ok fazla k ü me ? yapm ş ş ekildeCandida dubliniensis C. albicans ay rmada 45 º C ’ de ü reyememesi, ksiloz ? kullan m ve methyl-D-glucosidase aktivitesi olumsuz olmas ay r r, ay rmada molek ü ler y ö ntemler geli ş tirilmi şCandida famata Eski ad Torulopsis candidum ? İ nsanlarda deri ve sistemik ? infeksiyonlarda etken olarak izole edildi ği bildirilmektedir. Yuvarlak, oval tomurcuklu, ? kaps ü ls ü z mayalard r. Yalanc ve ger ç ek hif olu ş turmaz.Candida famata Krem renginde, buru ş uk, p ü rt ü kl ü , ? kuru gibi koloni olu ş turur. Ü reaz ve nitrat negatif, gl u koz, ? maltoz, sukroz, trehalozu, ksiloz, galaktoz, rafinoz asimile edebilir. Laktoz ve dulsitol (de ği ş ken), inositol negatiftir Gene l likle sikloheksimit duyarl l ğ ? de ği ş kendir.T ı bbi önemi olan Candida d ı ş ı di ğ er mayalar Prof. Dr. A. Nedret KO Ç Erciyes Ü niversitesi T p Fak ü ltesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dal , KayseriT ı bbi önemi olan mayalar Genus ? Blastoschizomyces, Genus Candida, ? Genus Cryptococcus, ? Genus Hansenula, ? Genus Malassezia, ? Genus Pichia, ? Genus Rhodotorula, ? Genus ? Saccharomyces, Genus Torulopsis, ? Genus Trichosporon ?Maya benzeri mantarlar: Genus Geotrichum, ? Genus Ustilo, ? Genus Prototheca, ? Esmer Mayalar ( Black yeast): ? Sporothrix schenkii, Aurobasidium pullans ve feohifomikoz ( Phaeophmyces) etkenleriMaya taksonomisi Ascomycetes, Basidiomycetes ve s ı n ı flar ı ? içerisinde yer alan 56 cins içinde yakla ş ı k 500 tür oldu ğ u saptanm ı ş t ı r. İ çlerinden yakla ş ı k 160-170 tür klinik ? örneklerden izole edilmi ş , ancak bunlar ı n ço ğ u kontaminasyon veya mukozalar ı n normal flora üyesi olarak kabul edilmi ş tir Candida türleri d ı ş ı nda insanlarda infeksiyon etkeni olarak önemi artan di ğ er mayalar; Blastoschizomyces capitatus, Trichosporon(cutaneum) beigelii, Trichosporon inkin, Trichosporon mucoides, Malassezia furfur, Malasseziapanchidermis , Saccharomyces spp., Hansenule anomala, Pichia farinosa, Rhodotorula türleri, Prototheca ve C. neoformans d ı ş ı ndaki Cryptococcus türleridir.Rhodotorula türleri: Basidiomycota ? bölüm Urediniomycetes ? tak ı m ı nda Soporisiobolaceae ailesinde telemorfu Rhodosoridium Üre pozitif yalanc ı ? hif olmayan maya Pembe, k ı rm ı z ı , ? turuncu pigmentli mukoid maya kolonisi Nonfermantatif ve ? inositol asimile etmezRhodotorula türleri: Özellikle R. rubra endokardit, menejit, ? peritonit ve sistemik infeksiyonlardan soyutlanm ı ş t ı r. Bazen infeksiyon kateterin ? kolonizasyonu ve hastanedeki ara ş - gereçlerden kaynaklan ı r. Trichosporon cinsi Basidiomycota Bölüm ? Hymenomycetes s ı n ı f ı nda Trichosporonales tak ı m ı nda ak piedra etkenidir, ? sistemik ve invazif infeksiyonlar ı ndan ? soyutlanm ı ş t ı r. Genellikle alt hastal ığı olan ki ş ilerde ? etken olarak izole edilmektedir. Trichosporon cinsi Trichosporon cutaneum (beigelii) ? Nötropenik, hemotolojik malignensili, ? AIDSli , organtransplantasyonu, solit tümürü , CAPD ’ li (kronik ayaktan periton diyalizi) olan hastalarda rapor edili ş tir.Trichosporon ( cutaneum) beigelii: Yalanc ı hif, blastokonidi ve artrokonidileri olan ? maya Üre pozitif, karbonhidrat asimilasyonu ? de ğ i ş ken Kolonisi buru ş uk, t ı rt ı kl ı , kuru ? T. beigelii izole edilen olgularda, C. ? neoformans antijenleri aramaya yönelik latex testi pozitif olabilir Amfotersin B direnç oldu ğ u bildirilmektedir ?Trichosporon mucoides: Laboratuvar ı m ı zdan izole edilen 3 fungemi ? olgusu vard ı r. Bu olgular yenido ğ an servisinden gelimi ş tir. Yalanc ı hif ve blastokonidileri olan maya ? Üre pozitif, karbonhidrat asimilasyonu ? de ğ i ş ken Kolonisi mukoid görümünde maya ? Olgularda da Amfotersin B invitro direnci ? belirlediMalassezia furfur, Malassezia panchidermis: Basidiomycota bölüm ? Ustilagiomycetes s ı n ı f ı nda ? Malasseziales tak ı m ı nda bir mayad ı r. Lipit seven maya benzeri mantarlar ? sa ğ l ı kl ı insanlar ı n yakla ş ı k % 95 ’ inin ba ş ve ? gövdesinde normal deri flora üyesi olarak bulunabilir. pityriasis versicolor etkeni ? introvenöz lipit olan immun sistemi ? bask ı anm ı ş eri ş kin ve yada çocuklarda kateter ile ilgili fungemiler ? olu ş turmu ş lard ı r. Malassezia spp. Klinik örnekte küf formda, kal ı n sosis ? gibi görünümde kültürde maya formda ürer Kültürünün üzerine ya ğ koyduktan sonra ? üreme olur Tedavide kateterin ç ı kar ı lmas ı ve hale ? infeksiyon devam ediyorsa antifungal tedavi ( AFB veya Flukonazol ).Saccharomyces türleri Phylum Ascomycota ? i ç inde Hemiascomycetes s n f nda Saccharomycetales tak m nda Saccharomycetaceae aileside s n fland r l r Askospor olu ş turan ve ? bir ana hücreden birden fazla tomurcuk ç ı kabilen mayalar olup insanlarda infeksiyonlar ı giderek artmaktad ı r.Saccharomyces türleri Hematolojik maligniteli ve nötropenili ? hastalar ı n kan, periton, endokart ve akci ğ erlerinden soyutlanm ı ş t ı r. Sa ğ alt ı m, Tedavide kateterin ç ı kar ı lmas ı ? ve antifungal tedavi ( AFB).Hansenula türeri ve Pichia farinosa sony ı llarda insan infeksiyonlar ı ndan ? soyutlanm ı ş t ı r. İ mmun yetmezlikli ve kateterli ? hstalardan izole edilmi ş tir. Kateteri ç ı karmak ve antifungal tedavi ( AFB) önemlidir. Hansenula türeri: askospor olu ş turabilen ? maya Pichia türleri: Baz ı Candida türlerinin ? e ş eyli formlar ı n ı içerir.Geotrichum spp. Phylum Ascomycota i ç inde ? Hemiascomycetes s n f nda Saccharomycetales tak m nda Dipodascaceae aileside s n fland r l r Telemorfu Dipodascus ( Blastoschizomyces) ? ve Galactomyces dir Geotrichum candidum Çevrede, yiyeceklerde balgam ve ? d ı ş k ı dan s ı kl ı kla izole edilmektedir. Nadiren fungemi ve yayg ı n infeksiyon ? yapar. Sa ğ l ı kl ı ki ş ilerin %30 ’ unun d ı ş k ı lar ı ndan ? izole edilen patojenitesi olduk ça d ü ş ük maya benzeri mantard ı r. Torulopsis cinsi Özellikle idrar yolu infeksiyonlarda etken ? olarak izole edilen maya cinsi mantar Küçük oval, blastokonidi olu ş turan ancak ? yalanc ı hif olu ş turmayan candida d ı ş ı maya Azol direnci olabilir ?Blastoschizomyces cinsi İ nsanlarda patojen olabilen Blastoschizomyces ? capitatus Do ğ ada yayg ı n olarak ve normal deri floras ı nda ? zaman zaman bulunabilir İ mmunusupresif hastalarda dissemine hastal ığ a ? neden olabilir Mikroskopik özellikler: Gerçek, yalanc ı hif ve ? annellokonidia benzer arthrokonidia ortayaç ı kar Makroskopik koloni özellikleri; Kenarlar ı ı ş ı nsal ş ekilde ? yay ı lan tüysüz, beyaz ve krem renginde koloniler Blastoschizomyces cinsi Trichosporon türlerine benzer ? nonfermantatif üreaz negatif olmas ı ayr ı l ı r Sikloheksimit içeren besiyerinde 45 C ? ürer Sonu ç olarak ; Candida t ü rlerinin ve Candida d ş mayalar n insan ? infeksiyonlar nda g ü n ge ç tik ç e ö nemi ve t ü r d ü zeyindeki ç e ş itlili ği artmakta , Klinik ö rnekten izole edilen mayalar n t ü r d ü zeyinde ? tan mlanmas , yeni t ü rlerin belirlenmesini sa ğlayacakt r Bundan dolay mayalar n t ü r d ü zeyinde tan mlanmas na ? ö nem verilmelidir