Harita Bilgisi Topoğrafik Haritalardan Kesit Çıkarılması 1 2. TOPO ĞRAF İK HAR İTALARDAN KES İT ÇIKARTILMASI E ş yükseklik eğrisi nedir? Denizden yükseklikleri e şit noktaların birle ştirilmeleriyle olu şan kapalı e ğrilere e ş yükseklik e ğrileri (izohips) adı verilir. E ş yükseklik e ğrileri; - Yatay düzlemleri ifade ederler. - Birbirlerine paraleldirler. Birbirlerini kesmezler. - Her birinin bir yükseklik de ğeri vardır. - Aralarındaki dü şey yükseklik farkı daima e şittir, de ği şmez. - E ş yükseklik e ğrileri arasındaki yatay mesafe de ği şebilir. Bu durum topo ğrafya eğiminden kaynaklanır. Yamaç e ğimi fazla ise e ş yükseklik e ğrileri arasındaki mesafe az, Yamaç e ğimi az ise e ş yükseklik e ğrileri arasındaki mesafe fazladır. Tepe 100 200 300 400 500 600 700 Az e ğimli yamaç Dik yamaç -1/25.000 ölçekli topo ğrafik haritalarda e şyükseklik e ğrileri 10’ar m aralıklarla geçer. -1/100.000 ölçekli topoğrafik haritalarda e şyükseklik eğrileri 50’ şer m aralıklarla geçer. - E şyükseklik e ğrileri üzerinden geçen kesik çizgiler mevsimlik akarsuları, düz çizgiler ise devamlı akarsuları gösterir (a). Akarsuların her iki yanındaki e şyükseklik eğrilerinin yükseklik de ğeri aynıdır (b). (a) (b) Sırt ve Vadi kavramları E ş yükseklik e ğrileri sırt ve vadilerde v harfine benzer şekiller olu ştururlar. Vadilerde, e ş yükseklik eğrilerinin değeri içeri do ğru azalır. (a) Sırtlarda, e ş yükseklik eğrilerinin değeri içeri do ğru artar. (b) (a) (b) 2 VA D İ SIRT 100 100 200 200 300 300 400 400 İçeri do ğru azalıyor. İçeri do ğru artıyor. Not: Sırt ile vadi daima birbirlerini takip ederler. Yönler ve Kuzey kavramı Dört ana yön vardır. Bunlar, Kuzey (K), Do ğu (D), Güney (G) ve Batı (B)’dır. K KKD DKD KD D DGD GD GGD G GGB GB BGB B BKB KB KKB Not: Bir haritanın kuzeyi daima yazılarının düz okundu ğu tarafa do ğrudur. Üç çe şit kuzey vardır.Bunlar; 1) Co ğrafik kuzey: Yerin dönme ekseninin kuzey yarımküreyi kesti ği nokta. Di ğer bir deyi şle kuzey kutup noktası. 2) Magnetik kuzey: Pusulanın kuzey ibresinin gösterdi ği yön. 3) Grid kuzeyi: Grid e ğrilerinin Kuzey yarım kürede kesi ştikleri yer (ya da Grid boylamlarının arttı ğı yön) Dü şey ölçek nedir? Haritaların yatay ölçekleri oldu ğu gibi (Bkz. Harita bilgisi ve Topo ğrafik haritalar-ders 1) dü şey ölçekleri de vardır. Yatay ölçek yatay düzlemdeki küçültmeyi ifade ederken, dü şey ölçek dü şey düzlemdeki (kesit görünümündeki) küçültmeyi ifade eder. Dü şey ölçek büyüdükçe kesit abartılı olur. Normal olan yatay ölçekle dü şey ölçe ğin e şit oldu ğu durumdur. Topo ğrafik haritalardan kesit çıkartılması Yöntem ve kurallar (Kesit çizerken buradaki maddeleri sırasıyla uygulayınız) - Önce harita üzerinde kesit do ğrultusu saptanır ve harita üzerine çizilir. Kesit do ğrultusunun başlangıç ve biti ş noktaları büyük harflerle i şaretlenir. - Haritaya göre ve amaca göre dü şey ölçek saptanır. - Kesit do ğrultusunun kestiği e ş yükseklik e ğrileri belirlenir. Bunlardan en yüksek ve en düşük de ğerli olanlar saptanır. Buna göre tüm yükseklikler mm ka ğıtta dü şey ölçek çizgisi üzerine ölçekli olarak i şaretlenir. 3 - Kesit do ğrultusunun e ş yükseklik eğrilerini kesti ği tüm noktalar yüksekliklerine göre mm ka ğıda ta şınır. - Noktalar birle ştirilir. Kesit profili elde edilir. Noktalar birle ştirilirken uyulması gereken kurallar Tepelerde yüksek de ğerlerden geçecek şekilde birle ştirilir. Vadilerde dü şük de ğerlerden geçecek şekilde birle ştirilir. Kesit profili kenarlarında uygun şekilde uzatılır. tepe vadi 200 300 kesit profili kenarı - Yönler, ölçek ve kesit do ğrultuları i şaretlenir. 4 Yatay ölçek: 1/10000 Dü şeyölçek: 1/10000 A B D B 100 200 300 400 m K Yatay ölçek: 1/10000 Dü şeyölçek: 1/10000 100 200 300 400 A B A B D B 100 200 300 400 m Kesit profili HAR İTA GÖRÜNÜMÜ KES İT GÖRÜNÜMÜ Kesit yönleri Kesit yönleri Dü şey ölçek çizgisi Kesit do ğrultuları Kesit do ğrultuları Ölçekler SONUÇ: Bir kesitte olması gereken özellikler YÖNTEM: Topografik kesit nasıl çizilir? E ğim Hesaplama: - İki nokta arasındaki yükseklik farkının bu iki nokta arasındaki yatay uzaklı ğa oranına eğim denir. Yüzde veya binde olarak hesaplanır. E ğim (E)= Yükseklik farkı (h) x100 Yatay uzaklık (L) - E ğim açısı ise bu iki noktayı birle ştiren çizginin yatayla olu şturdu ğu dar açıya verilen isimdir. ÖNEMLİ NOT: Pay ve paydada yer alan ölçülerin birimleri e şitlenmelidir. A B E ğim açısı e ğrileri arasındaki fark) Yatay uzaklık (Haritada iki nokta arasındaki mesafe) Yükseklik farkı (E şyükseklik 5 K 100 200 300 400 500 600 700 700 600 02 0 0 m B A C UYGULAMA: 1. Yandaki haritada; a) A, B ve C lokasyonlarının yakla şık yüksekliklerini bulunuz. b) vadi ve sırtları belirleyiniz. Vadi tabanı e ğim yönlerini i şaretleyerek, vadi tabanı e ğim yönlerini bulunuz. 2. A şa ğıda verilen topo ğrafik haritadaki A-B kesitini çiziniz. NOT: Yatay ölçe ği 1/25.000 dü şey ölçe ği 1/20.000 olarak alınız. 3. Size verilecek olan topoğrafik haritada söylenen noktalar arasında topoğrafik kesit çiziniz. - Bu noktaları UTM grid sistemine göre tarif ediniz. - Çizdi ğiniz topo ğrafik kesit üzerinde dere, tepe, yol, köy çe şme gibi topo ğrafik unsurlar varsa belirtiniz. - Çizdi ğiniz kesitin gerçekte kaç km oldu ğunu bulunuz. 6 UYGULAMA 1. a) Aşa ğıdaki haritada A-B ve C-D noktaları arasındaki yamaçlardan hangisi daha az e ğimlidir? Neden? b) A-B ve C-D noktaları arasındaki yamaçların eğim açılarını bulunuz. A, B, C ve D noktalarının yükseklikleri sırasıyla 810m, 70m, 820m ve 320m’dir. A B D C 100 200 300 400 500 600 0 100 m 700 800 900 1000 K 2. A şa ğıda verilen topo ğrafik haritada, A-B ve C-D do ğrultularında topoğrafik kesit çiziniz. Dü şey ölçe ği 1/10000 olarak alınız. 100 200 300 400 500 600 700 200 300 400 500 600 700 800 K A B C D 0 400 m