İmal Usülleri Torna Tezgahı ve Tornalama İşlemleri İmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-1 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş TORNA TEZGAHI ve TORNALAMA İŞLEMLER İİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-2 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Klasik torna tezgahının temel elemanlarıİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-3 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Torna tezgahının çe şitleri Yatay Torna Tezgahları Dikey Torna Tezgahları •Fener milinin x ekseni etrafında dönme hareketi yaptı ğı tezgahlardır. •Kesicinin ba ğlandı ğı spot ve araba x ekseni doğrultusunda hareket eder. •Fener milinin y ekseni etrafında dönme hareketi yaptı ğı tezgahlardır. •Kesicinin ba ğlandı ğı spot ve araba y ekseni doğrultusunda hareket eder. •Özellikle büyük çaplı a ğır parçaların i şlenmesinde kullanılır. İmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-4 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Dikey Torna Tezgahıİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-5 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Alın(Cephe) Torna Tezgahıİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-6 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş De ği şken Aynalı Torna Tezgahıİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-7 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Revolver Torna Tezgahıİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-8 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Otomat Torna Tezgahıİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-9 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Çok Milli Torna Tezgahıİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-10 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş CNC Torna Tezgahıİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-11 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Torna tezgahına ait temel elemanlar 1- Torna Aynası Torna tezgahında i ş parçasını ba ğlamak için kullanılan makine elemanlarına ayna denir. •Üniversal aynalar: Klasik torna tezgahlarında kullanılan temel elemanlardır. Genellikle üç ayaklıdır ve sıkma anahtarı ile açılıp veya sıkıldı ğında ayaklar aynı anda hareket ederler. •Dört ayaklı aynalar: Genellikle prizmatik parçaların ba ğlanmasında kullanılan aynalardır. Sıkma ayakları birbirinden ba ğımsız hareket ederler. •Fırdöndü aynaları: Her iki tarafına punta deli ği açılmı ş silindirik parçaların tornalanmasında kullanılır. İmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-12 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş a - Üniversal üç ayaklı torna aynası(Dı ş ayaklı) b – İç torna ayakları c – Ayna anahtarı d - Üniversal üç ayaklı torna aynası( İç ayaklı) Üniversal üç ayaklı aynaİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-13 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Dört ayaklı aynaİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-14 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Fırdöndü aynasıİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-15 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Fırdöndü tipleri (a) (b) (c) a- Düz kuyruklu fırdöndü b- Kıvrık kuyruklu fırdöndü c- İki parçalı fırdöndüİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-16 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş 2- Fener mili Ara di şliler vasıtasıyla torna aynası ile motor arasındaki ba ğlantıyı sa ğlayan makine elemanıdır. Fener mili fener kutusu içerisinde rulmanlar vasıtasıyla yataklanmı ş ve üzerinde çe şitli iletim oranlarına sahip silindirik di şliler bulundurur. İmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-17 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Hız kutusunun dı ş görünü şü Hız kutusunun iç görünü şü Fener miliİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-18 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş 3- Gezer punta Gezer punta torna tezgahının kayıtları üzerinde hareket edebilen ve uzun parçaların ba ğlanmasında kullanılan yardımcı bir elemandır. Gezer puntanın gerisinde olan silindirik kol döndürülmek suretiyle uç kısımda yer alan punta ileri veya geri hareket ettirilebilir. İstenilen punta boyu ayarlandıktan sonra ba ğlama köprüsü vasıtasıyla gezer punta torna tezgahının kayıtlarına sabitlenir. Ayrıca tespitleme kolu kullanılarak ta silindirik kolun dönmesi engellenmi ş olur İmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-19 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Punta çeşitleriİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-20 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş 4- Gezer tabla (Araba) Torna arabası k ısaca kesici takımı ta şıyan aksam olarak tanımlanabilir. Torna tezgahının kayıtları üzerine oturtulmu ştur ve bu kayıtlar üzerinde sa ğa sola hareket edebilmektedir. Yatay hareket kolu Dikey hareket kolu Siper Kramayer di şli İmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-21 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş 5- Siper Araba üzerine yerle ştirilmi ş ve çevresinde 360 0 dönebilen aparat siper olarak adlandırılır. Pabuçlu kalemlik Döner kalemlik Katerin kalemli ğe ba ğlanı şıİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-22 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Tornada İş Parçası Ba ğlama Teknikleri Üniversal üç ayaklı ayna ile Fırdöndü aynası ileİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-23 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Dört ayaklı ayna ile i ş parçası ba ğlama Ayaklar sıkma esnasında aynı anda hareket etmedikleri için dört ayaklı aynada i ş parçasını merkezde ba ğlamak zordur. Bunun için yardımcı ölçme ve kontrol aparatları gerekmektedir. Mihengir kullanarak Komparatör kullanarakİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-24 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Özel ba ğlama elemanları ile i ş parçası ba ğlamaİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-25 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Yataklar ile i ş parçası ba ğlama Uzun boylu küçük ve büyük çaplı i ş parçalarının ba ğlanmasında salınımı engellemek amacıyla yataklar kullanılır. Bununla birlikte a ğır parçalarda punta uçlarına gelen yükü azaltmak için de kullanılır. Gezer Yatak Sabit Yatakİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-26 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Tornada Kullanılan Kesici Takımlar F t F c F B F F B F r F t = İlerleme Kuvveti F c = Asıl Kesme Kuvveti F B = Bile şke Kuvvet F r = Radyal Kuvvet F = Tala ş Kaldırma Kuvvetiİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-27 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş 15-25 0 50-60 0 14 0 Bakır, yumu şak bronz, Alüminyum malzemeler 15-20 0 62-67 0 8 0 Krom nikel çelikleri, kopma mukavemeti 800MPa civarında olan malzemeler 14 0 68-70 o 6-8 0 Kopma mukavemeti 700MPa yüksek malzemelerde, çelik döküm 0-5 0 75-84 0 6-10 0 Otomat çelikleri, sert kırdöküm, sert pirinç Tala ş açısı ? Kama açısı ß Bo şluk açısı ? Malzeme ? ß ?İmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-28 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Genel Tornalama Türleri Boyuna tornalama Enine(Alın) tornalama Enine kesme tornalama Vida açma Profil tornalama Konik tornalama Kopya tornalamaİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-29 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Tornada Kesici Takım Türleri 1- Kaba tala ş kalemi (Sa ğ ve Sol) 2- İnce tala ş kalemi (Sa ğ ve Sol) 3- Profil kalemi 4- Vida tala ş kalemi 5- Delik kalemiİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-30 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Punta ekseninde ba ğlanmı ş bir kesici Punta ekseninden yukarıda ba ğlanmı ş bir kesici Punta ekseninden a şa ğıda ba ğlanmı ş bir kesici Tornada Kesici Takımın ba ğlanmasıİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-31 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Takım punta ekseninden yukarda ba ğlanırsa Takım punta ekseninden aşağıda ba ğlanırsa ? (tala ş açısı) büyür ß (Kama açısı)De ği şmez ? (Boşluk açısı)Küçülür •Tala şın kırılması zorla şır •Kalem baskısı ile i ş parçası e ğilebilir •Kesme esnasındaki zorlanmalarda kesici parçaya dalar ? (tala ş açısı) Küçülür ß (Kama açısı)De ği şmez ? (Boşluk açısı)Büyür •Tala şın kırılması kolayla şır •Kalem zorlandı ğında i ş parçasından ayrılabilir •Kalem körlenmi ş ise parça kesici üzerine binebilir. Eksen ba ğlamamanın etkileriİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-32 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Kesici uçların takım tutucuya tespit edilmesiİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-33 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Tornalamada Kesme Hızı ve İlerleme Kesme Hızı: Kesicinin i ş çevresinde bir dakikada metre cinsinden aldı ğı yoldur. Kesme hızını etkileyen faktörler Kesilen malzemenin cinsi Kullanılan kesici takımın cinsi Torna tezgahının gücü ve kapasitesi İlerleme miktarı Tala ş derinli ği İşleme cinsiİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-34 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Tornalamada Kesme Hızı Hesabı 1000 dN V ? = V= kesme hızı(m/dak) d= İş parçasının çapı(mm) N= Devir sayısı(dev/dak)İmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-35 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Kesme Hızı ve İş parçası çapı arasındaki ili şkiİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-36 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Tornalamada İlerleme Hesabı İlerleme:Kesici takımın i ş parçasının bir tam devrinde almı ş oldu ğu yol olarak tanımlanabilir. İlerlemeyi etkileyen faktörler Tala ş derinli ği İş parçası malzemesinin cinsi Kesme hızı Torna tezgahının gücü ve kapasitesiİmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-37 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş a S s 0 = Tornalamada İlerleme Hesabı s = İlerleme(mm) a = Tala ş derinli ği(mm) S 0 = Tala ş kesiti(mm 2 ) a s S 0İmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-38 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Tornada Punta Deli ği Açmak Uzun boylu ve büyük çaplı iş parçaların i şlenmesi sırasında meydana gelebilecek sarsılma ve salınım hareketlerini engellemek amacıyla i ş parçalarına punta deli ği açılır. Punta deli ği açmak için genellikle üç farklı punta matkabı kullanılır.İmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-39 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Tornada Punta Deli ği Açmada i şlem sırası 1- Punta deli ği açılacak olan i ş parçası öncelikle alın tornalama i şlemi ile yüzeyi düzeltilir. 2- Punta matkabı mandirene takılır ve mandren de gezer puntaya takılır. İmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-40 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş 3- Gezer punta i ş parçası boyuna ba ğlı olarak kaydırılır ve i ş parçasının alın yüzeyine yakla ştırılır. 4- Gezer puntanın sabitleme kolu kullanılarak gezer punta torna kayıtlarına sabitlenir. 5- İş parçası mümkün oldu ğu kadar kısa ba ğlanmalı ve yüksek devir seçilmelidir. 6- Tezgah çalı ştırıldıktan sonra gezer puntanın gerisindeki ilerletme tekeri çevrilmek suretiyle delme i şlemine geçilir. 7- Kesici punta matkabının parça içerisinde ilerleme miktarı parça çapına göre de ği şebilir. İmal Usulleri Torna ve Tornalama i şlemleri Page 5-41 Ö ğr. Grv. Kubilay ASLANTA Ş Q U İ Z 1- Kesme Hızını etkileyen faktörler nelerdir 2- kesici takımın punta ekseninden a şa ğıda ba ğlanmasının etkileri nelerdir 3-Üç ayaklı üniversal ayna ile dört ayaklı torna aynası arsındaki farklılıkları ve birbirine göre üstün yanlarını yazınız