Transport Tekniği 1 - 2 Transport Tekniği 1 - Slayt 2 Giriş ? Malzeme (Materyal) transportu Malzeme Transport Enstitüsü tarafından şöyle tanımlanmıştır. Malzeme ve ürünlerin üretimi, dağıtımı, tüketimi ve tanzimi sırasında taşınması, depolanması, kontrol ve korunmasıdır. ? Malzeme transportunda beş dikkat çekici unsur vardır. ? 1) Hareket : En etkili yöntemle ve en ucuza parçalar, malzemeler ve bitmiş parçalar bir yerden bir yere taşınmalıdır. ? 2)Zaman: O an için malzemeye nerede ihtiyaç varsa o anda orada olmalıdır. ? 3) Yer: Malzeme kullanımı için en uygun yer ve pozisyonda olmalıdır. ? 4)Sıklık (Yoğunluk) : Malzeme işlemler için doğru sayı, ağırlık, hacim veya sayıda temin ve tahliye edilmelidir. ? 5)Kullanım Alanı : Depolama yeri ve etkin kullanımı tüm işlemler ve operasyonların anahtar faktörüdür. ? Transportu yapılacak malzemeye göre iki ana bölüme ayrılmaktadır. ? D ö k m e m a l l a rı n ve P a r ça m a l l a rı n taşınmasını ve depolanmasını içerir. ? Akışkan ve gazların transportu akışkanlar mekaniği alanına girer gibi düşünülse bile, bunların konteynerlerinin yer değiştirmesi ve depolanması parça mal transportu alanına girmektedir. ? Bir mal veya ürünün bir yerden diğre bir yere taşınmasında veye kaldırılmasında kullanılan makinalara «Kaldırma ve İletme Makinaları» veya kısaca «Transport Makinaları» denir. Transport makinaları çalışma ilkelerine göre iki ana gruba ayrılır. ? a) Kesikli taşıyıcılar (Kaldırma makinaları) ? b) Sürekli taşıyıcılar (Konveyörler) ? Taşınacak mal veya yükün cinsi, birim ağırlığı, miktarı ve taşıma uzaklığı ile fiziksel ve mekanik özellikleri transport makinalarının seçiminde etkin rol oynar. Kesikli Taşıyıcılar ? Kesikli taşıyıcılar bir periyot (örneğin bir çalışma günü) içinde devamlı çalıştırılmadan malların veya yüklerin taşınmasında ve kaldırılmasında kullanılan makinalardır. ? Kesikli taşıyıcılar «kaldırma makinaları» olarak da tanımlanırlar. Bu makinalar kaldırma ve taşıma işlemini tamamladıktan sonra durur ve bir sonraki işlem tekrarlanana kadar çalışmazlar. ? Asansör ve kren gibi kesikli çalışan transport makinalarının çalışma süresi ; ? t 1 : kalkış süresi t 2 : sabit rejim hızında çalışma t 3 : durma süresi ? Kaldırma makinalrının kullanım yerlerine ait örnekler ? Kuru yük gemilerinde yükleme – boşaltma işlerinde «konsol krenler» ? Konteyner taşımacılığı yapan gemilerin limanlarda yükleme-boşaltma işlerinde kullanılan «konteyner krenleri» ? Hububat, maden cevheri benzeri dökme mal taşıyan yük gemilerinin yükleme-boşaltma işleirnde kullanılan kepçeli veya kancalı «liman krenleri» ? Tahliye sandallarının indirilmesinde kullanılan (mataforalar) ? Gemilerde çapanın (demirin) indirilip – kaldırılmasında kullanılan «ırgat vinçleri» ? Feribot ve yolcu gemilerinde kullanılan «insan asansörleri» ? Arabalı vapur ve feribot kapaklarının açılıp-kapanmasında kullanılan»vinç donanımları» ? Tersane ve gemi inşaatı ve tamirinde kullanılan «tersane krenleri» ? Ambarlarda, antrepolarda ve büyük yük gemielrinde yüklerin istiflenmesinde «istif makinaları» ? Gemi manevra ve yanaştırılmasında kullanılan «kabestan kafaları» ? Taşına kütlelerin, taşıma mesafelerinin ve taşınan malzeme cinslerinin çok farklı olması nedeniyle kaldırma ve taşıma makinaları da çok çeşitlidir. Bu nedenle, konuyu sistematik olarak inceleyebilmek için bu makinalar sınıflandırılır. Sınıflandırma , çeşitli şekillerde yapolabilirse de, çoğunlukla çalışma prensipleri esas alınarak gerçekleştirilir. Kesikli Çalışan Transport Makinaları 1. Krikolar 1.1.Kremayerli Kriko 1.2.Vidalı Kriko 1.3.Hidrolik kriko 2.Palangalar 2.1.El ile çalıştırılan 2.1.1. Sonsuz vidalı 2.1.2. Düz dişli çarklı 2.1.3.Diferansiyel 2.2.Elektrikle tahrik 2.2.1.Halatlı 2.2.2.Zincirli 3. Krenler 3.1.Köprülü kren 3.2.Portal kren 3.3 Konsol kren 3.3.1.Döber sütunlu 3.3.2.Sabit sütunlu 3.4.Kuleli kren 3.5.Mobil Kren 3.5.1. Raylı mobil 3.5.2.Raysız mobil 3.5.3.Yüzer kren 3.6. Kablolu kren 3.7. Yükleme köprüsü 3.8. Özel krenler 3.8.1.Lokmotif 3.8.2.Dökümhane 3.8.3.Dövme 3.8.4 İngot Monoray Köprülü Kren Çift Köprülü Kren Portal Kren Portal Kren Yarı Portal Kren Pergel Kren Pergel Kren Paletli Kren Kuleli Kren Teleskobik bomlu mobil hidrolik kren Katlanır bomlu yükleyici kren 4. Asansörler 4.1.Halatlı 4.1.1.Tamburlu 4.1.2.Tahrik kasnaklı 4.2.Paternoster 4.3. Hidrolik 4.3.1. Direkt 4.3.2. İndirekt 4.4. Kremayerli 4.5.Eğimli (Tırmanan) Asansörler Merdive Asansörü Araba asansörü Bisiklet asansörü Eğimli Tırmanan Asansör Uzay asansörü 5.Zemin Araçlar 5.1. Transpaletler 5.2. Forklifler 5.2.1.Dizel forklift 5.2.2. LPF’li forklift 5.2.3.Akülü forklift 5.3. AGV (Automatic Guided Vehicle- İnsansız taşıma araçları) araçları Transpaletler Forkliftler AGV Sürekli Taşıyıcılar ? Sürekli transport makinaları bir periyot içinde sürekli olarak çalışan malların ve insanların bir yerden başka bir yere kısa veya uzun mesafede naklinde kullanılan makinalardır. Sürekli taşıyıcılar “konveyörler” adı ile de anılmaktadır. Bu makinalar taşıma ve iletme işlemini tamamladıktan sonra çalışmaya devam ederler. t1 :kalkış süresi , t2 : sabit rejim hızında çalışma , t3 :durma süresi ? Dökme ve parça malların iletiminde yaygın bir şekilde kullanılan taşıma makinaları, işletme prensibine göre, sürekli (kesintisiz) çalışan transport makinalarıdır. Süreklilikten amaç, çalışmanın ve mal iletiminin aynı yönde devamlı olması ve periyodik bir hareketin bulunmasıdır. ? Sürekli taşıyıcılar değişik yönlerden sınıflandırılabilir. En yaygın yöntem taşınacak mallara göre yapılan sınıflandırmadır. a) Kepçeli elevatörler gibi sadece dökme malların taşınmasında kullanılan sürekli taşıyıcılar Kepçeli elevatörler ? b) Bantlı konveyörler gibi dökme, kitle ve parça malların taşınmasında kullanılan sürekli taşıyıcılar c) Yürüyen merdivenler gibi insanların taşınmasında kullanılan sürekli taşıyıcılar ? Taşıma sisteminin seçilmesinde gerekli dikkatin gösterilmesi gerekmektedir. Sürekli taşıma sistemlerinin seçiminde gözönünde bulundurulan faktörler şunlardır : 1) Taşınacak malların fiziksel ve mekanik özellikleri sürekli taşıyıcıların kullanım alanını sınırlamaktadır. Her sürekli taşıma sistemi birbirine göre farklılıklar gösteren malların taşınması için aynı uygunluğa sahip olmayacaktır. 2) Seçimi etkileyen bir diğer faktör ise taşınacak malın miktarı ve taşıma süresidir. Ayrıca malın kesintisiz olarak yüksek taşıma hızı ile konveyörlerin birim uzunluğuna gelen mal ağırlığı azalmaktadır. Bu nedenle konveyör tesisleri daha kompakt ve daha derli toplu konstrüksiyonlara sahiptir. 3) Ön çalışmalar esnasında, konveyör kapasitesinin değişebilir olması gerekip gerekmediği araştırılmalıdır. Aşırı yüklemelerden kaçınılmalı nominal kapasitede kullanılmaları tercih edilmelidir. 4) Sürekli taşıyıcıların seçiminde taşıma yolunun yönü ve mesafesi önemli rol oynamaktadır. Özellikle taşınacak malın yüklenme ve boşaltma noktalarının konumları dikkate alınmalıdır. Sürekli taşıyıcıların bir kısmı sadece doğru bir hat üzerinde çalışabilir olmalarına rağmen diğer bir kısmı ise düzlemde veya uzayda taşıma yönü değişebilen sistemlerdir. 5) Yükleme ve boşaltma yöntemleri sürekli taşıyıcıların seçimini etkilemektedir. Sürekli taşıyıcılarda yükleme ya kendi kendilerine ya da özel yükleme düzenleriyle yapılmaktadır. Malların yüklenip boşaltılmasında ilave iş kullanımı ve kullanılacak yardımcı donanımın kapladığı hacmin en aza indirgenmesi gerekmektedir. ? Sürekli transport makinasının seçiminde, malları daha gelişmiş transport makinaları ve taşıma sistemi kullanarak, en basit taşıma işlemiyle, para, zaman ve iş gücünü en az kullanarak gerçekleştirmek ilkesi kullanılır. ? Sürekli taşıyıcılar konstrüktif özelliklerine göre de iki ana gruba ayrılabilir : çekme elemanı olan konveyörler ve çekme elemanı olmayan konveyörler. Sürekli taşıyıcılarda kullanılan çekme elemanları çoğunlukla aynı zamanda taşıma elemanı olarak kullanılmaktadır. ? Teknik literatürde ve endüstriyel ilişkilerde götürücüler, transportörler veya konveyörler diye anılan taşıma makinaları çok çeşitli yapılardadır. Bu çeşitlilik, taşınan malların cinslerinin çok farklı olmasından kaynaklandığı gibi, gerçeklenmesi gereken hareketlerden de ileri gelmektedir. Örneğin, bir termik santralda kömürün, bir mağaza veya depoda sandık, çuval gibi parçaların veya bir kuruluşta belge ve dökümanların yatay, eğimli ve düşey doğrultuda taşınması söz konusu olabilir. Sürekli taşıma makinalarının sınıflandırılması aşağıdaki şekillerde yapılabilir. 1. Taşınan mala göre sınıflandırma 1.1. Dökme mal taşıyıcılar 1.2. Dökme ve parça mal taşıyıcılar 1.3. Parça mal taşıyıcılar 2) Çalışma prensibine göre sınıflandırma 2.1. Kumandalı taşıyıcılar 2.2. Kumandasız taşıyıcılar 3) Konstrüktif özelliklere göre sınıflandırma 3.1. Mekanik taşıyıcılar 3.1.1. Çekme elemanlı taşıyıcılar 3.1.2. Çekme elemansız taşıyıcılar 3.2. Akışkanlı taşıyıcılar 3.2.1. Pnömatik taşıyıcılar 3.2.2. Hidrolik taşıyıcılar ? Tasarım şekline göre çekme elemanlı ve çekme elemansız olarak ikiye ayırabiliriz.Çekme elemanlıda makinaların ortak özelliği yükün taşıma çevrimi boyunca çekme elemanı ile birlikte hareket etmesidir. Çekme elemansızda, bütün sürekli taşıyıcılarda yük, döene yada gidiş geliş hareketi yapan yük taşıyıcı elemanlardan ayrı olarak hareket eder. ? Konstrüktif özellikler dikkate alındığında,