Transport Tekniği 1 - 2 Transport Tekniği 1 Ders Notları Bölüm 1 TRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 1 1.KRENLERİN TANITIMI 1.1.Hidrolik Tahrik Sistemine Sahip Krenler 1.1.1.Kollu Yükleyici Krenler.(Auto loader cranes) Kollu yükleyici krenler hareketli ve sabit ta şıyıcı sistemler üzerinde çalışırlar. Taşıyıcı sistem çoğunlukla kamyon olmakla beraber, gemi, demiryolu vagonu gibi makinalara da monte edilebilmektedirler. Bu krenler yük kollar ının (bom) hareket serbestliklerine göre iki temel tipte yapılmaktadırlar. Bunlar; 1.1.1.1-Teleskobik bomlu krenler: Bu tip krenler her yöne yük transferini kolayca gerçekle ştirebilmeleri için en az dört serbestlik dereceli olarak yapılmaktadır. Bu temel hareketler ,sistemin komple yatay düzlemde dönmesi, yük kolunun düşey düzlemde dönmesi, yük kolunun teleskoplanmas ı (doğrusal hareket), bir tahrik tamburu ve ona bağlı palanga sistemi ile yükün dü şey yönde kaldırılmasıdır (Şekil 1). Palanga Tertibatı Teleskobik Bom Ana Bom Tahrik Tamburu Kren Gövdesi Dönüş Mekanizması Lift Silindiri Ön Mesnetler Arka Mesnetler Şekil 1. Teleskobik bomlu yükleyici kren. PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 2 Şekil 2. Teleskobik bomlu mobil hidrolik krenin bir yük kald ırma operasyonunda kullanılması. Şekil 3. Bir teleskobik bomlu mobil hidrolik krenin örnek kapasite diyagram ı PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 3 1.1.1.2.Katlanır bomlu krenler: Bu tip krenlerde temel hareketler, sistemin komple yatay düzlemde dönmesi, yük kolunun gövdeye bağlı yerinden ve belirli bir kesiminden dü şey düzlemde iki ayr ı dönme hareketine sahip olması ve yük kolunun teleskoplanması şeklinde görülür. Bu krenlerde yük ya doğrudan doğruya yük kolunun ucuna takılan bir kanca ile ya da teleskobik bomlu krenlerdeki gibi palanga sistemi ile kald ırılabilir (Şekil 2). Kren Gövdesi Ana Bom Kırma Bom Teleskobik Bom Teleskoplama Silindiri Ön Mesnet Ve Dönüş Mekanizması Arka Mesnet Taşıyıcı Araç Şekil 4. Katlanır bomlu yükleyici kren. Şekil 5. Katlanır bomlu yükleyici krenin genel görünü şü. PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 4 Şekil 6. Bir katlanır bomlu yükleyici krenin kapasite diyagram ı. Teleskobik krenlerden farkları; • Taşıyıcı sistem üzerine yerleştirildikleri zaman daha küçük hacimlere katlan ıp transport kolaylığı sağlarlar. • Yük kollarının hareket serbestlik dereceleri daha fazla oldu ğu için ayrı bir tertibat gerektirmeden yük kaldırma işlemi gerçekleştirilebilir. 1.1.1.3. Mobil hidrolik krenlerin temel elemanları: Kren şasisi: Krenin başta veya çalışma esnasında uygulayacağı yükleri mevcut taşıyıcı araç şasileri taşıyamayabilir. Bu nedenle bütün yükleri tek ba şına karşılayabilecek veya bazen anla şmaya bağlı olarak yükün bir kısmını araç şasisine taşıtabilecek, mevcut araç şasisinden ayrı bir kren şasisi yapılır. Bu şasi üzerine mesnetler ve kren sistemi monte edilmi ştir. Mesnetler: Mesnetler çalışma esnasında krenin stabilitesini temin eden elemanlard ır. İşletmelerde yük kaldırma esnasında kren veya taşıyıcı araç mesnetler üzerinde kaldırılır. Bu iş lemde araç lastiklerinin yerle temas ı kesilmelidir. Mesnetler çal ışma esnasında teleskobik veya katlanır olarak açılır ve yere baskıları hidrolik silindirlerle temin edilir. PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 5 Dönüş mekanizması: Dönüş mekanizması krenin yatay düzlemde ? 1 dönüşünü yapmasını sağlar.Dönüş açısı standart olarak min 360 0 ve sonsuzdur (Anlaşmaya baağlı olarak muhtelif değerlerde yapılabilir). Dönüş mekanizması iki tarzda imal edilebilir: a. Kremayerli dönüş mekanizması: Bir veya iki adet kremayerin bir çember di şli çevresinde öteleme hareketi yaparak bu di şliyi döndürmesi esasına dayanır.Çember dişli kren gövdesine bağlıdır ve kreni döndürür. Kremayerin öteleme hareketi uçlar ındaki piston ve hidrolik silindirlerle sa ğlanır.Bu tür mekanizmalarda 360 0 » 420 0 arasında dönüş açıları sağlanır. M 1 1 A A B B Kren Gövdesi Hidrolik Silindir Truck Frame Eksenel Yatak Üst Radyal Yatak Alt Radyal Yatak Vinç Gövdesine Kaynaklı Dönen Kısım Hidrolik Silindir ve Kramayerli Piston Kolu P Q P Q d d d d w 1 1 Şekil 7.Kremayerli dönü ş mekanizması. PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 6 b.Çember dişli ve karşılık pinyonu ile yapılan dönüş mekanizması: Sabit bir çember etrafında bir pinyonun dönerek hareket etmesi esas ı ile çalışır. Çember dişlinin göbeği rulmanla yataklanm ıştır. Bu kısım kren gövdesine bağlıdır. Diş açılmış sabit çember ise kren şasisine monte edilmi ştir. Pinyon dişli bir motor-redüktör grubu ile kren gövdesine bağlanmış olup, çember dişli etrafında dönerken kreni de döndürür. Bu tür mekanizma ile istenirse sonsuz dönü ş sağlanabilir. Hidromotor Redüktör Pinyon dişli çark Kren gövdesi Çember dişli çark Şekil 8. Çember dişlili dönüş mekanizması. PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 7 Karşı ağırlık: Karşı a ğırlığın görevi vincin stabilitesini kolayla ştırmak ve çember dişli üzerinde oluşan yükleri azaltmaktır. İki tür yapılır. Birincisi sabit karşı ağırlık; yük ve uygulama mesafesi sabittir. İkincisi hareketli karşı a ğırlık;yüke hidrolik silindirlerle yapt ırılan teleskoplama hareketi sonucu uygulama mesafesi de ğişir. Dolayısıyla karşı ağırlık momenti değişebilir. Bu tür daha çok paletli krenlerde tercih edilir. Bomlar: Yükün çeşitli mesafelerden kald ırılmasını sağlayan yük kollarıdır. Kutu (dikdörtgen, altıgen, çokgen) ve kafes kiriş tarzında yapılabilirler. Gövdeye ba ğlanan en dıştaki bom’a ana bom denir. Onun içinden ç ı kan bomlar teleskobik bomlardır. İç içe hareket mekanizmaları (teleskoplama) hidrolik veya hidrolik+palanga sistemleri ile yap ılır. Ayrıca elle çekilen veya yana katlanıp açılan ilave bomlar gerekebilir. Bunlara jib bom ismi de verilmektedir. Bomlar düşey düzlemde lift silindiri taraf ından döndürülürler.Bu dönme açısı (ayrıca bir anlaşma yapılmamışsa) standart min + 75 0 , -5 0 sınırlarını sağlamalıdır. Tahrik tamburu: Bir hidromotor tarafından tahrik edilen redüktör ve tamburdan ibarettir.Tamburun dönmesi ile üzerine halat sarılır.Halatın ucundaki palanga düzeneği ile yük kaldırma i ş lemi gerçekleştirilir. Güç kaynağı ve güç iletim sistemi: Bu tür krenlerde güç kaynağı kamyonun motorudur. Motordaki güç şanzuman üzerine monte edilen yavru şanzuman (PTO, power take off) dişlisi ve buna bağlı kardan kavraması vasıtasıyla hadrolik pompaya iletilir. Hidrolik pompa gücü aktarma ve kumanda organlar ı vasıtasıyla sisteme iletir. Bunun sonucunda kren hareketleri sa ğlanır (Şekil 9). Taşıyıcı araç motoru Şanzuman Yavru şanzuman Pompa Valf sistemi Hidrolik aktuatorler Hareketi ayırıcı kavrama Hidrolik dağıtıcı Şekil 9. Hidrolik tahrikli bir kren için güç aktarma sisteminin genel yap ısı. PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 8 Kamyon üzerine monte edilmeyen, yükleyici hidrolik krenlerde, tahrik montaj yerindeki imkânlara göre uygun patlamal ı veya elektrikli motorla gerçekle ştirilir. Kapasite anma değerleri: Bu tür krenlerde kaldırılan yükün a ğırlığı,kren ekseninden olan kaldırma mesafesi ile değişmekte olduğu için, “kapasite anma değeri” 3m radüsten kaldırılabileceği max. yük değeri ile veya çalışma momenti ile an ılır. Çalışma momentinin net karşılığı teleskobik bomların kapalı olduğu konumda, lift mekanizmas ının en yüksek verimle çal ıştığı bom açısı konumu için geçerlidir. Teleskobik bomlar aç ıldığı zaman, bom a ğırlık merkezlerindeki öteleme hareketleri nedeniyle çal ışma momentindeki net yük de ğerinin azalması tabiidir. 1.1.2.All Terrain Krenler Teleskobik yükleyici krenlerden tek farklar ı taşıyıcı kısı mlarının bir kamyon olmayıp özel imalat olarak yapılmasıdır. Bu kısımdaki tasarım, sistemin ağırlık merkezini ve toplam montaj yüksekliğini, artan kapasitelere rağmen azaltacak tarzda yapılır. Bu tür taşıyıcılar çoğunlukla bütün tekerleklerden tahrikli ve bütün tekerleklerden direksiyon sistemine ba ğlı olarak yapılırlar. Yük transfer kapasiteleri çok yüksektir, örneğin 5000 kN ‘a kadar olabilir. Yük kolu uzanımları da oldukça fazladır ve 40–50 m değerlere ulaşabilmektedir. Şekil 10. Bir all terrain krenin genel görünü şü PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 9 1.1.3.Rough Terrain Krenler: Bu tür krenlerin şimdiye kadar bahsettiğimiz mobil hidrolik krenlere göre sadece ta şıyıcı kısımları farklıdır. Taşıyıcı sistemde tekerlekler her türlü arazi şartlarına uyumlu tarzda tasarlanır. Dingil kapasiteleri yüksektir. Bütün tekerlekler tahriklidir. Hareket h ızları düşüktür fakat itme kuvvetleri yüksek değerlerdedir. Şekil 11. Bir rough terrain krenin genel görünü şü. 1.2.Paletli krenler: Paletli bir kren taşıyıcısı üzerine yerleştirilmişlerdir. Bom tertibatları çoğunlukla kafes tarzda imal edilir. Çok bozuk zemin şartlarında tercih edilirler. PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 10 Şekil 12. Bir paletli krenin genel görünü şü. 1.3.Elektrikli Krenler: 1.3.1-Köprülü krenler: Bir vinç gabarisi üzerindeki raylarda hareket eden tek veya çift ana kiri şten ibarettir. Ana kirişler kutu veya kafes tarzda (bazen de özel konstrüksiyon) yapılırlar. Ana kirişler üzerine döşeli raylarda bir vinç arabas ı hareket eder. Yük kaldırma sistemi bu vinç arabas ına monte edilmiştir. Kaldırma ve taşıma amaçlıdır. x,y,z koordinatlarında yükü taşıyabilir. Kapalı mekanlarda bazen de açık alanlarda kullanılan köprülü krenlerin kren açıklığı ve kapasitelerine göre iki farkl ı tipi tercih edilebilmektedir. Bunlar; 1.3.1.1.Monoray krenler: 10 kN kapasite ve 20m köprü açılığına kadar uygulamalarda düşük ölü a ğırlıkları ve ekonomik olması nedeniyle tavsiye edilmektedir. Şekil 13. Bir monoray köprülü krenin genel görünü şü PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 11 Z Y X Y V + - a V a V k V y Bas Kiris Tampon Araba Grubu Ana Kiris Ana Kiris Teker Ray Köprü Yürütme Tahrik Grubu Halat Palanga grubu Şekil 14. Monoray köprülü kren. Monoray krenlerin, çift kiri şli krenlre göre ölü kanca mesafelerinin fazla olmas ı, kaldırma yüksekliğini k ı s ı tlamaktadır. Ancak değişik konstrüktif tedbirlerle bu dezavantaj yok edilebilmektedir. 1.3.1.2.Çift kirişli köprülü krenler: En çok kullanım alanına ahip krenlerdir.Üzerlerine farkl ı ekipmanlar monte edilerek ,geni ş bir kullanım alanı sunmaktadırlar. PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 12 Şekil 15.Çift kirişli köprülü krenin genel görünüşü. Z Y X Y V + - a V a V k V y Bas Kiris Tampon Araba Grubu Ana Kiris Araba Grubu Ana Kiris Teker Ray Halat Palanga grubu Köprü Yürütme Tahrik Grubu Şekil 16.Çift kirişli köprülü kren 1.3.1.3.Portal krenler: Mimari yapı olmayan yerlerde, açık alanlarda veya yapıda vinç yolu yapılamıyan binalarda yere döşenen raylar üzerinde hareket eden portal veya yar ı portal krenler kullanılmaktadır. Bu krenler “Liman Krenleri” veya “Sehpal ı Krenler” olarak da anılırlar. Limanlarda, tersanelerde ve depolarda kullanılırlar. Yapılarında kafes kiriş sistemi veya levhal ı kiriş sistemi kullanılması mümkündür. Genellikle raylar üzerinde hareket ederler, küçük ve orta a ğırlıkta yükler için lastik yürüme elemanlar ı kullanılabilir. Taşıma kuvvetleri 800 tona, açıklıkları ise 120 m’ye kadar çıkabilir. PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 13 V a Araba Grubu Ana Kiris Tekerlek Ray Vinç Yürütme Tahrik Grubu + - V y V vinc Ray + - V y Şekil 17.Portal kren V a Araba Grubu Ana Kiris Tekerlek Ray + - V y Şekil 18.Yarı portal kren PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 14 1.3.1.4.Pergel krenler Sabit bir merkez etrafında dönen yük koluna sahip krenlerdir. Atölyelerde boyama, montaj gibi işlerde kullanılmaktadırlar. Şekil 19. Bir pergel krenin genel görünü şü. Halat Palanga grubu V a + - V y ? Düsey Tasiyici Gövde Yük kolu PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 15 Şekil 20.Pergel kren 1.4. Kren seçimi Bir krenin seçiminde emniyetli çal ışma için temel özelliklerden biri yap ılacak i ş in gereksinimlerine uygun makina seçimidir. Şayet kren gereksinimlerin ço ğunu karşılamıyorsa, iş personelin zorlanması veya yapmak için zorlama birçok kazalara yol açabilir. Spesifik bir işte kaldırma operasyonlarında boyut ve karakteristikler bilinince makina seçimi yap ılır. Bunlar; - A ğırlıklar, boyutlar ve büyük boyutlu ağır yüklerin kaldırma radüsleri - Maksimum kaldırma yüksekliği ve maksimum kald ırma radüsü, bu pozisyondaki yüklerin ağırlığı - Kaldırma işleminin say ısı ve hangi frekansta olduğu - Kaldırma işleminin türü ( örneğin hassas kaldırma vs.) - Kren taşıyıcısının türü. Bu zemin şartlarına ve makinanın kapasitesine bağlıdır. Kren taşıyıcısı üzerinde bom döndüğü zaman kapasite taşıyıcıya göre değişecektir. Maksimum kapasite taşıyıcının arka tarafından yapılan kaldırma iş leminde olacaktır. Yan yüzlerde kapasite düşebilir. Bu kren stabilitesi ile ili şkilidir. Bir çok kren, taşıyıcının ön tarafından yük kaldırmayacak şekilde imal edilir. - İşletmede yüklü ve yüksüz taşımalar yapılabilir - Yük uzun zaman periyotlarındahavada asılı kalabilir - Çalışma yeri şartları ,makinanın yerleştirileceği zemin şartları ,giriş yolları ve rampalar dikkate alınmalıdır. Bu montaj, demontaj ve operasyon işlemlerini engelleyebilir. - Servis ve fiyat durumları - Montaj , demontaj ve transport gibi işlemlerin fiyatlar ı Seçilen kren için tavsiyeler - Kren ve ana bom yeterli boyda ve istenilen bütün istekleri kar şılayacak kapasitede olmalıdır. Çı kabilecek problemleri kar şılayabilmek için gib bom,kar şı ağırlık (ekstra) ve spesiyal makara düzenekleri bulunmas ı iyidir. - Kaldırma işlemlerinde yük için %5 tolerans marj ı bırakılmalıdır. - Kazalarda minimum hasar olu şumuna yol açmalıdır. - Yük ve bom arasında uygun aralık kalacak şekilde makina seçilmelidir. PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 16 1.5. Emniyet için krenlerde olması gerekli ekipmanlar - Yakıt tankında otomatik kapanan kapak ve alev önleyici sistem bulunmal ıdır. - Tamir bakım ekipmanları makina üzerinde metal bir kutuya yerle ştirilmiş olmalıdır. - Gece operasyonları için uygun ışıklandırma sistemi olmal ıdır. - Kolay kullanılabilen bir yang ın söndürücüsü olmalıdır. - Bütün makinalarda düşey düzlemde bomların hareket kabiliyetini gösterir bom aç ı göstergesi olmalıdır.Bu açı göstergesi temiz,okunaklı ve işlemler sı rasında operatörün 1 0 lik değişimleri görebilmesini mümkün k ılar tarzda olmalıdır. - Bütün makinalarda teleskobik bomlarda bom boyu göstergesi olmal ıdır. - Kabin dışında etkili bir şekilde işitilebilir ikaz sinyali bulunmal ıdır. Operatör tarafından kolayca kullanılacak şekilde yerleştirilmiş olmalıdır. - Bom duruşları şok absorbsiyonlu olmalıdır. Bom kaldırma sistemi emniyetli durma tertibatları ile donatılmalı (boru patlama valfleri vs.) - Üzerinde operasyon özelliklerini detayl ı bir şekilde gösteren kapasite kartları bulunmalıdır. Kapasite kartları aşağıda belirtilmekte olan özellikleri sa ğlamalıdır. - Her mobil krende dayanıklı ve temiz olacak şekilde okunulabilir ka ğıt veya resimli kapasite kartı olmalıdır. - Bu kart kabine operator koltuğundan kontrol esnasında kolayca görülebilecek şekilde sımsıkı bozulmayacak ve düşmeyecek şekilde takılmış olmalıdır. - Operatör kolayca kren kapasitesini görebilmeli ve hesaplayabilmelidir. - Kren modeli numarası,seri numarası ve imalat tarihi kapasite kartlarında belirtilmelidir. - Bütün operasyon radyuslarında ana bom için yükleme oranlar ı, bom açıları, bom uzunlukları ve bom tipleri kapasite kartlarında belirtilmelidir. - Bom-jib kombinasyonunda hesaplama metodu kapasite kartlar ında belirtilmelidir. - Jib bom oranları kapasite kartlarında belirtilmelidir. - Çalışma alanı (kartta listelenen kapasiteler için). İmalatçı opsiyonları bir veya daha çok çalışma alanları için kapasite listeleri veya çal ışma alanının her kombinasyonu için kapasite listeleri. Bu alanlar ın veya alan kombinasyonlar ının kapasite kartındaki eşdeğerleri kapasite kartlarında belirtilmelidir.. PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 17 - Müsade edilen kullanımlarda alternatif yükleme oranlar ı,krende opsiyonel ve değişken geometri ekipmanları (mesnetler,ekstra karşı a ğırlık ve oranlara etkileri gibi) kapasite kartlarında belirtilmelidir. - Sadece mesnetler tam açık olduğunda ve tekerler üzerinde iken uygulanan mesnet aç ıklığı yükleme oranları temiz bir şekilde olmalıdır. - Burada yükleme oranları stabiliteden başka yapısal gerilmelerle s ınırlıdır.Bu oranlar uygun olmalıdır (stabilite ve gerilme oranlar ı) ve kapasite kartlarında belirtilmelidir. - Simetrik olmayan şekilde monte edilmi ş olan bir kren için spesifikasyonlar her do ğrultuda gösterilmelidir. - Yükün dönmesinin (yatay düzlemde) etkileri, devrilme a ğırlıkları, rüzgar, makina eğimi, zemin şartları, çalışma hı zları veya tekerleklerin iflas ı etkileri gibi faktörler için aç ık uyarılar olmalıdır. - Palanga sistemini tavsiye edilen parçalar ı, değiken kren yükleri için boyut ve halat tipleri kapasite kartlarında belirtilmelidir. - Tambur verileri, izin verilen halat çeki kuvveti, halat h ızı ve halat makara kapasiteleri kapasite kartlarında belirtilmelidir. - Tekerlek basınçları kapasite kartlarında belirtilmelidir. - Operasyonda rüzgar hızı sınırları kapasite kartlarında belirtilmelidir. - Operasyonlarda alçak sıcaklık limitleri kapasite kartlar ında belirtilmelidir. Ayrıca teleskobik bom bilgileri de operator el kitab ında veya bir tabloda olmal ı ve aşağıdakileri kapsamalıdır. - Her bom bölümünün maksimum teleskoplama boyu - Her bom bölümün nasıl teleskoplandığı (mekanik vs.) - Bom bölümlerinin aç ılma ve kapanmasındaki sıralama ve prosedür - Bom teleskoplama operasyonlarında maksimum izin verilen yükler ve s ını rlama şartları veya ön uyarılar 1.6. Kren Kazaları Bütün kren kazalarının %50 si makinanın işletme yerinde ilk ayarlar ı sırasında oluşur. Bunu önlemek için; • Zemin şartlarına dikkat edilmelidir.Yumu şak ve düzgün olmayan zeminlerde kald ırma işlemi yapılmamalı ve zemin takviye edilmelidir. PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 18 • Eğimli arazilerde kren ya imalatç ının tavsiye değerlerinde çalıştırılmalı ya da teraziye alınmalıdır. • Çalışma esnasında tekerlekler yerden kesilmeli ve araç mesnetler üzerine al ınmalıdır. • Kren çalışma alanı bir ikaz bariyeri ile çevrilmelidir. • Dağ kenarı gibi yerlerde çalışırken duvarla kren gövdesi arasında minimum 60 cm bo şluk kalmasına dikkat edilmelidir. • Çok büyük karşı ağırlıklar devrilme sebebidir. İmalatçı tavsiyelerine uyulmal ıdır. Konstruksiyon endüstrisinde ölümle sonuçlanan kazalar ın esas nedenlerinden biri de elektrik çarpmasıdır. Bunu önlemek için; Yüksek gerilim hatları yakınında çalışırken ; • 125 000 volta kadar gerilim yüklü hatlarda kren hatta en çok 3m, • 125 000-250 000 volt arasındaki gerilim yüklü hatlarda hatta en çok 4,5m • 250 000 volttan yüksek gerilim yüklü hatlarda hatta en çok 7,5m yakla ştırılabilir (kren veya bomları). (Krenin elektrik hattına çarparak kısa devrelere yol açması ve elektriklenmesi sonucu pani ğe kapılma önlenecek şekilde personel bilinçlendirilmelidir.Böyle bir durumda operator kren üzerinde hiç bir şeye dokunmadan yere atlamal ıdır (Yavaşça basamak inmek vb. durumlar risklidir)). • Rüzgar etkisiyle yük salınım yaparak kazalara yol açabilir. • Hareket h ı zlarının gereğinden fazla olmas ı yük radyuslarının artmasına yükün savrulmasına neden olarak kazalara yol açabilir. • İlk kalkış ve duruşlarda ani hareketler kaza nedenidir. • Yükün yüksek süratle yere düşürülmesi veya vurulmas ı bomun ters dönmesine yol açar. • Bomların gereğinden teleskoplanması devrilmeye yol açar. • Yükün üzerine kimse binmemeli ve kald ırma esnasında altından kimse geçmemelidir. 1.7.Krenler için önemli standartlar Alman Standartları ( DIN) DIN 15001 Krenlerin sınıflandırılması DIN 15003 Krenlerin kaldırma elemanları,yükler,kuvvetler ve tanımlar DIN 15018 Krenlerin tasarımı ve konstrüksiyon prensipleri,çelik yap ıları DIN 15019 Krenlerin devrilme durumlar ı(stabilitesi) DIN 15020 Krenlerin tahrik sınıfları ve konstrüksiyonlar PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 19 Avrupa Ortak Pazar Standardı (FEM) DIN standartına paraleldir. Amerikan Standartları SAE J 1078 Hidrolik krenlerin bom hesaplamalar ı PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com