Transport Tekniği 1 - 2 Transport Tekniği 1 Ders Notları Bölüm 2 TRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 1 2. KREN TAHRİK SİSTEMLERİNİN SINIFLANDIRILMASI 2.1. Kaldırma sistemlerinin grup sınıflandırması Kaldırma cihazlarının ve parçalarının tasarımında kullanımları süresince ne gibi görevler yapacakları önemlidir. Bu amaçla grupland ırma şu şekilde yapılır: • Kaldırma cihazlarının bir bütün olarak sınıflandırılması • Münferit mekanizmalar ın bir bütün olarak sınıflandırılması. Bu sınıflandırma iki kritere dayan ır: • Düşünülen yapının toplam kullanım süresi. • Yükleme dağılımları 2.2. Kaldırma cihazlarının bir bütün olarak sınıflandırılması 2.2.1.Sistem sınıflandırması Bir bütün olarak uygulamalar ı 8 grupta sı nı flandırabiliriz ve bunlar A1, A2, … A8 gibi sembollerle gösterilir. Kullan ım durumuna göre temel olarak 10 s ını fa, yükleme dağılımına göre ise 4 sınıfa ayrılırlar. 2.2.2.Kullanım sınıfları Kullanma süresine göre kald ırma uygulamasından anlayaca ğımız şey, uygulanan kald ırma çevrimi say ısıdır. Kaldırma çevrimi birbirini izleyen tüm operasyonlard ır. Yükün kaldırılmasıyla başlar, bir sonraki yükün kald ırılmaya hazır olmasıyla biter. Toplam kullanma süresi ise hesaplanm ış kullanım süresidir ve koruma değeri olarak düşünülür. Uygulama hizmete konulunca ba şlar ve kaldırılınca biter. Toplam kullanma süresinin temelinde 10 kullan ım sınıfımız vardır. Bunlar U0, U1, ...U9 gibi sembollerle gösterilir ve Tablo 2.2.2.'de tan ımlanmıştır. PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 2 Sembol Toplam kullanma süresi (Maksimum kaldırma çevrimi sayısı) U0 16.000 U1 16.000 < 32.000 U2 32.000 < 63.000 U3 63.000 < 125.000 U4 125.000 < 250.000 U5 250.000 < 500.000 U6 500.000 < 1.000.000 U7 1.000.000 < 2.000.000 U8 2.000.000 < 4.000.000 U9 4.000.000 < Tablo 2.2.2.Kullan ım sınıfları 2.2.3. Yükleme dağılımı Yükleme dağılımı toplam kullanım süresince yapılan kaldırmaların toplam sayısını karakterize eder. (Bakınız 2.2.2.) Bu y=f(x) şeklinde bir dağılım fonksiyonudur. (0 ? x ? 1) Aralığında olup toplam kullan ım süresini i ş aret eder. Kaldırılan yük ve emniyetli çal ışma yükü y ile gösterilir ve (0 ? y ? 1) 'dir. Yükleme dağılımına ait örnekler Şekil 2.2.3.1.-a ve 2.3.1.-b 'de verilmi ştir. Şekil 2.2.3.1.Yükleme dağılımı örneği Şekil 2.2.3.2.Yükleme dağılımı örneği max n max n max n max n max n max n max n max n max n max n max n max n max n max n max n max n max n max n max n max n max n max n max n £ £ £ £ £ £ £ £ £ PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 3 Burada; ml : Yükler max ml : Kaldırılabilecek güvenli yük n : Kaldırılan yük ml ’den büyük yada eşitse kaldırma çevrimi say ısı max n : Toplam kullanma süresini belirleyen kald ırma çevrimi Her dağılım kp olarak adlandırılır ve şöyle ifade edilir: = 1 0 dx y k d p Grup sınıflandırmasının amacına göre “d” 3’e eşit kabul edilir. Birçok uygulamada fonksiyon f(x) “r” basamak sayısına göre yaklaştırılır. Sırasıyla 1 n , 2 n , … r n kaldırma çevrimini ihtiva eder. Yük pratik olarak sabit ve ml ’ye e ş it olarak düşünülebilir. max n toplam kullanma süresini belirtiyorsa max ml ’da i ml yüklerinin en büyü ğünü temsil ediyorsa yakla şık olarak şöyle bir bağıntı ortaya çıkar: max 1 2 1 ... n n n n n r i i r = = + + = = l L = l L + + l L + l L = r i i i r r p n n ml ml n n ml ml n n ml ml n n ml ml k 1 max 3 max max 3 max max 2 3 max 2 max 1 3 max 1 ... Şekil 2.2.3.2. Yükleme dağılımına göre kaldırma uygulamas ı 4 sınıftan birine konur. Bunlar Q1, Q2, Q3, Q4 olup Tablo 2.2.3.’te gösterilmiştir. PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 4 Sembol Dağılım faktörü, kp Q1 kp 0,125 Q2 0,125 < kp 0,250 Q3 0,250 < kp 0,500 Q4 0,500 < kp 1,000 Tablo 2.2.3.Yük dağılım sınıfları. 2.2.4. Kaldırma cihazlarının bir bütün olarak sınıflandırması Kaldırma cihazlarının grup sınıflandırması Tablo 2.2.4.'de bütün olarak kararlaştırılmıştır. Yükleme dağılım sınıfı Kullanım Sınıfı UO U1 U2 U3 U4 U5 U6 U7 U8 U9 Q1 A1 A1 A1 A2 A3 A4 A5 A6 A7 A8 Q2 A1 A1 A2 A3 A4 A5 A6 A7 A8 A8 Q3 A1 A2 A3 A4 A5 A6 A7 A8 A8 A8 Q4 A2 A3 A4 A5 A6 A7 A8 A8 A8 A8 Tablo 2.2.4. Uygulama gruplar ı 2.2.5. Cihazların grup sınıflandırmasının yapılması Kaldırma cihazlarında sınıflandırmanın kullanımı Tablo 2.2.5'te verilmi ştir. Benzer uygulamalar çok çeşitli şekillerde kullan ıldığından tabloda gösterilenler sadece bir model olarak alınmalıdır. Bir işi bir gruba göre ayırmak için temel olarak cihazlar ın toplam kullanım süresi ve yükleme da ğılımına göre yarar sağlaması ve yükleme dağılımına göre yerleştirilmesi araştırılmalıdır. Sonuç olarak da hangi gruba konulması gerektiği bulunur. Tablo 2.2.5. Uygulamalar için grup s ınıflandırması kılavuzu UYGULAMA TİPİ KULLANIM TİPİ (1) UYGULAMA GRUBU REFERANS İSİMLENDİRME 1 Elle kullan ım uygulamalar ı A1 - A2 2 Kaldırma vinçleri A1 - A2 3 Kaldırma ve sökme vinçleri, güç istasyonlarında, makine satışta vs... A2 - A4 4 Stoklama ve geri iade Kancalı A5 £ £ £ £ PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 5 transportörleri 5 Stoklama ve geri iade transportörleri Sıkı tutan yada manyetik A6 - A8 6 Atölye vinçleri A3 - A5 7 Yüksek taşıyıcı vinçler, hammadde kırıcı vinçler, hurda taşıyıcı vinçler Sıkı tutan yada manyetik A6 - A8 8 Kepçeli vinçler A6 - A8 9 Islak çukur vinçleri A8 10 Sıyırma ve mobilya yükleme vinçleri A8 11 Demir ocağı vinçleri A6 - A8 12.a Yüksüz köprülü vinçler ve konteynır taşıyan köprülü vinçler Kancalı veya dağıtma işi A5 - A6 12.b Diğer köprülü vinçler (Döner jib vinçler vs…) Kancalı A4 13 Köprülü vinçler Sıkı tutan yada manyetik A6 - A8 14 Gemilerde kullan ılan vinçler Kancalı A3 - A5 15 Liman vinçleri (Döner vinçler , portal vinçler, yüzer vinçler) Kancalı A5 - A6 16 Liman vinçleri (Döner vinçler, portal vinçler), hareketli vinçler ve yüzer vinçler Sıkı tutan yada manyetik A6 - A8 17 Hareketli ve yüzer vinçler (100 tondan ağır yükler için) A2 - A3 18 Güverte vinçleri Kancalı A3 - A4 19 Güverte vinçleri Sıkı tutan yada manyetik A4 - A5 20 Kule vinçler A3 - A4 21 Dikme vinçler A2 - A3 22 Demiryolu vinçleri A4 (1) Kılavuzluk etmesi amac ıyla sadece bazı tipik durumlar gösterilmi ştir. 2.3. Münferit mekanizmaların bir bütün olarak sınıflandırılması 2.3.1. Sistem sınıflandırması Münferit mekanizmalar bir bütün olarak 8 grupta s ınıflandırılır ve M1, M2... M8 (Bakınız 2.3.4.) gibi sembollerle gösterilirler. Kullan ım durumuna göre temel olarak 10 sınıfa, yükleme dağılımına göre ise 4 sınıfa ayrılırlar. 2.3.2. Kullanım sınıfları Mekanizmanın kullanma süresi, mekanizma hareket halindeyken geçen süredir. PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 6 Toplam kullanım süresi, kılavuz değer olarak hesaplanır, saat olarak ifade edilir. Mekanizma değiştirilerek uygulan ır. Toplam kullanım süresinde TO, T1, T2, ... T9 olarak adlandırılan 10 kullanım sınıfı mevcuttur ve bunlar Tablo 2.1.3.2.'de gösterilmi ştir. Sembol Toplam kullanma süresi T (h) TO T ? 200 T1 200 < T ? 400 T2 400 < T ? 800 T3 800 < T ? 1.600 T4 1.600 < T ? 3.200 T5 3.200 < T ? 6.300 T6 6.300 < T ? 12.500 T7 12.500 < T ? 25.000 T8 25.000 < T ? 50.000 T9 50.000 < T Tablo 2.3.2. Kullan ım sınıfları 2.3.3.YÜKLEME DAĞILIMI Yükleme dağılımı mekanizmada rol alan yüklerin yönlerini karakterize eder. y=f(x) şeklinde bir dağılım fonksiyonudur. Burada 1 0 ( £ £ x ) arasında olup süreyi belirtir. y’de ) 1 0 ( £ £ y olup mekanizman ın maruz kaldığı yükü belirtir. Her dağılım km ile gösterilir ve a şağıdaki formülle ifade edilir: = 1 0 dx y k d m Grup sınıflandırmasında “d” 3’e eşit kabul edilir. Çoğu uygulamada fonksiyon f(x) “r” basamak say ısına göre yaklaştırılır ve t 1 , t 2 , … t r olarak gösterilir. Yüklemelerde “S” pratik bir sabit olarak dü şünülebilir ve t i süresince S i ’ye eşittir. T toplam kullanım süresini temsil ediyorsa ve S max yüklerin en büyü ğünü temsil ediyorsa yaklaşık olarak şöyle bir bağıntı ortaya çıkar. T t t t t r i i r = = + + =1 2 1 ... = l L = l L + + l L + l L = r i i i r r m T t S S T t S S T t S S T t S S k 1 3 max 3 max 2 3 max 2 1 3 max 1 ... Yükleme dağılımına göre ise, mekanizma L1, L2, L3, L4 ile gösterilen 4 da ğılım sınıfından birine konur. Bu Tablo 2.3.3.’de görülmektedir. PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 7 Sembol Dağılım faktörü, km L1 km 0,125 L2 0,125 < km 0,250 L3 0,250 < km 0,500 L4 0,500 < km 1,000 Tablo 2.3.3. Dağılım sınıfları 2.3.4. Bir bütün olarak münferit mekanizmaların grup sınıflandırması Kullanım sınıflarına ve dağılım sınıflarına göre münferit mekanizmalar bir bütün olarak M1, M2, ... M8 diye ifade edilen 8 grupta incelenir. Bu Tablo 2.3.4.'te de görülmektedir. Yükleme dağılım sınıfı Kullanım Sınıfı T0 T1 T2 T3 T4 T5 T6 17 T8 T9 L1 M1 M1 M1 M2 M3 M4 M5 M6 M7 M8 L2 M1 M1 M2 M3 M4 M5 M6 M7 M8 M8 L3 M1 M2 M3 M4 M5 M6 M7 M8 M8 M8 L4 M2 M3 M4 M5 M6 M7 M8 M8 M8 M8 Tablo 2.3.4. Mekanizma grupları 2.3.5. Mekanizmalarda grup sınıflandırmasının yardımı Benzer uygulamalar çok çe şitli şekillerde kullan ıldığından tabloda gösterilenler sadece bir model olarak alınmalıdır. Bir işi bir gruba göre ayırmak için temel olarak uygulaman ın toplam kullanım süresi ve yükleme da ğılımına göre yarar sağlaması ve yükleme dağılımına göre yerleştirilmesi ara ştırılmalıdır. Sonuç olarak da hangi gruba konulması gerektiği bulunur. (Tablo 2.3.5) Tablo 2.3.5. Mekanizmaya göre grup sınıflandırma kılavuzu UYGULAMA TİPİ KULLANI M TİPİ (1) MEKANİZMA TİPİ RE F İSİMLENDİRME KALDIR MA DÖNDÜR ME YÖN DEĞİŞTİR ME ENİNE HAREKE T YOL ALMA 1 Elle kullan ım uygulamalar ı M1 M1 M1 2 Kaldırma vinçleri M2 - M3 M2 - M3 M1 - M2 M1 - M2 M2 - M3 3 Kaldırma ve sökme vinçleri, güç istasyonlarında, makine satışta vs... M2 M2 M2 £ £ £ £ PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.comTRANSPORT TEKNİĞİ – 1 DERS NOTLARI Muharrem E. BOĞOÇLU – Ahmet SAĞIRLI C. Oktay AZELOĞLU 8 4 Stoklama ve geri iade transportörleri Kancalı M5 - M6 M4 M4 - M5 M5 - M6 5 Stoklama ve geri iade transportörleri Sıkı tutan yada manyetik M7 - M8 M6 M6 - M7 M7 - M8 6 Atölye vinçleri M6 M4 M4 M5 7 Yüksek taşıyıcı vinçler, hammadde kırıcı vinçler, hurda taşıyıcı vinçler Sıkı tutan yada manyetik M8 M6 M6 - M7 M7 - M8 8 Kepçeli vinçler M7 - M8 M4 - M5 M6 - M7 9 Islak çukur vinçleri M8 M6 M7 M8 10 Sıyırma ve mobilya yükleme vinçleri M8 M6 M7 M8 11 Demir ocağı vinçleri M8 M5 M6 12. a Yüksüz köprülü vinçler ve konteyn ır taşıyan köprülü vinçler Kancalı veya dağıtma işi M6 - M7 M5 - M6 M3 - M4 M6 - M7 M4 - M5 12. b Diğer köprülü vinçler Kancalı M4 - M5 M4 - M5 M4 - M5 M4 - M5 13 Köprülü vinçler Sıkı tutan yada manyetik M8 M5 - M6 M3 - M4 M7 - M8 M4 - M5 14 Gemilerde kullan ılan vinçler Kancalı M5 - M6 M4 - M5 M4 - M5 M4 - M5 M5 - M6 15 Liman vinçleri (Döner vinçler, portal vinçler) Kancalı M6 - M7 M5 - M6 M5 - M6 M3 - M4 16 Liman vinçleri (Döner vinçler, portal vinçler), hareketli vinçler ve yüzer vinçler Sıkı tutan yada manyetik M7 - M8 M6 - M7 M6 - M7 M4 - M5 17 Hareketli ve yüzer vinçler (100 tondan ağır yükler için) M3 - M4 M3 - M4 M3 - M4 18 Güverte vinçleri Kancalı M4 M3 - M4 M3 - M4 M2 M3 19 Güverte vinçleri Sıkı tutan yada manyetik M5 - M6 M3 - M4 M3 - M4 M4 - M5 M3 - M4 20 Kule vinçler M4 M5 M4 M3 M3 21 Dikme vinçler M2 - M3 M1 - M2 M1 - M2 22 Demiryolu vinçleri M3 - M4 M2 - M3 M2 - M3 (1) Kılavuzluk etmesi amac ıyla sadece bazı tipik durumlar gösterilmi ştir. PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com