Otel, Lokanta ve İkram Hizmetleri - 2 Turizm Çevre 3 - 4 DTO226 TUR DTO226 TUR İ İ ZM VE ZM VE Ç Ç EVRE EVRE DERS NOTLARI DERS NOTLARI Ö Ö Ğ Ğ R.G R.G Ö Ö R. R. Ş Ş ULE KIYCI ULE KIYCI ÜÇÜ ÜÇÜ NC NC Ü Ü VE D VE D Ö Ö RD RD Ü Ü NC NC Ü Ü HAFTA HAFTA 2Ç Ç EVRE VE EVRE VE Ç Ç EVRESEL EVRESEL DE DE Ğ Ğ ERLER ERLER Ç Ç EVRE; insan faaliyetleri ve canl EVRE; insan faaliyetleri ve canl ı ı varl varl ı ı klar klar ü ü zerinde hemen ya da uzunca bir s zerinde hemen ya da uzunca bir s ü ü re i re i ç ç inde inde dolayl dolayl ı ı ya da dolays ya da dolays ı ı z bir etkide z bir etkide bulunabilecek fiziksel, kimyasal, biyolojik ve bulunabilecek fiziksel, kimyasal, biyolojik ve toplumsal etkenlerin belirli bir zamanda toplumsal etkenlerin belirli bir zamanda toplam toplam ı ı d d ı ı r. r. 3 Ç Ç evre; evre; 1. 1. İ İnsan nsanı ın di n diğ ğer insanlarla ileti er insanlarla iletiş şim ve etkile im ve etkileş şim i im iç çinde inde oldu olduğ ğu ortamd u ortamdı ır. r. 2. 2. İ İnsan nsanı ın kendi d n kendi dışı ışında kalan t nda kalan tü üm canl m canlı ı varl varlı ıklarla, yani klarla, yani bitki ve hayvan t bitki ve hayvan tü ürleriyle kar rleriyle karşı şıl lı ıkl klı ı ileti iletiş şim ve etkile im ve etkileş şim im i iç çinde inde oldugu oldugu ortamd ortamdı ır. r. 3. 3. İ İnsan nsanı ın canl n canlı ılar d lar dü ünyas nyası ın nı ın d n dışı ışında kalan, ama nda kalan, ama canl canlı ılar ları ın ya n yaş şamlar amları ın nı ı s sü ürd rdü ürd rdü ükleri ortamdaki t kleri ortamdaki tü üm m cans cansı ızlarla, yani hava,su,toprak,yer alt zlarla, yani hava,su,toprak,yer altı ı zenginlikleri ve zenginlikleri ve iklimle olan kar iklimle olan karşı şıl lı ıkl klı ı ili iliş şkilerini ve bu ili kilerini ve bu iliş şkiler kiler ç çer erç çevesinde etkile evesinde etkileş şimini anlat imini anlatı ır. r. 4 Ç Ç evre, insanlar evre, insanlar ı ı n hem di n hem di ğ ğ er canl er canl ı ı larla larla kar kar şı şı l l ı ı kl kl ı ı ili ili ş ş kilerini hem de birbirleri ile kilerini hem de birbirleri ile olan ili olan ili ş ş kilerini ortaya koyduklar kilerini ortaya koyduklar ı ı ekonomik, sosyal, k ekonomik, sosyal, k ü ü lt lt ü ü rel, tarihsel vb. rel, tarihsel vb. yap yap ı ı lar lar ı ı kapsamaktad kapsamaktad ı ı r. Dolay r. Dolay ı ı s s ı ı yla yla ç ç evre evre kavram kavram ı ı ndan anla ndan anla şı şı lmas lmas ı ı gereken insan gereken insan ç ç evresidir. evresidir. 5Ç Ç evre Yasas evre Yasas ı ı na g na g ö ö re; re; B B ü ü t t ü ü n vatanda n vatanda ş ş lar lar ı ı n ortak varl n ortak varl ığı ığı olup, hava, olup, hava, su, toprak, bitki ve hayvan varl su, toprak, bitki ve hayvan varl ığı ığı ile do ile do ğ ğ al al ve tarihsel zenginlikleri i ve tarihsel zenginlikleri i ç ç ermektedir. ermektedir. 6Ç Ç evrenin Boyutlar evrenin Boyutlar ı ı 1.Fiziksel 1.Fiziksel Ç Çevre: evre: İ İnsan nsanı ın i n iç çinde ya inde yaş şad adığı ığı, varl , varlığı ığın nı ı, , ö özelli zelliğ ğini ve niteli ini ve niteliğ ğini fiziksel olarak alg ini fiziksel olarak algı ılad ladığı ığı ortamd ortamdı ır. r. a)Do a)Doğ ğal al Ç Çevre: evre:İ İnsan eme nsan emeğ ğine ba ine bağ ğl lı ı olmaks olmaksı ız zı ın do n doğ ğan anı ın kendi n kendi kendine haz kendine hazı ırlam rlamış ış oldu olduğ ğu fiziksel u fiziksel ç çevredir.Orman,koru,g evredir.Orman,koru,gö öletler letler gibi gibi b)Yapay b)Yapay Ç Çevre: evre:İ İnsan nsanı ın bilgi ve k n bilgi ve kü ült ltü ür birikimine dayanarak, r birikimine dayanarak, do doğ ğal al ç çevresinde bulmu evresinde bulmuş ş olduklar oldukları ı yer alt yer altı ı ve yer ve yer ü üst stü ü zenginliklerini kullanarak yaratt zenginliklerini kullanarak yarattığı ığı ç çevreye yapay evreye yapay ç çevre evre denir. Yerle denir. Yerleş şim yerleri, an im yerleri, anı ıt, k t, kö öy evleri y evleri ayr ayrı ıca tarihi ca tarihi ç çevre evre de yapay de yapay ç çevre kapsam evre kapsamı ında say nda sayı ılabilir. labilir. 7 2.Toplumsal 2.Toplumsal Ç Ç evre: Bir fiziksel evre: Bir fiziksel ç ç evre i evre i ç ç inde inde bulunan insanlar bulunan insanlar ı ı n ekonomik, toplumsal ve n ekonomik, toplumsal ve siyasal sistemleri gere siyasal sistemleri gere ğ ğ i yaratt i yaratt ı ı klar klar ı ı ili ili ş ş kilerin kilerin t t ü ü m m ü ü toplumsal toplumsal ç ç evreyi olu evreyi olu ş ş turur. Kom turur. Kom ş ş uluk uluk ili ili ş ş kileri, al kileri, al ış ış veri veri ş ş , e , e ğ ğ itim, itim, ç ç al al ış ış ma ko ma ko ş ş ullar ullar ı ı na na kadar uzanan ve toplumsal ya kadar uzanan ve toplumsal ya ş ş am ko am ko ş ş ullar ullar ı ı n n ı ı belirleyen bu resmi ve resmi olmayan ili belirleyen bu resmi ve resmi olmayan ili ş ş kiler, kiler, davran davran ış ış lar toplumsal lar toplumsal ç ç evrenin ifadesidir. evrenin ifadesidir. Fiziksel ve toplumsal Fiziksel ve toplumsal ç ç evre birbirini tamamlar. evre birbirini tamamlar. 8Ç Ç evresel De evresel De ğ ğ erler ve Bu De erler ve Bu De ğ ğ erler erler Ü Ü zerinde zerinde Olu Olu ş ş an Kirlilik an Kirlilik 1.Hava(ikame edilemez 1.Hava(ikame edilemez- -ya yaş şam i am iç çin in ö önemi nemi- -hava trafi hava trafiğ ği i i iç çin in ö önemi) nemi) 2.G 2.Gü ür rü ült ltü ü(ho (hoş şa gitmeyen kula a gitmeyen kulağı ğı t tı ırmalay rmalayı ıc cı ı sestir sestir- -do doğ ğal ve yapay g al ve yapay gü ür rü ült ltü ü) ) 3.Su(hayat 3.Su(hayat- -at atı ık su y k su yö önetimi netimi- -su kirlili su kirliliğ ği) i) 4.Toprak(kirlili 4.Toprak(kirliliğ ği temizlenmesi en zor oland i temizlenmesi en zor olandı ır r- -her her ş şey toprak ey toprak ü üzerinde(end zerinde(endü üstri de dahil) stri de dahil)- -bitki bitki ö ört rtü üs sü ün nü ün kalkmas n kalkması ı- -toprak kalitesinin toprak kalitesinin bozulmas bozulması ı- -çö çölle lleş şme me- -erozyon erozyon- -turizmin olumsuz etkileri) turizmin olumsuz etkileri) 5.Flora 5.Flora- -Fauna(flora;bir b Fauna(flora;bir bö ölgenin bitki lgenin bitki ç çe eş şitlili itliliğ ğini ve bitki ini ve bitki ç çevresini ifade evresini ifade eder.Fauna; hayvan eder.Fauna; hayvan ç çe eş şitlili itliliğ ğini ifade eder.Her ikisi de b ini ifade eder.Her ikisi de bö ölgenin ekolojik lgenin ekolojik d dö öng ngü üs sü ü i iç çin in ö önemli) nemli) 6.K 6.Kü ült ltü ürel rel Ç Çevre(toplumun de evre(toplumun değ ğerleri, yerel al erleri, yerel alış ışkanl kanlı ıklar kları ı, gelenek , gelenek g gö örenekleri,ya renekleri,yaş şam tarzlar am tarzları ıd dı ır. r.- - bunlar bunlar ü üzerinde olu zerinde oluş şan de an değ ği iş şmeler) meler) 9Ç Ç evre Ekonomisi evre Ekonomisi Ç Çevresel de evresel değ ğerlerin end erlerin endü üstriyel striyel ü üretimde hammadde olarak retimde hammadde olarak kullan kullanı ılmas lması ı ve ve ç çevresel de evresel değ ğerlerde meydana gelecek erlerde meydana gelecek bozulmalar bozulmaları ın ekonomi n ekonomi ü üzerinde yarataca zerinde yaratacağı ğı etkiler: etkiler: 1.Bozulan 1.Bozulan ç çevresel de evresel değ ğerler, girdi olarak kullan erler, girdi olarak kullanı ıld ldı ıklar kları ı i iş ş kolunun kolunun ü üretim kapasitesini ve retim kapasitesini ve ü ür rü ün kalitesini etkiler.(?) n kalitesini etkiler.(?) 2. 2.Ç Çevreyi olu evreyi oluş şturan hava,su vb. unsurlar turan hava,su vb. unsurları ın kirlenmesi,insan n kirlenmesi,insan sa sağ ğl lığı ığın nı ı do doğ ğrudan do rudan doğ ğruya ya da dolayl ruya ya da dolaylı ı olarak olarak etkilemektedir. etkilemektedir. 3. 3.İ İnsanlar nsanları ın devaml n devamlı ı olarak faydaland olarak faydalandı ıklar kları ı ve ekonomi de de ve ekonomi de de b bü üy yü ük oranda dola k oranda dolaşı şım mı ı sa sağ ğlayan do layan doğ ğal besin kaynaklar al besin kaynakları ın nı ın n ç çevresel bozulmalardan zarar g evresel bozulmalardan zarar gö örmesi ve bu durumunda rmesi ve bu durumunda ekonomiyi etkilemesi.(Deniz kirlili ekonomiyi etkilemesi.(Deniz kirliliğ ği i- -bal balı ık t k tü ürleri rleri- -tar tarı ım ila m ilaç çlar ları ı ve asit ya ve asit yağ ğmurlar murları ı- -bitki ve ormanlara verilen zararlar) bitki ve ormanlara verilen zararlar) 10Ç Ç evre Mallar evre Mallar ı ı Do Do ğ ğ al ve tarihi varl al ve tarihi varl ı ı klar klar ü ü retim ve t retim ve t ü ü ketim ketim mallar mallar ı ı yan yan ı ı nda nda ç ç evre mallar evre mallar ı ı olarak an olarak an ı ı l l ı ı rlar. rlar. Ç Ç evre mallar evre mallar ı ı , art , art ı ı klar, klar, ü ü retim ve t retim ve t ü ü ketimde ketimde kullan kullan ı ı lmayan de lmayan de ğ ğ erler, do erler, do ğ ğ al ve tarihi al ve tarihi varl varl ı ı klard klard ı ı r. Do r. Do ğ ğ al kaynaklar al kaynaklar ı ı n s n s ı ı n n ı ı rs rs ı ı z z olmad olmad ığı ığı n n ı ı n anla n anla şı şı lmas lmas ı ı ve do ve do ğ ğ an an ı ı n kendini n kendini yenileyebilmesinin belli ko yenileyebilmesinin belli ko ş ş ullara ba ullara ba ğ ğ l l ı ı oldu oldu ğ ğ unun g unun g ö ö r r ü ü lmesi, bu de lmesi, bu de ğ ğ erlerin s erlerin s ı ı n n ı ı rl rl ı ı birer birer kaynak ve birer ekonomik mal gibi ele kaynak ve birer ekonomik mal gibi ele al al ı ı nmalar nmalar ı ı gere gere ğ ğ ini ortaya koymu ini ortaya koymu ş ş tur. tur. Ç Ç evre evre ekonomistleri, toprak, su,hava gibi kaynaklar ekonomistleri, toprak, su,hava gibi kaynaklar ı ı do do ğ ğ al sermaye olarak da adland al sermaye olarak da adland ı ı rmaktad rmaktad ı ı r. r. 11Ç Ç evrenin Ekonomik De evrenin Ekonomik De ğ ğ eri eri Ç Ç evresel de evresel de ğ ğ erler, girdi olarak kullan erler, girdi olarak kullan ı ı ld ld ı ı klar klar ı ı end end ü ü striler i striler i ç ç in bir de in bir de ğ ğ er ifade etmektedir. Her er ifade etmektedir. Her ne kadar maddi olarak boyutunu ortaya ne kadar maddi olarak boyutunu ortaya koyma zor olsa da, bu de koyma zor olsa da, bu de ğ ğ erlerin ekonomik erlerin ekonomik getirisi olduk getirisi olduk ç ç a fazlad a fazlad ı ı r. Ancak do r. Ancak do ğ ğ al sermaye al sermaye t t ü ü m toplumun mal m toplumun mal ı ı d d ı ı r ve t r ve t ü ü ketilmesi topluma ketilmesi topluma ç ç ok a ok a ğı ğı r maliyet getirir. r maliyet getirir. Japonya %60 Japonya %60 şı şı ormanlarla kapl ormanlarla kapl ı ı oldu oldu ğ ğ u u halde kereste gereksinimini halde kereste gereksinimini ü ü lke d lke d ışı ışı ndan ndan sa sa ğ ğ lamaktad lamaktad ı ı r. r. 12D D ış ış sall sall ı ı klar klar Bir bireyi ya da ekonomik bir birimi etkileyen Bir bireyi ya da ekonomik bir birimi etkileyen ve kendisinin neden olmad ve kendisinin neden olmad ığı ığı ç ç evresel evresel etkiye d etkiye d ış ış sall sall ı ı k denir. k denir. İ İ ki t ki t ü ü r d r d ış ış sall sall ı ı k vard k vard ı ı r. Bunlar negatif r. Bunlar negatif d d ış ış sall sall ı ı k ve pozitif d k ve pozitif d ış ış sall sall ı ı kt kt ı ı r. r. 13Negatif D Negatif D ış ış sall sall ı ı k k Bir ki Bir ki ş ş i veya kurum maliyetine kat i veya kurum maliyetine kat ı ı lmaks lmaks ı ı z z ı ı n, di n, di ğ ğ er er bir ki bir ki ş ş i veya kurumu etkileyen olumsuz d i veya kurumu etkileyen olumsuz d ış ış etkiler etkiler yaratmaktaysa da bu bir negatif d yaratmaktaysa da bu bir negatif d ış ış sall sall ı ı kt kt ı ı r. r. Kontrols Kontrols ü ü z end z end ü ü striyel striyel ü ü retimde fabrikalar retimde fabrikalar ı ı n yol n yol a a ç ç t t ığı ığı kirlilik b kirlilik b ö ö lge halk lge halk ı ı i i ç ç in ve di in ve di ğ ğ er kurumlar i er kurumlar i ç ç in in negatif d negatif d ış ış sall sall ı ı kt kt ı ı r. r. Hava kirlenmesi, ozon tabakas Hava kirlenmesi, ozon tabakas ı ı n n ı ı n delinmesi d n delinmesi d ü ü nya nya ü ü zerindeki t zerindeki t ü ü m canl m canl ı ı lar i lar i ç ç in negatif d in negatif d ış ış sall sall ı ı kt kt ı ı r. r. Sessiz sakin bir mahallede g Sessiz sakin bir mahallede g ü ü r r ü ü lt lt ü ü l l ü ü bir yurt. bir yurt. Yak Yak ı ı n n ç ç evre de oturan evler i evre de oturan evler i ç ç in bir mezarl in bir mezarl ığı ığı n n durumu. durumu. YA TUR YA TUR İ İ ZM A ZM A Ç Ç ISINDAN? ISINDAN? 14Pozitif D Pozitif D ış ış sall sall ı ı k k Bir ki Bir ki ş ş i veya kurum maliyetine kat i veya kurum maliyetine kat ı ı lmaks lmaks ı ı z z ı ı n, n, di di ğ ğ er bir ki er bir ki ş ş i veya kurumu etkileyen olumlu i veya kurumu etkileyen olumlu sonu sonu ç ç lar yarat lar yarat ı ı yorsa buna pozitif d yorsa buna pozitif d ış ış sall sall ı ı k k denir. denir. Geni Geni ş ş ve g ve g ü ü zel bir parka ya da g zel bir parka ya da g ö ö le bakan le bakan konutlar i konutlar i ç ç in park yada g in park yada g ö ö let pozitif d let pozitif d ış ış sall sall ı ı k k kayna kayna ğı ğı d d ı ı r. r. 15 D D ış ış sall sall ı ı k ayr k ayr ı ı kaynaklardan do kaynaklardan do ğ ğ abilir. abilir. 1.Kimi zaman 1.Kimi zaman ü ü reticiler reticiler ü ü retici i retici i ç ç in d in d ış ış sall sall ı ı k yaratabilir. k yaratabilir. Bir tar Bir tar ı ı mc mc ı ı n n ı ı n kulland n kulland ığı ığı tar tar ı ı m ila m ila ç ç lar lar ı ı n n ı ı n tavuk ve n tavuk ve yumurta yumurta ü ü retimiyle u retimiyle u ğ ğ ra ra ş ş ana zarar vermesi. ana zarar vermesi. 2. 2. Ü Ü reticiler t reticiler t ü ü keticiler i keticiler i ç ç in d in d ış ış sall sall ı ı k yaratabilir.Tar k yaratabilir.Tar ı ı m m ilac ilac ı ı kullanarak t kullanarak t ü ü keten insanlar keten insanlar ı ı zehirlemek. zehirlemek. 3.T 3.T ü ü keticiler keticiler ü ü reticiler i reticiler i ç ç in d in d ış ış sall sall ı ı k yaratabilir.N k yaratabilir.N ü ü fus ve fus ve a a şı şı r r ı ı kentle kentle ş ş me ile kalabal me ile kalabal ı ı kla kla ş ş an kent ve orada an kent ve orada faaliyet g faaliyet g ö ö stermek zorunda kalan turizmciler i stermek zorunda kalan turizmciler i ç ç in. in. 4.T 4.T ü ü keticiler kendi aralar keticiler kendi aralar ı ı nda birbirleri i nda birbirleri i ç ç in d in d ış ış sall sall ı ı k k yaratabilir. Kulland yaratabilir. Kulland ı ı klar klar ı ı arabalardan arabalardan ç ç ı ı kan egzoz ile kan egzoz ile yakt yakt ı ı klar klar ı ı k k ö ö m m ü ü rden rden ç ç ı ı kan gaz ile birbirlerinin ya kan gaz ile birbirlerinin ya ş ş am am kalitelerini olumsuz etkilerler. kalitelerini olumsuz etkilerler. 16