Genel türk vergi sistemi DERS NOTU 1.DERS TÜRK VERG SSTEM DERS NOTU 1.DERSGELR VERGS I.Gelir V ergisinin Tarihi Gelişimi ve Türk V ergi Sistemi İçindekiYeri Yürürlükte olan Gelir Vergisi Sistemi, esas itibariyle Alman vergi sisteminden iktibas edilerek(aynen alnarak) 1950 yl başndan itibaren geçerli olmak üzere yürürlüğe konulan sisteme dayanmaktadr . Gelir vergisi, Türk Vergi sisteminin temelini teşkil etmektedir. Bu vergiye tabi çok sayda yükümlü vardr . I.Gelir V ergisinin Tarihi Gelişimi ve Türk V ergi Sistemi İçindekiYeri Yürürlükte olan Gelir Vergisi Sistemi, esas itibariyle Alman vergi sisteminden iktibas edilerek(aynen alnarak) 1950 yl başndan itibaren geçerli olmak üzere yürürlüğe konulan sisteme dayanmaktadr . Gelir vergisi, Türk Vergi sisteminin temelini teşkil etmektedir. Bu vergiye tabi çok sayda yükümlü vardr .II. Gelir Kavram Gelir, iktisadi bir kavram olup ayn zamanda Kurumlar V ergisinin de konusunu teşkil eder. Verginin üzerinden alnan gelir, iki başlkta ele alnr ; a) Kaynak teorisine göre gelir; Üretim faaliyetlerine katlan üretim faktörlerinin üretimden aldklar paylardr . İktisat teorisindeki gelir kavram ile ayndr . b) Net art ş teorisine göre gelir; Vergilendirecek gelir kavramn daha kapsaml olarak ele alr . Belli bir kişinin belli bir dönemin baş ile ayn dönemin sonu arasnda varl ğnda meydana gelen net art ştr . Gelir, iktisadi bir kavram olup ayn zamanda Kurumlar V ergisinin de konusunu teşkil eder. Verginin üzerinden alnan gelir, iki başlkta ele alnr ; a) Kaynak teorisine göre gelir; Üretim faaliyetlerine katlan üretim faktörlerinin üretimden aldklar paylardr . İktisat teorisindeki gelir kavram ile ayndr . b) Net art ş teorisine göre gelir; Vergilendirecek gelir kavramn daha kapsaml olarak ele alr . Belli bir kişinin belli bir dönemin baş ile ayn dönemin sonu arasnda varl ğnda meydana gelen net art ştr .III. Gelir Vergisinin Konusu ve Yükümlüsü A.GelirV ergisinin Konusu Gerçek kişilerin gelirleri Gelir vergisine tabidir. Gelir, bir gerçek kişinin bir takvim yl içinde elde ettiği kazanç ve iratlarn safi tutardr . Gelir, aşağda belirtilen 7 kazanç ve irattan oluşur; 1.Ticari Kazançlar 2. Zirai Kazançlar 3. Ücretler 4. Serbest Meslek Kazançlar 5. Gayrimenkul Sermaye İratlar 6. Menkul Sermaye İratlar 7. Diğer Kazanç ve İratlar A.GelirV ergisinin Konusu Gerçek kişilerin gelirleri Gelir vergisine tabidir. Gelir, bir gerçek kişinin bir takvim yl içinde elde ettiği kazanç ve iratlarn safi tutardr . Gelir, aşağda belirtilen 7 kazanç ve irattan oluşur; 1.Ticari Kazançlar 2. Zirai Kazançlar 3. Ücretler 4. Serbest Meslek Kazançlar 5. Gayrimenkul Sermaye İratlar 6. Menkul Sermaye İratlar 7. Diğer Kazanç ve İratlarB.Gelirin Özellikleri 1.Gelir vergisi gerçek kişileri vergilendirir. 2.Gelir vergisinde vergilendirme dönemi takvim yldr . 3.Gelir elde edildikten sonra vergilendirilir. 4. Gelir safi olarak dikkate alnr . 5.Gelir gerçek usulde tespit edilir. 1.Gelir vergisi gerçek kişileri vergilendirir. 2.Gelir vergisinde vergilendirme dönemi takvim yldr . 3.Gelir elde edildikten sonra vergilendirilir. 4. Gelir safi olarak dikkate alnr . 5.Gelir gerçek usulde tespit edilir.C. Gelir Vergisinin Yükümlüsü Gelir elde eden gerçek kişilerdir. Gelir elde eden tüzel kişilerin çoğu kurumlar vergisi yükümlüsüdürler. Yükümlü olmak için medeni haklar kullanma ehliyetine sahip olmak gerekmez. 7 gelir unsurundan gelir elde eden herkes bu verginin yükümlüsüdür. Ayrca yükümlülük bakmndan Türk Vatandaşl ğnn önemi yoktur. Gelir elde eden gerçek kişilerdir. Gelir elde eden tüzel kişilerin çoğu kurumlar vergisi yükümlüsüdürler. Yükümlü olmak için medeni haklar kullanma ehliyetine sahip olmak gerekmez. 7 gelir unsurundan gelir elde eden herkes bu verginin yükümlüsüdür. Ayrca yükümlülük bakmndan Türk Vatandaşl ğnn önemi yoktur.GELR VERGSNDE MATRAHIN TESPT Matrah tespiti vergilendirme işlemlerinde en önemli sorunlardan biridir. Matrah tespitinde en fazla sorun, gelir vergisinde ortaya çkmaktadr . Matrah; Vergi borcunun hesaplanabilmesi için, vergi tarifesinin üzerine uyguland ğ değer anlamna gelir. Vergiye tabi gelir yedi unsurdan oluşmaktadr . GVK, bu yedi gelir unsurunun her birini ayr ayr düzenlemiştir. Matrah tespiti vergilendirme işlemlerinde en önemli sorunlardan biridir. Matrah tespitinde en fazla sorun, gelir vergisinde ortaya çkmaktadr . Matrah; Vergi borcunun hesaplanabilmesi için, vergi tarifesinin üzerine uyguland ğ değer anlamna gelir. Vergiye tabi gelir yedi unsurdan oluşmaktadr . GVK, bu yedi gelir unsurunun her birini ayr ayr düzenlemiştir.I.TCAR KAZANÇLAR A.Ticari Kazanç Kavram GVKya göre Her türlü ticari ve snaî faaliyetten doğan kazançlar, ticari kazançtr . B.Ticari Faaliyetin Kapsam ve Özellikleri 1.Ticari Kazancn Kapsam ; Ticari ve snai faaliyetleri; -Mal alm satm ile sürekli uğraşmak -Hammadde ya da yar mamul madde satn alp, olduğu gibi ya da mamul madde halinde getirip satmak -Taşmaclk, otelcilik, lokantaclk, tamircilik, terzilik ve benzeri hizmet işleri ile uğraşmak -Gayrimenkul(bina, arsa, arazi) alm, satm ve inşa işleri ile sürekli olarak uğraşmak gibi faaliyetler. A.Ticari Kazanç Kavram GVKya göre Her türlü ticari ve snaî faaliyetten doğan kazançlar, ticari kazançtr . B.Ticari Faaliyetin Kapsam ve Özellikleri 1.Ticari Kazancn Kapsam ; Ticari ve snai faaliyetleri; -Mal alm satm ile sürekli uğraşmak -Hammadde ya da yar mamul madde satn alp, olduğu gibi ya da mamul madde halinde getirip satmak -Taşmaclk, otelcilik, lokantaclk, tamircilik, terzilik ve benzeri hizmet işleri ile uğraşmak -Gayrimenkul(bina, arsa, arazi) alm, satm ve inşa işleri ile sürekli olarak uğraşmak gibi faaliyetler.2.Ticari Faaliyetlerin Özellikleri; -Ticari faaliyetler bir organizasyon içinde gerçekleştirilir -Ticari ve snaî faaliyetler genellikle süreklidir. -Ticari ve snaî faaliyetler genelde sermaye yoğun bir faaliyettir.C. Ticari Kazancn Tespiti Ticari kazanc tespiti Gerçek Usul ve Basit Usul olmak üzere iki şekilde tespit edilir. Gerçek Usulde tespit de iki şekilde yaplmaktadr : Bilanço Esas ve İşletme Hesab Esas . 1.Ticari Kazancn Gerçek Usulde Tespiti İki yöntem vardr ; Bilanço Esas ve İşletme Hesab Esas . a)Bilanço Esas T eşebbüsün dönem başndaki sermayesi ile dönem sonu özsermayesi arasndaki olumlu farktr . Müteşebbis tarafndan ; dönem içinde işletmeye konulan değerler özsermaye farkndan indirilirken, dönem içinde işletmeden çekilen değerler özsermaye farkna eklenir. Ticari kazanc tespiti Gerçek Usul ve Basit Usul olmak üzere iki şekilde tespit edilir. Gerçek Usulde tespit de iki şekilde yaplmaktadr : Bilanço Esas ve İşletme Hesab Esas . 1.Ticari Kazancn Gerçek Usulde Tespiti İki yöntem vardr ; Bilanço Esas ve İşletme Hesab Esas . a)Bilanço Esas T eşebbüsün dönem başndaki sermayesi ile dönem sonu özsermayesi arasndaki olumlu farktr . Müteşebbis tarafndan ; dönem içinde işletmeye konulan değerler özsermaye farkndan indirilirken, dönem içinde işletmeden çekilen değerler özsermaye farkna eklenir.Bilanço Esasna Tabi olmann Şartlar 1-Yllk al şlar 120.000TLyi, sat şlar 170.000TLyi aşanlar 2-Mal alm ve satm d şndaki işlerle uğraşanlarn, yllk gayrisafi gelirinin toplam 68.000TLyi aşanlar 3-Mal alm satmnn yannda başka işlerin de birlikte yaplmas durumunda, alm satm d şndaki gayrisafi haslatn 5 kat ile, yllk sat şlarnn toplam 120.000TLyi aşanlar 4-Her türlü ticaret şirketleri 5-Kendi isteği üzerine bilanço esasna göre defter tutanlar NOT: Birinci snf tacirler, yani ticari kazançlarn bilanço esasna göre tespit etmek zorunda olanlar yevmiye defteri(günlük defter), defteri kebir(büyük defter), envanter ve bilanço defteri tutmak zorundadrlar . Bilanço Esasna Tabi olmann Şartlar 1-Yllk al şlar 120.000TLyi, sat şlar 170.000TLyi aşanlar 2-Mal alm ve satm d şndaki işlerle uğraşanlarn, yllk gayrisafi gelirinin toplam 68.000TLyi aşanlar 3-Mal alm satmnn yannda başka işlerin de birlikte yaplmas durumunda, alm satm d şndaki gayrisafi haslatn 5 kat ile, yllk sat şlarnn toplam 120.000TLyi aşanlar 4-Her türlü ticaret şirketleri 5-Kendi isteği üzerine bilanço esasna göre defter tutanlar NOT: Birinci snf tacirler, yani ticari kazançlarn bilanço esasna göre tespit etmek zorunda olanlar yevmiye defteri(günlük defter), defteri kebir(büyük defter), envanter ve bilanço defteri tutmak zorundadrlar .b)İşletme Hesab Esas Bu esasa tabi olan yükümlülere 2.snf tacir ad verilmektedir. İkinci snf tacirler, i şletme hesab defteri tutmak zorundadrlar. Bu defter iki tarafl bir defterdir. Defterin sol tarafna giderler, sa ğ tarafna ise gelirler yazlr. Gider ksmna a şağdaki unsurlar yazlr; 1-Dönem başndaki mal mevcudunun maliyet de ğeri 2-Satn alnan mal ve hizmetlerin kar şl ğnda yaplan ödemeler 3-İşletme ile ilgili diğer giderler Gelir ksmnda ise şu unsurlar yer alr ; 1-Satlan mal ve hizmet kar şl ğnda elde edilen gelirler ile tahakkuk eden alacaklar 2-Çeşitli faaliyetlerden elde edilen diğer gelirler 3-Dönem sonu mal mevcudunun maliyeti b)İşletme Hesab Esas Bu esasa tabi olan yükümlülere 2.snf tacir ad verilmektedir. İkinci snf tacirler, i şletme hesab defteri tutmak zorundadrlar. Bu defter iki tarafl bir defterdir. Defterin sol tarafna giderler, sa ğ tarafna ise gelirler yazlr. Gider ksmna a şağdaki unsurlar yazlr; 1-Dönem başndaki mal mevcudunun maliyet de ğeri 2-Satn alnan mal ve hizmetlerin kar şl ğnda yaplan ödemeler 3-İşletme ile ilgili diğer giderler Gelir ksmnda ise şu unsurlar yer alr ; 1-Satlan mal ve hizmet kar şl ğnda elde edilen gelirler ile tahakkuk eden alacaklar 2-Çeşitli faaliyetlerden elde edilen diğer gelirler 3-Dönem sonu mal mevcudunun maliyeti2.Ticari Kazancn Basit Usulde Tespiti Basit usul, ticari kazancn tespitinde daha önce uygulanan götürü usulün yerine uygulanmak üzere 1.1.1999dan itibaren yürürlüğe girmiştir. Basit usule tabi olanlar defter tutmazlar, ancak bunlar deftere tabi yükümlüler gibi belge düzenlemek, bildirimde bulunmak ve belgeleri muhafaza etmek mecburiyetindedirler. Ticari kazancn basit usule göre tespit edilebilmesinde genel ve özel olmak üzere iki grup şart öngörülmüştür. 2.Ticari Kazancn Basit Usulde Tespiti Basit usul, ticari kazancn tespitinde daha önce uygulanan götürü usulün yerine uygulanmak üzere 1.1.1999dan itibaren yürürlüğe girmiştir. Basit usule tabi olanlar defter tutmazlar, ancak bunlar deftere tabi yükümlüler gibi belge düzenlemek, bildirimde bulunmak ve belgeleri muhafaza etmek mecburiyetindedirler. Ticari kazancn basit usule göre tespit edilebilmesinde genel ve özel olmak üzere iki grup şart öngörülmüştür.a)Basit UsuleTabi Olmann GenelŞartlar - Kendi işinde fiilen çal şmak -İşyeri yllk kira bedelinin kanunda belirlenen snr aşmamas - Ticari, zirai veya mesleki faaliyetleri dolaysyla gerçek usulde GelirVergisine tabi olmamak a)Basit UsuleTabi Olmann GenelŞartlar - Kendi işinde fiilen çal şmak -İşyeri yllk kira bedelinin kanunda belirlenen snr aşmamas - Ticari, zirai veya mesleki faaliyetleri dolaysyla gerçek usulde GelirVergisine tabi olmamakb) Basit Usule Tabi Olmann Özel Şartlar -Yllk al şlarnn 64.000 TLyi sat şlarnn ise 96.000 TLyi aşmamas - Alm satm i şleri d şnda u ğraşanlarn yllk gayrisafi gelirlerinin 32.000 TLyi a şmamas - Alm satm i şi ile hizmet işlerini birlikte yapanlarn gayrisafi gelirlerinin 64.000 TLyi a şmamas NOT: Basit Usule tabi olmann genel ve özel şartlar ba şl ğ altnda yer alan rakamsal de ğerler, her yl yeniden de ğerleme orannda artrlarak uygulanr. b) Basit Usule Tabi Olmann Özel Şartlar -Yllk al şlarnn 64.000 TLyi sat şlarnn ise 96.000 TLyi aşmamas - Alm satm i şleri d şnda u ğraşanlarn yllk gayrisafi gelirlerinin 32.000 TLyi a şmamas - Alm satm i şi ile hizmet işlerini birlikte yapanlarn gayrisafi gelirlerinin 64.000 TLyi a şmamas NOT: Basit Usule tabi olmann genel ve özel şartlar ba şl ğ altnda yer alan rakamsal de ğerler, her yl yeniden de ğerleme orannda artrlarak uygulanr.Basit UsuldeV ergi Matrah Basit usulde vergi matrah, bir hesap dönemi içinde elde edilen hâslat ile giderler arasndaki müspet farktr . Bu usulde vergilendirilen mükellefler, defter tutma hükümleri hariç; bildirim, belgeleri muhafaza ve ibraz etmek gibi ödevleri yerine getirmek zorundadrlar . Basit usulde vergilendirilenler, mal ve hizmet sat şlarnda, fatura vb. belgeleri düzenlemek ve kullanmak zorundadrlar . Basit UsuldeV ergi Matrah Basit usulde vergi matrah, bir hesap dönemi içinde elde edilen hâslat ile giderler arasndaki müspet farktr . Bu usulde vergilendirilen mükellefler, defter tutma hükümleri hariç; bildirim, belgeleri muhafaza ve ibraz etmek gibi ödevleri yerine getirmek zorundadrlar . Basit usulde vergilendirilenler, mal ve hizmet sat şlarnda, fatura vb. belgeleri düzenlemek ve kullanmak zorundadrlar .Basit Usulde Kayt Düzeni Basit usule tabi olanlar, al ş, sat ş ve diğer gelirlerine ilişkin belgeleri ayr ayr dosyalarda saklamak zorundadrlar . Bu belgelerin kaytlar mükelleflerin bağl bulunduklar meslek odalarnn oluşturduklar bürolarda tutulur. Basit usule tabi olan mükellefler, vergi kesintisi yapmak zorunda değildirler. Dolaysyla bunlar için muhtasar beyanname verilmesi söz konusu değildir. Ancak, bunlarn yannda çal şanlar, diğer ücret gelirleri kapsamnda vergilendirilmek üzere, vergi karnesi almak zorundadrlar . Basit Usulde Kayt Düzeni Basit usule tabi olanlar, al ş, sat ş ve diğer gelirlerine ilişkin belgeleri ayr ayr dosyalarda saklamak zorundadrlar . Bu belgelerin kaytlar mükelleflerin bağl bulunduklar meslek odalarnn oluşturduklar bürolarda tutulur. Basit usule tabi olan mükellefler, vergi kesintisi yapmak zorunda değildirler. Dolaysyla bunlar için muhtasar beyanname verilmesi söz konusu değildir. Ancak, bunlarn yannda çal şanlar, diğer ücret gelirleri kapsamnda vergilendirilmek üzere, vergi karnesi almak zorundadrlar .Ticari Kazancn Gerçek Usulde Tespitinde İndirilecek Giderler Gelirin özelliklerinden biri de safi oluşudur. Safi gelire ulaşmak için, gayrisafi gelirden, bu geliri elde etmek için yaplan çeşitli giderler düşülür. Bunlar; 1- Ticari kazancn elde edilmesi ve idame ettirilmesi(devam ettirilmesi) için yaplan genel giderler -İşyeri, araç vb. kira giderleri -Krtasiye, telefon, temizlik vb. giderler -Pazarlama, sat ş ve dağtm giderleri -Reklam giderleri -Finansman giderleri -Yaplan işle orantl temsil ve ağrlama giderleri Ticari Kazancn Gerçek Usulde Tespitinde İndirilecek Giderler Gelirin özelliklerinden biri de safi oluşudur. Safi gelire ulaşmak için, gayrisafi gelirden, bu geliri elde etmek için yaplan çeşitli giderler düşülür. Bunlar; 1- Ticari kazancn elde edilmesi ve idame ettirilmesi(devam ettirilmesi) için yaplan genel giderler -İşyeri, araç vb. kira giderleri -Krtasiye, telefon, temizlik vb. giderler -Pazarlama, sat ş ve dağtm giderleri -Reklam giderleri -Finansman giderleri -Yaplan işle orantl temsil ve ağrlama giderleri2- Hizmetli ve işçilerin işyerinde veya iş yeri eklentilerinde iaşe (yemek), ve ibate(barnma) giderleri, tedavi ve ilaç giderleri sigorta primleri ve emekli aidat ile işçiler için yaplan baz giyim giderleri 3- İşle ilgili olmak şartyla yazl sözleşmeye veya ilama (mahkeme kararna) ya da kanun emrine dayanlarak ödenen zarar, ziyan ve tazminatlar 4- İşle ilgili ve yaplan işin önemli ve genişliği ile orantl seyahat ve ikamet giderleri 5-Taşt giderleri 2- Hizmetli ve işçilerin işyerinde veya iş yeri eklentilerinde iaşe (yemek), ve ibate(barnma) giderleri, tedavi ve ilaç giderleri sigorta primleri ve emekli aidat ile işçiler için yaplan baz giyim giderleri 3- İşle ilgili olmak şartyla yazl sözleşmeye veya ilama (mahkeme kararna) ya da kanun emrine dayanlarak ödenen zarar, ziyan ve tazminatlar 4- İşle ilgili ve yaplan işin önemli ve genişliği ile orantl seyahat ve ikamet giderleri 5-Taşt giderleri6- İşletme ile ilgili olmak şartyla ; emlak vergisi, damga vergisi, belediyeye ödenen diğer vergi, resim ve harçlar 7- VUK hükümlerine göre ayrlan amortismanlar 8- İşverenlerce, Sendikalar Kanunu hükümlerine göre sendikalara ödenen aidatlar 9- İşverenler tarafndan ücretliler adna bireysel emeklilik sistemine ödenen katk paylar 10- Fakirlere yardm amacyla gda bankacl ğ faaliyetinde bulunan dernek ve vakflara Maliye Bakanl ğnca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde bağ şlanan gda, temizlik, giyecek ve yakacak maddelerinin maliyet bedeli 6- İşletme ile ilgili olmak şartyla ; emlak vergisi, damga vergisi, belediyeye ödenen diğer vergi, resim ve harçlar 7- VUK hükümlerine göre ayrlan amortismanlar 8- İşverenlerce, Sendikalar Kanunu hükümlerine göre sendikalara ödenen aidatlar 9- İşverenler tarafndan ücretliler adna bireysel emeklilik sistemine ödenen katk paylar 10- Fakirlere yardm amacyla gda bankacl ğ faaliyetinde bulunan dernek ve vakflara Maliye Bakanl ğnca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde bağ şlanan gda, temizlik, giyecek ve yakacak maddelerinin maliyet bedeliGider Kabul Edilmeyen Ödemeler 1- T eşebbüs sahibi ile eşinin ve çocuklarnn işletmeden çektikleri paralar veya aynen aldklar sair değerler 2- T eşebbüs sahibinin kendisine, eşine ve küçük çocuklarna işletmeden ödenen aylklar, ücretler, ikramiyeler, komisyonlar ve tazminatlar 3- T eşebbüs sahibinin işletmeye koyduğu sermaye için yürütülecek faizler 4- T eşebbüs sahibinin, eşinin ve küçük çocuklarnn işletmede cari hesap veya diğer şekillerdeki alacaklar üzerinden yürütülecek faizler Gider Kabul Edilmeyen Ödemeler 1- T eşebbüs sahibi ile eşinin ve çocuklarnn işletmeden çektikleri paralar veya aynen aldklar sair değerler 2- T eşebbüs sahibinin kendisine, eşine ve küçük çocuklarna işletmeden ödenen aylklar, ücretler, ikramiyeler, komisyonlar ve tazminatlar 3- T eşebbüs sahibinin işletmeye koyduğu sermaye için yürütülecek faizler 4- T eşebbüs sahibinin, eşinin ve küçük çocuklarnn işletmede cari hesap veya diğer şekillerdeki alacaklar üzerinden yürütülecek faizler5- her türlü para cezalar ve te şebbüs sahibinin suçlarndan do ğan tazminatlar 6- Yat, kotra, tekne, sürat teknesi gibi motorlu deniz, uçak ve helikopter gibi hava taştlarndan i şletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili olmayanlarn giderleri ile amortismanlar 7- Gelir Vergisi Kanununda yer almamakla birlikte di ğer baz vergi kanunlarnda yer alan gider kstlamalar mevcuttur 5- her türlü para cezalar ve te şebbüs sahibinin suçlarndan do ğan tazminatlar 6- Yat, kotra, tekne, sürat teknesi gibi motorlu deniz, uçak ve helikopter gibi hava taştlarndan i şletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili olmayanlarn giderleri ile amortismanlar 7- Gelir Vergisi Kanununda yer almamakla birlikte di ğer baz vergi kanunlarnda yer alan gider kstlamalar mevcutturTicari Kazançlarda Muaflk ve İstisnalar Muafiyet mükellefiyetteki kstlamalar, istisna ise verginin konusundaki kstlamalardr. 1-Ticari Kazançlarda Muaflk (Esnaf Muafl ğ) a) Motorlu nakil arac kullanmamak şart ile gezici olarak veya bir iş yeri açmakszn perakende ticaret ile u ğraşanlar b) Bir işyeri açmakszn gezici olarak veya do ğrudan doğruya tüketiciye iş yapan hallaç, kalayc, tamirci, kundura boyacs, berber, hamal gibi küçük sanat erbab c) Köylerde gezici olarak her türlü sanat işi ile uğraşanlar Ticari Kazançlarda Muaflk ve İstisnalar Muafiyet mükellefiyetteki kstlamalar, istisna ise verginin konusundaki kstlamalardr. 1-Ticari Kazançlarda Muaflk (Esnaf Muafl ğ) a) Motorlu nakil arac kullanmamak şart ile gezici olarak veya bir iş yeri açmakszn perakende ticaret ile u ğraşanlar b) Bir işyeri açmakszn gezici olarak veya do ğrudan doğruya tüketiciye iş yapan hallaç, kalayc, tamirci, kundura boyacs, berber, hamal gibi küçük sanat erbab c) Köylerde gezici olarak her türlü sanat işi ile uğraşanlard) Ziraat işlerinde kullandklar araçlar veya sandallarda, zaman zaman eşya veya insan taşyan çiftçiler (bu çiftçiler bu i şi sürekli yapmamaldr) e) D şardan i şçi almamak, muharrik kuvvet kullanmamak şartyla, oturduklar evlerde ürettikleri çar şaf, hal, kilim, turistlik eşya vb. eşyalar dükkan açmakszn satanlarf) D şardan i şçi almadan ve dikiş makinesi gibi benzeri makineler hariç başka makine kullanmadan evlerde üretilen havlu, çorap, hal gibi dokuma ürünleri, örgü ve her nevi nak ş işleri ve hasr, sepet gibi turistlik e şyalar ile tarhana, mant gibi ürünleri işyeri açmakszn satanlar. g) Ticari işletmeler ait atklar mutad olarak veya belli aralklarla satn alanlar hariç olmak üzere bir i şyeri açmakszn kendi nam ve hesabna münhasran kap kap dola şmak suretiye her türlü hurda maddeyi toplayarak veya satn alarak bu mallarn ticaretini yapanlara veya tekrar işleyenlere satanlar f) D şardan i şçi almadan ve dikiş makinesi gibi benzeri makineler hariç başka makine kullanmadan evlerde üretilen havlu, çorap, hal gibi dokuma ürünleri, örgü ve her nevi nak ş işleri ve hasr, sepet gibi turistlik e şyalar ile tarhana, mant gibi ürünleri işyeri açmakszn satanlar. g) Ticari işletmeler ait atklar mutad olarak veya belli aralklarla satn alanlar hariç olmak üzere bir i şyeri açmakszn kendi nam ve hesabna münhasran kap kap dola şmak suretiye her türlü hurda maddeyi toplayarak veya satn alarak bu mallarn ticaretini yapanlara veya tekrar işleyenlere satanlar2-İstisnalar a) T eknoloji geliştirme Bölgelerinde Gelir Vergisi İstisnas (T eknoloji bölgelerindeki yazlm ve AR -GE faaliyetlerinden elde edilen kazançlar 31.12.2013 tarihine kadar Gelir Vergisinden istisnadr.) b) Dar mükelleflerin ihracat istisnas c) PTT acenteciliği kazanc istisnas d) Eğitim ve öğretim işletmelerinde gelir vergisi istisnas e) Dar mükelleflerin sergi ve panayr istisnas Kaynak: Osman PEHLİVAN, Vergi Hukuku,Trabzon 2011 2-İstisnalar a) T eknoloji geliştirme Bölgelerinde Gelir Vergisi İstisnas (T eknoloji bölgelerindeki yazlm ve AR -GE faaliyetlerinden elde edilen kazançlar 31.12.2013 tarihine kadar Gelir Vergisinden istisnadr.) b) Dar mükelleflerin ihracat istisnas c) PTT acenteciliği kazanc istisnas d) Eğitim ve öğretim işletmelerinde gelir vergisi istisnas e) Dar mükelleflerin sergi ve panayr istisnas Kaynak: Osman PEHLİVAN, Vergi Hukuku,Trabzon 2011