5 - Halk Sağlığı Türkiye'de Emzirme Durumu ve Sorunları T Ü RK İ YE ’ DE EMZ İ RME DURUMU Prof. Dr. Mualla AYKUT 1. T ü rkiye ’ de Emzirme Durumu T ü rkiye ’ de bebek beslenmesi ve emzirmeye ili ş kin ü lkeyi temsil eden veriler, T ü rkiye N ü fus Sa ğl k Ara ş t rmalar ndan (TNSA) elde edilmektedir. Tablo 1 ’ de T ü rkiye ’ de y llara g ö re emzirmeye ili ş kin durumlar verilmi ş tir. Tablo 1 . T ü rkiye ’ de Y llara G ö re Emzirmeye İ li ş kin Durumlar Emzirmeye İ li ş kin Durumlar T ü rkiye N ü fus Sa ğl k Ara ş t rmas 1993 1998 2003 2008 Bir s ü re anne s ü t ü alma % 95.2 95.2 96.8 96.7 Do ğumdan sonra ilk 1 saat i ç inde emzirme % 19.9 51.8 53.9 39.0 Anne s ü t ü nden ö nce ba ş ka besin verme % Veri yok Veri yok 39.4 23.2 Sadece anne s ü t ü ile besleme % 2 aydan k üçü k bebekler 2- 3 ayl k bebekler 4- 5 ayl k bebekler 6 aydan k üçü k bebekler 18.9 10.3 9.8 Veri yok 14.2 5.9 2.0 Veri yok 43.5 15.7 10.6 20.8 68.9 42.0 23.6 41.6 Biberon kullananlar 2 aydan k üçü k bebekler 2- 3 ayl k bebekler 0- 3 ayl k bebekler 4- 6 ayl k bebekler 6 aydan k üçü k bebekler 17.7 30.4 Veri yok Veri yok Veri yok Veri yok Veri yok 36.9 46.4 Veri yok 16.4 39.1 Veri yok 47.5 36.6 21.8 36.1 Veri yok 57.0 41.0 24 ay ve daha uzun s ü re emzirme (%) Veri yok Veri yok 7.1 10.4 Ortanca emzirme s ü resi (ay) 11.9 12.0 14.0 16.0 Ortalama emzirme s ü resi (ay) 13.3 13.7 14.9 - Tablo 8 ’ de g ö r ü ld ü ğü gibi; T ü rkiye ’ de emzirme olduk ç a yayg nd r. 2008 TNSA sonu ç lar na g ö re t ü m bebeklerin % 96.7 ’ si emzirilmekte olup, emzirme sorunu olmad ğ g ö r ü lmektedir. Ancak, do ğumdan sonra ilk emzirme zaman , ilk verilen besin, ilk 6 ay sadece anne s ü t ü ile besleme ve 24 ay ve ü zeri s ü re emzirmede sorunlar mevcuttur. Do ğumdan sonra ilk 1 saatte emzirilen bebekler 1993 TNSA ’ da % 19.9 gibi d üşü k d ü zeyde iken, 200 ’ te %53.9 olmu ş tur, ancak bu oran2008 ’ de%39 ’ gerilemi ş tir. Bebeklerin yakla ş k % 23.2 ’ sine ilk besin olarak anne s ü t ü haricinde besinler verilmektedir. Sadece anne s ü t ü yle besleme oranlar ; 1993 ’ te ve 1998 ’ de ç ok daha d üş ü k iken, 2008 ’ de 6 aydan k üçü k bebeklerde % 41.6 olup, yine de ç ok d üşü k d ü zeydedir. 24 ay ve daha uzun s ü re emzirilen ç ocuk oran sadece % 10.4 ’ t ü r . Emzirme s ü resi ortancas 16.0 , ortalamas 14.9 ay olup 1993- 2003 aras ndaki 10 y lda 2 ayl k bir art ş g ö stermi ş tir. Sonu ç olarak T ü rkiye ’ de bebeklerin yar dan fazlas do ğumdan sonra erken emzirmeye ba ş laman n, %77 ’ si ilk olarak anne s ü t ü ile beslemenin, %60 ’ ilk 6 ay sadece anne s ü t ü ile beslenmenin ve %90 ’ en az 24 ay anne s ü t ü ile beslenmenin avantajlar ndan yararlanamamaktad r. 2.T ü rkiye ’ de Ç al ş an Kad nlar n Do ğumla İ lgili İ zinleri Ü lkemizde ç al ş an kad n oran 2003 T ü rkiye N ü fus Sa ğl k Ara ş t rmas na (TNSA) g ö re % 41.7 ’ dir . T ü rkiye ’ de ç al ş an kad nlara do ğum yapmalar d urumunda verilen izinler Tablo 2 ’ de g ö sterilmi ş tir. Tablo 2. T ü rkiye ’ de Ç al ş an Kad nlar n Do ğumla İ lgili İ zinleri Ç al ş an Kad nlar n Kurumu Do ğum Ö ncesi İ zni Do ğum Sonras İ zni S ü t İ zni Ü cretsiz İ zin 657 Say l Devlet Memurlar Kanununa Tabi Ç al ş an 8 Hafta 8 Hafta Do ğumdan sonra ilk 6 ay g ü nde 3 saat, ikinci alt ay g ü nde 1.5 saat İ steyen kad nlara kurumun uygun g ö rmesi durumunda 2 y la kadar. 506 Say l SSK Kanununa G ö re SSK ’ ya Ba ğl Ç al ş an ( 100-150 kad n ç al ş t ran i ş yerlerinde emzirme odas , 150 ’ den fazla kad n ç al ş t ran i ş yerlerinde kre ş a ç lmas zorunludur ) 8 Hafta 8 Hafta Do ğumdan sonra ilk 6 ay g ü nde 3 saat, ikinci alt ay g ü nde 1.5 saat İ steyen kad nlara kurumun uygun g ö rmesi durumunda 2 y la kadar Geli ş mi ş ü lkelerde ç al ş an kad nlara do ğum sonras nda daha uzun s ü reli ü cretli ya da maddi yard mla birlikte izinler verilmektedir. İ sve ç ’ te do ğum yapan kad nlara; annelik izni ad alt nda do ğum ö ncesinde 6, do ğum sonras nda 6 hafta zorunlu do ğum izni verilir. Do ğumdan ö nce kesintisiz 180 g ü n resmi bir sigorta kurumuna prim ö deyenlere, 450 g ü n s ü re ile g ü nl ü k 60 İ sve ç Kronu yard m verilir. Ç ocu ğa anne ve baba birlikte bakmak isterlerse, yard m s ü renin yar s i ç in ge ç erlidir. Ebeveynler en az 240 g ü n sigorta primi ö demi ş ise, ikisi birden ç ocu ğun bak m n ü stlendi ği takdirde, her birine 30 g ü n kazan ç lar n n %90 ’ , sadece biri ü stlenmi ş se %90 ’ , kalan s ü reler i ç in ise % 80 ’ i ö denir. Fransa ’ da do ğum yapan kad nlara, 2 haftas do ğumdan ö nce, 6 haftas do ğumdan sonra olmak ü zere, 8 hafta zorunlu do ğum izni verilir. Normal do ğum izni s ü resi ilk iki ç ocuk i ç in do ğumdan ö nce 6, do ğumdan sonra 10 hafta, 3. ve sonraki ç ocuklar i ç in do ğumdan ö nce 8, do ğumdan sonra 18 haftad r. En az bir y l k demli i şç iler, 3 ya ş ndan k üçü k ç ocuklar i ç in ebeveyn izni veya yar zamanl ( part time) ç al ş ma izni talep edebilirler. İ zin kulland klar d ö nemde, annelik maddi yard m olarak g ü nl ü k ü cretinin en fazla %84 ’ ü ö denir. Bu s ü re 3 y l ge ç emez. Ü lkemizde ç al ş an kad nlara do ğum izni d ş nda, en az 6 ay ü cretli izin verilmesi durumunda, ç al ş an annelerin bebeklerini 6 ay sadece ve yeterli anne s ü t ü ile beslemesi, sonras nda da emzirmeyi ba ş ar ile s ü rd ü rmesi m ü mk ü n olabilir. 3. D ü nyada Emzirme Durumu: 1920 ’ lerde, end ü strile ş mi ş ü lkelerde emzirme oran h zla d üş meye ba ş lam ş t r. 1970 ’ lerde, ya ş am n ilk haftas nda bebeklerin sadece %10-25 ’ i emzirilmekteydi. Emzirmedeki bu azalma bebek mamalar n n ü retim ve pazarlamas ndaki h zl art ş la ili ş kilendirilmi ş tir. 1970 ’ lerden bu yana emzirme h z n n artt r lmas na y ö nelik bir ç ok program yap lm ş t r. Emzirmedeki azalmada, e ğitim d ü zeyi y ü ksek anneler ö nc ü l ü k etmi ş lerdir. Fakat daha sonra bu kad nlar emzirme e ğiliminin art ş na da ö nc ü l ü k etmi ş lerdir. E ğitimli olmayan kad nlarda emzirmedeki art ş daha yava ş olmu ş tur. Amerika Birle ş ik Devletleri ’ nde, emzirme olas l ğ en az olan anneler; ü niversite e ğitimi almam ş , k rsal b ö lgede ya ş ayan, d üş ü k do ğum a ğ rl kl bebe ğe sahip olan Afrika k ö kenli Amerikal lard r. İ ngiltere ’ de, ş ehir merkezinde oturan, e ğitim s ü resi 18 y ldan daha az olan ve hastanede do ğum yapan kad nlarda 1979 ve 1988 y llar aras nda emzirme h zla azalm ş t r. Filipinlerde emzirme oran ndaki azalma hastanede do ğum yapma ile ili ş kilendirilmi ş tir. Avrupa ’ da 6 ay sadece anne s ü t ü ile besleme oran ; Avusturya ’ da %46, İ svi ç re ’ de %42, İ ngiltere ’ de %21 ve Almanya ’ da %10 gibi farkl l klar g ö stermektedir. İ ngiltere ’ de 6. ayda halen emzirenlerin oran , en d üşü k sosyo ekonomik d ü zeyde %22 iken, en y ü ksek s n fta %48 ’ dir. Bir ç ok geli ş mi ş ü lkede emzirme oran artarken, geli ş mekte olan ü lkelerde ö zellikle ş ehirle ş mi ş b ö lgelerde azalmaktad r.