2 - Halk Sağlığı Türkiye'de Enfeksiyon Hastalıklarının Durumu TÜRK İ YE ’ DE ENFEKS İ YON HASTALIKLARININ DURUMU Doç. Dr. İ skender GÜNBu derste; Tarihçe ? Kurumlar ? Yasal durum ? İ zleme yöntemleri ? Mevcut durum ?Sa ğ l ı k Bakanl ığı 2 May ı s 1920 ’ de kurulmu ş tur. ? İ lk Sa ğ l ı k Bakan ı Dr. Adnan Ad ı var ’ d ı r. ? O dönemde en önemli sorun kuduz a ş ı s ı ? teminidir.1925 y ı l ı nda Sa ğ l ı k Bakanl ığı ’ n ı n çal ı ş ma program ı : “ s ı tma, verem, trahom, frengi ve kuduz gibi önemli hastal ı klar ile sava ş ı lacakt ı r ”1930 YILINDA KABUL ED İ LEN 1593 SAYILI “UMUM İ HIFZISIHHA KANUNU ”NA G ÖRE: Ülkeye bula ş ı c ı ve salg ı n yapan hastal ı klar ı n giri ş ine engel olmak ve bu hastal ı klarla sava ş mak Sa ğ l ı k Bakanl ığı ’ n ı n görevlerindendir (Madde 3)1930 YILINDA KABUL ED İ LEN 1593 SAYILI “UMUM İ HIFZISIHHA KANUNU”NA G ÖRE: Bu kanunun birinci bölümünde (29-56. ? maddeler) ülkeye hastal ı k giri ş ini önlemek için al ı nacak önlemler aç ı klanmaktad ı r 57. maddede bildirimi zorunlu hastal ı klar ? tan ı mlanm ı ş t ı r 58-127. maddelerde ülke içinde bula ş ı c ı ? hastal ı k ç ı kt ığı nda al ı nacak önlemler belirtilmi ş tir.ULUSLAR ARASI B İ LD İ R İ M İ ZORUNLU HASTALIKLAR Çiçek ? Humma-i racia ? Kolera ? Sar ı humma ? Tifüs ? Veba ?ULUSAL D ÜZEYDE B İ LD İ R İ M İ ZORUNLU HASTALIKLAR Amipli dizanteri ? Basilli dizanteri ? Besin zehirlenmesi ? Bo ğ maca ? Brusella ? Difteri ? Hepatit A ? Kala Azar ? K ı zam ı k ? K ı z ı l ve streptokok ? anjini Kuduz ? Lepra ? Leptospiroz ? Lohusal ı k hummas ı ?ULUSAL D ÜZEYDE B İ LD İ R İ M İ ZORUNLU HASTALIKLAR Meningokoksik ? menenjit Meningo- ? ensefalomyelit Paratifo ? Poliomyelit ? Ruam ? Tetanoz ? Tifo ? Bit tifüsü ? Ş arbon ? Frengi ? S ı tma ? Tüberküloz ? Trahom ?ULUSAL D ÜZEYDE B İ LD İ R İ M İ ZORUNLU HASTALIKLAR Endemik hastal ı klar Bilhariazis (Mardin, Nusaybin) ? Filariazis ( Antalya-Alanya, Elaz ığ -Karakoçan) ? Kancal ı kurt (Karadeniz bölgesi, Hatay, İ çel, ? Adana)Yeni d üzenlemede; Bildirimi zorunlu bula ş ı c ı hastal ı klar dört grupta toplanm ı ş t ı r.“ Grup A ” Hastal ı klar Bu gruptaki hastal ı klar ı n bildiriminin ülkedeki tüm sa ğ l ı k kurulu ş lar ı ndan yap ı lmas ı istenmektedir.Özel Hekim Özel Sa ğ l ı k Kurumlar ı Devlet Hastaneler Üniversite Hastaneleri Di ğ er Kamu Hastaneleri İ l Sa ğ l ı k Müdürlü ğ ü Form 014 Form 014Özel Hekim Özel Sa ğ l ı k Kurumlar ı Devlet Hastaneler Üniversite Hastaneleri Di ğ er Kamu Hastaneleri İ l Sa ğ l ı k Müdürlü ğ ü Form 014 Form 014 Form 014 ASM TSMÖzel Hekim Özel Sa ğ l ı k Kurumlar ı Devlet Hastaneler Üniversite Hastaneleri Di ğ er Kamu Hastaneleri İ l Sa ğ l ı k Müdürlü ğ ü Form 014 Form 014 Form 014 Form 017 A ASM TSMÖzel Hekim Özel Sa ğ l ı k Kurumlar ı Devlet Hastaneler Üniversite Hastaneleri Di ğ er Kamu Hastaneleri İ l Sa ğ l ı k Müdürlü ğ ü Form 014 Form 014 Form 014 Form 017 A ASM TSM SA Ğ LIK BAKANLI Ğ I Form 017 A“ Grup A ” Hastal ı klar A 01 AIDS ? A 02 Akut Kanl ı İ shal ? A 03 Bo ğ maca ? A 04 Bruselloz ? A 05 Difteri ? A 06 Gonore ?“ Grup A ” Hastal ı klar A 07 HIV Enfeksiyonu ? A 08 Kabakulak ? A 09 K ı zam ı k ? A 10 K ı zam ı kç ı k ? A 11 Kolera ? A 12 Kuduz ve kuduz riskli temas ?“ Grup A” Hastal ı klar A 13 Meningokoksik Menenjit ? A 14 Neonatal Tetanoz ? A 15 Poliomyelit ? A 16 S ı tma ? A 17 Sifiliz ? A 18 Ş arbon ?“ Grup A ” Hastal ı klar A 19 Ş ark Ç ı ban ı ? A 20 Tetanoz ? A 21 Tifo ? A 22 Tüberküloz ? A 23 Akut Viral Hepatitler ?“ Grup A” Hastal ı klardan Vaka İ hbar ı İ stenenler AIDS ? Bo ğ maca ? Difteri ? HIV Enfeksiyonu ? K ı zam ı k ? Kolera ?“ Grup A” Hastal ı klardan Vaka İ hbar ı İ stenenler Meningokokal Hastakl ı k ? Kuduz ve Kuduz Ş üpheli Temas ? Neonatal Tetanoz, Maternal Tetanoz ? Poliomyelit ? Sistemik Ş arbon ? Tifo ?“ Grup A” Hastal ı klardan Salg ı na Yol Açabilecek Vakalar ı n İ hbar ı İ stenenler Gonore ? Sifiliz ?“ Grup A” Hastal ı klardan Salg ı n İ hbar ı İ stenenler Akut Kanl ı İ shal ? Kabakulak ? K ı zam ı kcı k ?Özel Kontrol Program ı Olan Hastal ı klar K ı zam ı k ? Neonatal Tetanoz ? Poliomyelit ? S ı tma ? Ş ark Ç ı ban ı ? Tüberküloz ?“ Grup B” Hastal ı klar Bu gruptaki hastal ı klar ı n Dünya Sa ğ l ı k Örgütüne Bildirimi zorunludur. Bu hastal ı klar ı n ülke içinde en seri ş ekilde ihbar ı gerekir. Özel Hekim Özel Sa ğ l ı k Kurumlar ı Devlet Hast Üniversite Hast Di ğ er Kamu Hast İ l Sa ğ l ı k Müdürlü ğ ü ASM TSM Telefonla ara Ay sonunda Form 017 B Telefonla ara Ay sonunda Form 017 B Telefonla ara Ay sonunda Form 017 BÖzel Hekim Özel Sa ğ l ı k Kurumlar ı Devlet Hast Üniversite Hast Di ğ er Kamu Hast İ l Sa ğ l ı k Müdürlü ğ ü ASM TSM SA Ğ LIK BAKANLI Ğ I Telefonla ara Ay sonunda Form 017 B Telefonla ara Ay sonunda Form 017 B Telefonla ara Ay sonunda Form 017 B Telefonla ara Ay sonunda Form 017 BÖzel Hekim Özel Sa ğ l ı k Kurumlar ı Devlet Hast Üniversite Hast Di ğ er Kamu Hast İ l Sa ğ l ı k Müdürlü ğ ü ASM TSM SA Ğ LIK BAKANLI Ğ I Telefonla ara Ay sonunda Form 017 B Telefonla ara Ay sonunda Form 017 B DSÖ Telefonla ara Ay sonunda Form 017 B Telefonla ara Ay sonunda Form 017 B“ Grup B ” Hastal ı klar B 01 Çiçek ? B 02 Sar ı Humma ? B 03 Epidemik Tifüs ? B 04 Veba ?“ Grup C” Hastal ı klar Bu gruptaki hastal ı klar ı n ülkenin tamam ı ndan de ğ il, belli sa ğ l ı k kurulu ş lar ı ndan bildirimi (Sentinel sürveyans) istenir.İ lgili Sa ğ l ı k Kurulu ş lar ı İ l Sa ğ l ı k Müdürlü ğ ü Form 014İ lgili Sa ğ l ı k Kurulu ş lar ı İ l Sa ğ l ı k Müdürlü ğ ü Form 014 Form 017 C SA Ğ LIK BAKANLI Ğ I ASM TSM Form 014“ Grup C” Hastal ı klar C 01 Akut Hemorajik Ate ş ? C 02 Creutzfeldt – Jacob Hastal ığı ? C 03 Ekinokokkoz ? C 04 Hemofilus İ nfluenza Tip b ? C 05 İ nfluenza ?“ Grup C” Hastal ı klar C 06 Kala Azar ? C 07 Konjenital Rubella ? C 08 Lejyoner Hastal ığı ? C 09 Lepra ? C 10 Leptospiroz ?“ Grup C” Hastal ı klar C 11 Subakut Sklerozan Panensefalit ? C 12 Ş istosomiyaz (üriner) ? C 13 Trahom ? C 14 Toksoplazmoz ? C 15 Tularemi ?“ Grup C” Hastal ı klardan Vaka İ hbar ı İ stenenler Akut hemorajik ate ş ? İ nfluenza ? Lejyoner Hastal ığı ? Leptospiroz ? Tularemi ?Özel Kontrol Program ı Olan Hastal ı klar Lejyoner Hastal ığı ? Subakut Sklerozan Panensefalit (SSPE) ? Trahom ?“ Grup D” Hastal ı klar Bu grupta; hastal ı klar de ğ il, hastal ı k etkenleri listelenmi ş tir. Bu etkenlerin belli laboratuarlardan bildirimi istenir.İ lgili Laboratuvarlar Kurum Bildirim Sorumlusu Enfeksiyon Etkenleri Bildirim Fi ş i (EEBF)İ lgili Laboratuvarlar Kurum Bildirim Sorumlusu İ l Sa ğ l ı k Müdürlü ğ ü Enfeksiyon Etkenleri Bildirim Fi ş i (EEBF) Form 017 D + EEBFİ lgili Laboratuvarlar Kurum Bildirim Sorumlusu İ l Sa ğ l ı k Müdürlü ğ ü Form 017 D SA Ğ LIK BAKANLI Ğ I Enfeksiyon Etkenleri Bildirim Fi ş i (EEBF) Form 017 D + EEBF ASM TSM EEBF“ Grup D” Hastal ı klar D 01 Campylobacter jejuni ? D 02 Chlamidia trachomatis ? D 03 Cryptosporidium sp ? D 04 Entamoeba histolytica ? D 05 Enterohemorajik E. coli ?“ Grup D” Hastal ı klar D 06 Giardia intestinalis ? D 07 Salmonella sp ? D 08 Shigella sp ? D 09 Listeria monocytogenes ?“ Grup D” Hastal ı klardan Salg ı na Neden Olabilecek Vakalar ı n İ hbar ı İ stenenler Chlamidia trachomatisGrup D hastal ı klardan salg ı n ihbar ı istenenler Cryptosporidium sp ? Entamoeba histolytica ? Enterohemorajik E. coli ? Listeria monocytogenes ? Salmonella sp ? Shigella sp ?YASAL YAPTIRIMLAR TCK Madde 263: Bula ş ı c ı hastal ı klar ile ? mücadele s ı ras ı nda verilen emirlere uymayanlar veya kar ş ı ç ı kanlara, bir aydan bir seneye kadar hapis TCK Madde 526: Kamu düzeni ve sa ğ l ığı n ? korunmas ı için al ı nan önlemlere uymayanlara üç aydan 6 aya kadar hapis ve para cezas ıYEN İ TCK MADDE 195. - (1) Bula ş ı c ı hastal ı klardan ? birine yakalanm ı ş veya bu hastal ı klardan ölmü ş kimsenin bulundu ğ u yerin karantina alt ı na al ı nmas ı na dair yetkili makamlarca al ı nan tedbirlere uymayan ki ş i, iki aydan bir y ı la kadar hapis cezas ı ile cezaland ı r ı l ı r. BULA Ş ICI HASTALIKLARLA İ LG İ L İ BELL İ BA Ş LI KANUN VE Y ÖNETMEL İ KLER 1931 tarihli evlenme muayenesi hakk ı nda nizamname ? 1935 tarihli s ı tma ve frengi ilaçlar ı için kanun ? 1943 tarihli trahom mücadele talimatnamesi ? 1949 tarihli verem sava ş ı hakk ı nda kanun ? 1956 tarihli süt ve süt ürünleri üretimine ili ş kin ? talimatname 1960 tarihli s ı tman ı n imhas ı hakk ı nda kanun ? 1960 tarihli trahom sava ş talimatnamesi ? 1961 tarihli fuhu ş ve zührevi hastal ı klarla mücadele ? tüzü ğ üSa ğ l ı k Bakanl ı ğ ı nca Yürütülen, Bula ş ı c ı Hastal ı klara Yönelik programlar Geni ş letilmi ş Ba ğı ş ı klama Program ı (GBP) ? Polio Eradikasyon Program ı (PEP) ? Maternal ve Neonatal Tetanoz Eliminasyon ? Program ı K ı zam ı k Kontrol Program ı ? Hepatit B Kontrol Program ı ?Sa ğ l ı k Bakanl ı ğ ı nca Yürütülen, Bula ş ı c ı Hastal ı klara Yönelik programlar Seyahat İ li ş kili Lejyoner Hastal ığı Kontrol ? Program ı Kuduz kontrol program ı ? Kutanöz Leishmaniosis kontrol program ı ? AIDS ve cinsel yolla bula ş an hastal ı klar ? kontrol program ı Su ve besinlerle bula ş an hastal ı klar ı n kontrolü ? program ıGeni ş letilmi ş Ba ğ ı ş ı klama Program ı (GBP) AMAÇ: Difteri, bo ğ maca, tetanoz, polio, ? k ı zam ı k, tüberküloz ve hepatit morbidite ve mortalitesini azaltarak bu hastal ı klar ı kontrol alt ı na almak 1981 y ı l ı ndan beri sürdürülmektedir ? DSÖ, UNICEF, Sa ğ l ı k Projesi Koord., Dünya ? Bankas ıPolio Eradikasyon Program ı (PEP) AMAÇ: Polio hastal ığı n ı n eradikasyonu ? 1989 y ı l ı ndan beri sürdürülmektedir. ? DSÖ, UNICEF, CDC, JICA, Sa ğ l ı k Projesi ? Koord., Özel kurulu ş ve derneklerMaternal ve Neonatal Tetanoz Eliminasyon Program ı AMAÇ: Neonatal tetanozun eliminasyonu ? 1994 y ı l ı ndan beri uygulanmaktad ı r ? DSÖ, UNICEF ?K ı zam ı k Kontrol Program ı AMAÇ: K ı zam ı k hastal ığı n ı n kontrol alt ı na ? al ı nmas ı 2003 y ı l ı nda ba ş lat ı lm ı ş t ı r ? DSÖ, UNICEF ?Hepatit B Kontrol Program ı Hepatit B ’ nin kontrol alt ı na al ı nmas ı ? 1997 y ı l ı ndan beri Bakanl ığı n bir program ı ? halinde yürütülmektedirBULA Ş ICI HASTALIKLAR DA İ RE BA Ş KANLI Ğ ININ GÖREVLER İ Geni ş letilmi ş Ba ğı ş ı klama Program ı kapsam ı ? d ı ş ı nda kalan enfeksiyon hastal ı klar ı n ı n kontrolüne yönelik program geli ş tirmek.BULA Ş ICI HASTALIKLAR DA İ RE BA Ş KANLI Ğ ININ GÖREVLER İ Enfeksiyon hastal ı klar ı n ı n kontrolü ile ilgili ? sa ğ l ı k personeli ve halka yönelik e ğ itim program ı ve materyali geli ş tirmek.BULA Ş ICI HASTALIKLAR DA İ RE BA Ş KANLI Ğ ININ GÖREVLER İ İ llerde yürütülen Enfeksiyon Hastal ı klar ı ? Kontrol Programlar ı n ı izlemek ve de ğ erlendirmek.BULA Ş ICI HASTALIKLAR DA İ RE BA Ş KANLI Ğ ININ GÖREVLER İ Bula ş ı c ı hastal ı k salg ı nlar ı olu ş turdu ğ u zaman, ? olay yerinde gerekli inceleme ve ara ş t ı rmalarda bulunmak.BULA Ş ICI HASTALIKLAR DA İ RE BA Ş KANLI Ğ ININ GÖREVLER İ İ l Sa ğ l ı k Müdürlükleri düzeyinde salg ı n ? inceleme ve ara ş t ı rma konusunda il yöneticileri yeti ş tirmek.BULA Ş ICI HASTALIKLAR DA İ RE BA Ş KANLI Ğ ININ GÖREVLER İ Salg ı n inceleme ve ara ş t ı rma konusunda ? e ğ itim program ı ve materyali geli ş tirmek ve e ğ itim yapmak. Trahom ve temel göz sa ğ l ığı ile ilgili ? programlar ı yürütmek.BULA Ş ICI HASTALIKLAR DA İ RE BA Ş KANLI Ğ ININ GÖREVLER İ Ulusal düzeyde a ş ı ile korunulabilir ? hastal ı klar ı n topyekün kontrolüne, eliminasyonuna ve eradikasyonuna yönelik programlar geli ş tirmek ve uygulamak.BULA Ş ICI HASTALIKLAR DA İ RE BA Ş KANLI Ğ ININ GÖREVLER İ Geni ş letilmi ş Ba ğı ş ı klama Program ı ile ilgili ? sa ğ l ı k personeli ve halka yönelik e ğ itim program ı ve materyali geli ş tirmek,BULA Ş ICI HASTALIKLAR DA İ RE BA Ş KANLI Ğ ININ GÖREVLER İ İ llerde Geni ş letilmi ş Ba ğı ş ı klama Program ı ? kapsam ı nda yürütülen çal ı ş malar ı izlemek ve de ğ erlendirmek. BULA Ş ICI HASTALIKLAR DA İ RE BA Ş KANLI Ğ ININ GÖREVLER İ Cinsel yolla bula ş an hastal ı klar ı n kontrolüne ? yönelik program geli ş tirmek ve uygulamak. BULA Ş ICI HASTALIKLAR DA İ RE BA Ş KANLI Ğ ININ GÖREVLER İ Cinsel yolla bula ş an hastal ı klarla ilgili sa ğ l ı k ? personeli ve halka yönelik e ğ itim program ı ve materyali geli ş tirmek. BULA Ş ICI HASTALIKLAR DA İ RE BA Ş KANLI Ğ ININ GÖREVLER İ İ llerde yürütülen Cinsel Yolla Bula ş an Hastal ı klar ? Kontrol Programlar ı n ı izlemek ve de ğ erlendirmek. BULA Ş ICI HASTALIKLAR DA İ RE BA Ş KANLI Ğ ININ GÖREVLER İ Paraziter ve zoonotik hastal ı klar ı n yurt çap ı nda ? kontrolüne yönelik olarak yürütülen çal ı ş malar ı n, etkinli ğ ini ve verimini artt ı rmak amac ı yla faaliyetlerde bulunmak; bu do ğ rultuda halk sa ğ l ığı ve koruyucu sa ğ l ı k programlar ı geli ş tirmek, bunlar ı uygulamak ve uygulamalar ı izlemek. BULA Ş ICI HASTALIKLAR DA İ RE BA Ş KANLI Ğ ININ GÖREVLER İ Hayvan kaynakl ı hastal ı klar ı n ve sa ğ l ı k ? sorunlar ı n ı n insan sa ğ l ığı na yönelik olu ş turdu ğ u tehlike ve tehditleri azaltmak. BULA Ş ICI HASTALIKLAR DA İ RE BA Ş KANLI Ğ ININ GÖREVLER İ Hayvanlardan insanlara geçen hastal ı k ? etkenlerinin neden oldu ğ u morbidite ve mortalite oranlar ı n ı n dü ş mesine ve ekonomik kay ı plar ı n azalt ı lmas ı na yönelik koruyucu ve tedavi edici önlemlerin al ı nmas ı n ı sa ğ lamak. BULA Ş ICI HASTALIKLAR DA İ RE BA Ş KANLI Ğ ININ GÖREVLER İ İ nsanlar ı n bu hastal ı klardan korunma yollar ı n ı ? saptamak ve bunlar ı halka duyurmak, toplumu bilgilendirmeye ve e ğ itmeye yönelik faaliyetlerde bulunmak. BULA Ş ICI HASTALIKLAR DA İ RE BA Ş KANLI Ğ ININ GÖREVLER İ Ülkemizde koruyucu sa ğ l ı k hizmetlerinde ? kullan ı lan a ş ı , serum vb. biyolojik ürünlerin üretimi, ithali, tüketime sunulmas ı ve kullan ı m ı ile ilgili ulusal standartlar ı belirlemek. Bu konular ile ilgili mevzuat geli ş tirmek, izin ve kontrol i ş lemlerini yürütmek / yürütülmesini sa ğ lamak. BULA Ş ICI HASTALIKLAR DA İ RE BA Ş KANLI Ğ ININ GÖREVLER İ A ş ı , serum lojistik hizmetlerini yürütmek ve so ğ uk ? zincir hizmetlerini planlamak, izlemek, de ğ erlendirmek. BULA Ş ICI HASTALIKLAR DA İ RE BA Ş KANLI Ğ ININ GÖREVLER İ Lojistik ve so ğ uk zincir hizmetleri konusunda ? e ğ itim program ı ve materyali geli ş tirmek. Bu konularda görev yapan personelin e ğ itimini yapmak. BULA Ş ICI HASTALIKLAR DA İ RE BA Ş KANLI Ğ ININ GÖREVLER İ Merkez ve il düzeyinde lojistik ve so ğ uk zincir ? hizmeti alt yap ı ihtiyaçlar ı n ı n belirlemek ve giderilmesini sa ğ lamak. ÜLKEM İ ZDE BULA Ş ICI HASTALIKLARIN DURUMUPolioAmipli DizanteriBasilli DizanteriBrusellaKala AzarŞ ark Ç ı ban ıŞ arbonLepraAIDSYararlan ı labilecek kaynaklar: Temel Sağl ık Hizmetleri Genel Müdürlüğü ? Çalışma Y ıll ığı – 2010TE Ş EKKÜRLER