Jeoloji Türkiyenin Metamorfik Masifleri T T Ü Ü RK RK DD YE YE ’ ’ N N DD N METAMORF N METAMORF DD K K MAS MAS DD FLER FLER DD T T Ü Ü RK RK DD YE JEOLOJ YE JEOLOJ DD S S DD III. DERS III. DERS Do Do ç ç .Dr .Dr . Sabah YILMAZ . Sabah YILMAZ Ş Ş AH AH DD N N Masif Kavram Masif Kavram ı ı Masif, Masif, stratigrafik olarak iki veya daha fazla karma stratigrafik olarak iki veya daha fazla karmaşığı şığın n bu karma bu karmaşı şık seri i k seri iç çerisinde ise ilksel ili erisinde ise ilksel iliş şkileri korunmu kileri korunmuş ş, , devaml devamlı ıl lı ık g k gö österen metamorfik ve magmatik serilerin steren metamorfik ve magmatik serilerin bulundu bulunduğ ğu, genellikle en az birka u, genellikle en az birkaç ç km eninde ve km eninde ve boyunda olan birimlere masif denilir. Uygun bir co boyunda olan birimlere masif denilir. Uygun bir coğ ğrafya rafya ad adı ı ile an ile anı ıl lı ır ( r (ö örn, rn, ı ıstranca stranca msifi msifi). ). Topografik Topografik ve yap ve yapı ısal sal olarak da bir orojenik ku olarak da bir orojenik kuş şakta yer akta yer alan, etraf alan, etrafı ındaki kaya ndaki kayaç çlar g lar gö öre daha y re daha yü üksek topografya ksek topografya ve sert g ve sert gö ör rü ün nü ümleriyle dikkati mleriyle dikkati ç çeken magmatik ve eken magmatik ve metamorfik kaya metamorfik kayaç ç toplulu topluluğ ğudur. udur. Di Diğ ğer bir ifadeyle, b er bir ifadeyle, bö ölgesel lgesel ö öl lç çekte geni ekte geniş ş bir alanda bir alanda y yü üzeylenen zeylenen metamorfik ve magmatik kaya metamorfik ve magmatik kayaç ç topluluklar toplulukları ıd dı ır. r. T T ü ü rkiye rkiye ’ ’ nin metamorfik masifleri; nin metamorfik masifleri; 1. 1. Istranca Istranca masifi masifi 2. 2. Kazda Kazdağ ğ “ “ 3. Uluda 3. Uludağ ğ “ “ 4. Menderes masifi 4. Menderes masifi 5. 5. Sultanda Sultandağ ğ “ “ 6. Anamur 6. Anamur “ “ 7. Ilgaz 7. Ilgaz “ “ 8. Tokat 8. Tokat 9. Akda 9. Akdağ ğmadeni madeni “ “ 10. K 10. Kı ır rş şehir ehir “ “ 11. Ni 11. Niğ ğde de “ “ 12. Malatya 12. Malatya “ “ 13. Bitlis 13. Bitlis “ “Masiflerin genel Masiflerin genel ö ö zellikleri zellikleri Masiflerin Masiflerin ç ço oğ ğunlu unluğ ğu her derecede (y u her derecede (yü üksek, orta, d ksek, orta, dü üş şü ük, k, ç çok d ok dü üş şü ük derecede) k derecede) metamorfizmaya metamorfizmaya u uğ ğram ramış ışt tı ır, r, baz bazı ılar ları ı ise yaln ise yalnı ızca d zca dü üş şü ük veya k veya ç çok d ok dü üş şü ük derecede k derecede metamorfizma metamorfizma ge geç çirmi irmiş ştir. tir. Menderes ve Bitlis masifi gibi b Menderes ve Bitlis masifi gibi bü üy yü ük alan kaplayan k alan kaplayan masiflerde, y masiflerde, yü üksek dereceli ksek dereceli metamorfizma metamorfizma ge geç çirmi irmiş ş kaya kayaç çlar ları ın (gnays, migmatit, n (gnays, migmatit, amfibolit amfibolit, vb) olu , vb) oluş şturdu turduğ ğu u bir bir ç çekirdek ile, daha d ekirdek ile, daha dü üş şü ük derecede k derecede metamorfizma metamorfizma ge geç çirmi irmiş ş kaya kayaç çlardan ( lardan (ş şist, mermer, ist, mermer, fillit fillit gibi) olu gibi) oluş şan an ö ört rtü ü veya k veya kı ıl lı ıf ili f iliş şkisi tan kisi tanı ımlanmaktad mlanmaktadı ır. r. Masiflerin Masiflerin ç ço oğ ğunda unda metamorfizma metamorfizma olay olayı ı, , paleozoyikte paleozoyikte ba baş şlam lamış ışOkay Okay ve T ve Tü üys ysü üz, 2005 z, 2005 Istranca Istranca Masifi Masifi Istranca Istranca Masifi Masifi’ ’nin Jeoloji Haritas nin Jeoloji Haritası ı (T (Tü üys ysü üz ve z ve Okay Okay, 2005) , 2005)Okay ve diğ., 2001Okay ve Tüysüz, 2005Uluda Uluda ğ ğ Masifi Masifi Okay, 1984 2543 mOkay, 1984Kazda Kazda ğ ğ Masifi Masifi 1765 mMenderes Masifi Menderes Masifi Tüysüz ve Okay, 2005Tüysüz ve Okay, 2005Tüysüz ve Okay, 2005K K ı ı r r ş ş ehir ehir - - Akda Akda ğ ğ madeni Masifi madeni Masifi Kadıoğlu ve diğ.,2006Bitlis Bitlis - - P P ö ö t t ü ü rge Masifi rge Masifi Keskin, 2007P P ö ö t t ü ü rge ve Bitlis Masifleri rge ve Bitlis Masifleri Erdoğan ve Dora, 1983 Bitlis Masifi G Bitlis Masifi Gü üneyi neyiIlgaz (Elekda Ilgaz (Elekda ğ ğ - - Sarayc Sarayc ı ı kda kda ğ ğ ) Masifi ) Masifi G Gö ök kı ırmak rmak- -K Kı ız zı ıl lı ırmak aras rmak arası ında, Ta nda, Taş şk kö öpr prü ü- -Boyabat Boyabat- -Karg Kargı ı üç üçgeninde (Ilgaz da geninde (Ilgaz dağ ğlar ları ın nı ın KD da) y n KD da) yü üzeylenir zeylenir . . Zonlara ayr Zonlara ayrı ılarak (5 zon) incelenmi larak (5 zon) incelenmiş ştir. tir. I. Zon: Prehnit I. Zon: Prehnit- -pumpelliyit fasiyesi pumpelliyit fasiyesi II. Zon: Glokofan II. Zon: Glokofan ş şist fasiyesi ist fasiyesi III. Zon: Ye III. Zon: Yeş şil il ş şist fasiyesi ist fasiyesi IV. Zon: Albit IV. Zon: Albit- -epidot epidot- -amfibolit fasiyesi amfibolit fasiyesi V. Zon: Eklojit fasiyesi V. Zon: Eklojit fasiyesi Ayr Ayrı ıca Miyashiro (1973) taraf ca Miyashiro (1973) tarafı ından bu fasiyesler ndan bu fasiyesler “ “d dü üş şü ük k s sı ıcakl caklı ık (T) k (T)- -y yü üksek bas ksek bası ın nç ç (P) (P)” ” (200 (200- -500 C ve 2 500 C ve 2- -10 kb P) 10 kb P) ko koş şullar ulları ıyla uyumlu olarak tan yla uyumlu olarak tanı ımlanm mlanmış ışt tı ır. r. Daday Daday - - Devrakani (Ilgaz) Masifi Devrakani (Ilgaz) Masifi Kastamonu KD Kastamonu KD’ ’da yer al da yer alı ır. r. DD ki birime ayr ki birime ayrı ılarak tan larak tanı ımlanm mlanmış ışt tı ır. r. 1. Ebrek metamorfitleri (Orta 1. Ebrek metamorfitleri (Orta- -y yü üksek dereceli) ksek dereceli) 2. 2. Ç Çangal meta angal meta- -ofiyoliti (D ofiyoliti (Dü üş şü ük dereceli) k dereceli) (Y (Yı ılmaz, 1979, 1980, Boztu lmaz, 1979, 1980, Boztuğ ğ, 1982) , 1982) Jura Jura ö öncesi ya ncesi yaş şa sahiplerdir. a sahiplerdir. DD svi svi ç ç re Alpleri re AlpleriMont Blanc, France Mont Blanc, France