Petrografi Ultramafik - Ultrabazik Kayalar Ultramafik-ultrabazik kayalar • SiO 2 miktarı < 45%’dir (ultrabazik). • Koyu renkli minerallerce çok zengindir (holomelanokrat- ultramafik) • Ofiyolit topluluğunun ultramafit tektonit ve ultramafik kümülat kesimlerini oluştururlar. • Egemen mineral türüne göre 3’e ayrılırlar – 1. Peridotitler – 2. Piroksenitler – 3. Hornblenditler. • Egemen minerallerine göre, olivin-ortopiroksen-klinopiroksen ve olivin-piroksen-hornblend üçgen diyagramlarında sınıflandırılırlar.Ultramafik kaya sınıflamalarıDunit LerzolitHarzburgit Klinopiroksenit Ortopiroksenit VebsteritUltramafik-ultrabazik kayalarda bu birincil magmatik dokuların dışında, çeşitli etkenlerin sonucunda ikincil dolu örnekleri de görülür. Bunlardan en önemlisi “elek dokusu”dur. Elek doku, olivinin “serpantin”e dönüşümü ile gelişir. Sonuçta, peridotitten tamamen farklı bir bileşime sahip olan “serpantinit” meydana gelir [Serpantin bir mineral adıdır. Serpantinit ise tümüyle serpantin minerallerinden oluşan, yeşilin tonlarında ve siyahımsı, parlak ve kaygan yüzeyli bir kaya adıdır]. Bu olaya “serpantinleşme” adı verilmektedir. Serpantinleşme bir hidrasyon (su alma) olayıdır. Serpantinit, peridotitlerin ana minerali olan olivinlerin sıcak sular etkisiyle değişiminden türer. Bu değişimi oluşturan suyun kaynağı; a) meteorik su, b) magmanın geç evrelerinde etkin olan hidrotermal sıvılar, c) atmosferik su ve d) okyanus suyudur. Serpantinleşme magmadan kristallenmenin geç evrelerinde veya sonrasında gelişen bir olaydır. Başlıca, 1) peridotit katılaşmasının geç evrelerinde, 2) okyanus kabuğunda, özellikle transform faylar boyunca, 2) okyanus kabuğunun (ofiyolit) tektonik olaylarla birincil yerinden sıyrılıp kıtaların üzerlerine taşınması sırasında, 3) bölgesel metamorfizma ile gelişir.Serpantinleşme nasıl gelişir? • Deneysel petrolojik veriler serpantinleşmenin 500°C ve altında oluştuğunu göstermiştir. 500°C T koşulunda olivin + enstatit topluluğuna su eklenirse serpantin mineralleri gelişir. • Peridotit gelişiminin son evrelerinde, olivinler, sıcak, kalıntı ergiyiklerin etksiyle su alarak serpantin’e dönüşür (otohidratasyon). – 2 olivin + 3 su Serpantin + brusit – Olivin + 2 su Serpantin + MgO (sistemden atılır) – Olivin + 4 su + SiO 2 2 serpantin • Okyanus kabuğunda, transform faylar boyunca, sıcak sular, peridotitin çatlak, kırık gibi süreksizlik düzlemleri boyunca dolaşarak serpantinit gelişimini sağlar. • Metamorfizma etkisiyle serpantinleşme: (Bkz. Ofiyolitin metamorfizması bölümü).