Yem Üre ve yemlerde Kullanımı ÜRE ve YEMLERDE KULLANIMI Haz rlayanlar: Gökhan KURU Kutay YILDIZProtein Yap s nda Olmayan Nitrojenli Bileşikler (Non-protein-nitrogen NPN) Geviş getiren hayvanlar n rumenlerindeki mikroorganizmalar kendilerine ait hücreleri oluşturmak için nitrojenli maddelerden protein sentezlemektedirler. Ruminantlar n protein gereksinmesini protein yap s nda olmayan nitrojenli bileşiklerle karş lamak mümkündür.Amidler Amino asitler Nitrojen kapsayan yağ ve karbonhidratlar Amonyum tuzlar Alkoloid v.b… bitkilerdeOrganik asidlerin amonyum tuzlar İnorganik amonyum tuzlar Üre ve ürik asid biüretÜre Saf üre %46.67 oran nda nitrojen kapsad ğ ndan, ham protein değeri %291.7’dir. Yem olarak üretilen ürede taş t maddeleri bulunduğundan %42 nitrojen kapsar ki, protein eşdeğeri %262.5’tir.ÜRE: O üreaz l l NH2 — C — NH2 + H2O 2NH3 + CO2Bu şekilde oluşan amonyak, amino asid ve protein sentezinde kullan l r ve hayvan n sağl ğ yönünden bir sak nca oluşturmaz. Ancak; Kullan lmaya haz r bir enerji kaynağ İz elementlerden yoksun bir rasyon uygulan rsa; ALKALOZİS. Amonyak zehirlenmesinde rumende fazla gaz birikmesinden ileri gelen; Şişlik Solunum güçlüğü Tetani Salivasyonun artmas Ataksi Adalelerde titreşimler görülür.Damardan asetik asit enjeksiyonu Ağ zdan sirke içirilmesi Rumen ponksiyonu İle ölüm önlenebilir. Üreli rasyon ile hayvan besleyebilmek için, şu koşullar göz önünde bulundurmak zorunludur: Üreli rasyonlar hayvanlara birden uygulanmamal d r. İlk iki gün total rasyonun ¼’ü, sonraki iki günde 2/4’ü ve son iki günde de ¾’ü kadar üreli yem vererek yedinci günde tamam üreli rasyona geçilmelidir. Üre, konsantre yem içindeyse yukar daki kurala uymakla beraber, konsantre yemden önce kaba yem verilmelidir.Konsantre yem, nişasta ve melas gibi mikroorganizmalar taraf ndan kullan lmaya haz r bir enerji kaynağ n ve Co, S, P elementlerini kapsamal d r. Üreli yem veya rasyon, en az iki öğünde ve eşit miktarlarda verilmelidir. Üreyle beslenen hayvanlarda günlük öğün say s art r lmal d r. Üre, yem içinde homojen olarak dağ lm ş olmal d r. Buzağ , kuzu ve tavuklara üre verilmez. Eğer bu kurallara uyulmazsa; 20 gr kadar üre bir s ğ r öldürmeye yeterlidir. Pratikte amonyak zehirlenmesini büyük ölçüde önleyebildiği için, konsantre yemin en fazla %3 veya %1.5’inin üreden oluşmas önerilir. Üre içerecek rasyon yeteri kadar nişasta içermelidir. Üre kullan m nda dikkat edilecek diğer bir husus; rasyonun protein düzeyinin çok yüksek olmamas d r. Yeteri kadar veya yeterinden fazla protein taş yan karmalara kat lan üre yeterince faydal olmayacakt r. Ayr ca üre içerecek rasyonlar mineral maddeler bak m ndan desteklenmelidir. Üre daha çok konsantre yem içinde verilmekle beraber; Silaj yap l rken kar şt r labilir; saman, mêlas ve üre kar ş m olarak verilebilr Suland r lm ş mêlas + üre S v yem Nişasta + üre Mineral madde bloklar içindeM s r silaj na üre katk s : M s r silaj na üre katk s , hayvanc l ğ gelişmiş ülkelerde yayg n olarak kullan lmaktad r. Bu ülkelerde üre katk s silo doldurulurken yap lmakta ve m s r silaj nda ham proteinin metabolik enerjiye oran daralt lmaktad r. S ğ r besisinde üreli m s r silaj 1 haftal k ön al şt rma süresinden sonra kullan lmal d r. Besi s ğ rlar na verilecek günlük üre miktar , 100 kg canl ağ rl k için %46 azot içeren üreden 100 gr ham protein gelecek şekilde hesaplanmal d r.Buna göre, yetişkin bir hayvana verilecek üre miktar günde 150 gr la s n rland r lmal d r. Bu düzeyde bir üre tüketiminin sağlanmas için 1 ton m s r silaj na 5 kg ürenin homojen bir şekilde dağ t lmas yeterli olmaktad r. M s r silaj na homojen bir şekilde üre ilavesi için kurumaddenin en az %25 düzeyinde olmas gerekmektedir. Biüret Ürenin 160 C’ta s t lmas yla elde edilen bir nitrojenli bileşiktir. Ruminant rasyonlar na protein saplementi olarak girebilir. Ama hayvanlar n biürete adaptasyonu, üreye adaptasyonlar ndan daha uzun sürer. Bunu k saltmak için daha önce biürete adapte olmuş bir hayvan n rumen s v s , biüret verilecek hayvan n rumenine aktar l r.Biüret, her ne kadar toksik değilse de, pahal olduğu ve üre kadar yararl olarak kullan lamad ğ için deneysel araşt rmalar d ş nda pratikte fazla yer almam şt r. Biüret %34.7 nitrojen kapsar ki bu %217 ham proteine eşdeğerdir. O O l l l l NH2 — C — NH — C — NH2 . H2OÜratlar Kanatl larda ve sürüngenlerde protein metabolizmas ve insanda pürin katabolizmas sonucu meydana gelen ürik asidin tuzlar d r. Tavuk d şk s nda buluna bu üratlardan ruminantlar yararlanabilir. Tavuk d şk s n n kompozisyonu, yetiştiricilik sistemine göre farkl l k gösterdiğinden, kapsad ğ nitrojende buna bağl olarak değişir.Tavuk d şk s ortalama; %30 ham protein %12 ham sellüloz %25 civar nda ham kül kapsar. Ham külde %6.5 kalsiyum ve bunun üçte biri kadar fosfor vard r.B Z D NLED N Z Ç N TE EKKÜRLER