Genel Üretim Planlama ve Programlama ( 2009 ) Üretim Planlama ve Programlama Üretim Planlama ve Programlama Ü • Üretim yöneticileri, belli bir ürünün gelecekte – Ne zaman ve Ne kadar – Ne kadar talep edilece ğini belirlemek ve buradan hareketle ileride ihtiyaç duyulacak üretim hareketle ileride ihtiyaç duyulacak üretim faktörlerini de Zaman – Zaman –M i k t a r v e – Nitelikler yönünden planlamak durumundadırlar 1 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve Kontrol• Rekabet edebilmek için, Pazar talebi ile uzun dönemli üretim planlaması arasında bir denge kurulmalıdır. • Uzun ve orta dönemli planların yapılması, Uzun ve orta dönemli planların yapılması, stokların etkin kullanımı, i şgücü atamaları ve iyi bir kapasite planlaması talepteki ve iyi bir kapasite planlaması talepteki de ği şikli ğin etkilerini azaltır. • Üretim kaynaklarının gelecekte nasıl • Üretim kaynaklarının gelecekte nasıl kullanılaca ğı, örgütün ba şarısını direk etkiler ve burada üretim planlama etkiler ve burada üretim planlama sistemi yardımcı bir araçtır. 2 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve Kontrol• İşletmelerde amaçları gerçekleştirebilmek iib itk ll l için birtakım planlar yapılır. • İ şletme politikası-stratejisi diye tanımlanan ş p jy uzun zaman dilimini kapsayan planların yanı sıra yanı sıra • Daha kısa zaman dilimini kapsayan, mal ve hizmetlerin miktar ve türünü belirleyen, talep öngörülerini esas alan planlar da söz pg p konusudur. 3 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolPlanning Tasks and Responsibilities 4 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolPlanlama dönemleri ve sorumluluklar Kısa-dönem planlar Görev atamaları Sipari ş verme Sorumlu: Üretim Yöneticileri p ş Görev programlama sevkiyatlar Orta-dönem planlar Satı ş planlama Üretim planlama ve bütçeleme İşgücü stok ve ta şaron U dö l l Sorumlu: Sorumlu: Üst yönetim İşgücü, stok ve ta şaron düzeylerini saptama Üretim-i ş planlarını analiz etme Uzun-dönem planlar AR-GE Yeni ürün planları Sermaye harcamaları Sorumlu: Üretim yöneticileri, nezaretçiler, Sermaye harcamaları Tesis kurulu ş yeri ve yayılma ustaba şı Bugün 3 Ay 1 yıl5 y ıl Planlama Ufku 5 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolÜretim planlama • Gelecek belli bir dönem boyunca üretim düzeyinin belirlenmesi çabasıdır düzeyinin belirlenmesi çabasıdır. • Yani üretilecek ürünlerin ne miktarda ve ne zaman üretilmesi gerekti ği, üretim kapasitesinin kullanımı ve kapasite ile kapasitesinin kullanımı ve kapasite ile çıktıların dengelenmesi konularını kapsamaktadır kapsamaktadır. • Plan ayrıntılara girmez, kesinlik ta şımaz, gerekirse düzeltilir. 6 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolÜretim programlama •H angi ürünün ne zaman, ne miktarda ve agüüü e a a, e ad a e nerelerde i şlem görerek üretilece ği üretim programlamanın kapsamına girer programlamanın kapsamına girer. • Programlar ba ğlayıcıdır, zorunlu olmadıkça de ği ştirilmez. • Üretim planlama ve programlama üretim Üretim planlama ve programlama üretim öncesi faaliyetleri, üretim kontrolü ise üretim esnası ve sonrası faaliyetleri üretim esnası ve sonrası faaliyetleri kapsar. 7 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolÜretim planlama • Üretim planlamasının amacı üretim sürecinde yapılmakta olan faaliyetleri minimum maliyetle yapılmakta olan faaliyetleri minimum maliyetle gerçekle ştirerek ve zamanında üretim yaparak tüketici taleplerini kar şılamaktır tüketici taleplerini kar şılamaktır. • Üretim planı, i şletme planı ile uyumlu olmalı ve; lf il l tkil di ğid pazarlama ve finans planlarını etkiledi ğinden bölümler arasında birlik sa ğlayabilmelidir. • Kötü veya hatalı bir üretim planlaması fazla stok bulundurmaya-stoklama maliyetlerinin artmasına veya stoksuzlu ğa-tüketici isteklerinin kar şılanamamasına yol açar. Verimlilik azalır. 8 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolÜretim planlama ve programlama süreci 1. Talep öngörümü 2 Bütünle şik toplam üretim planlaması 2. Bütünle şik-toplam üretim planlaması (Aggregate production planning) 3 3. Ana üretim programlaması ›genel kapasite planlaması ile birlikte (Master production scheduling) 4. Malzeme ihtiyaç planlaması ›detaylı kapasite planlaması (Material Requirements Planning) (MRP) 5. Kısa dönem programlama ›kısa dönem kapasite kontrolü Faaliyetlerin tümü birbiriyle uyumlu olmalı faaliyetlerin detayı Faaliyetlerin tümü birbiriyle uyumlu olmalı, faaliyetlerin detayı a şa ğı do ğru artarken, kapsanan süre azalmalıdır. 9 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolBütünle şik Üretim Planlaması ş •B Ü P genellikle bir yıl gibi orta dönemde, gy g, beklenen talebi kar şılayabilecek üretimi sa ğlama çabasıdır. •A r z ı talebe uydurma çalı şmalarının tümüdür. •Ö n görülen talep ile üretimi birbirine uydurabilme gp y çalı şmaları genellikle tek grup çıktı veya birkaç birle ştirilmi ş ürün grubu için yapıldı ğından bütünle şik ya da toplam planlama deyimi kullanılır. (ayakkabı imalatında renk ve tür ayrımı yapmadan imal edilen ayakkabı adedi kaç ton yapmadan imal edilen ayakkabı adedi, kaç ton çelik, kaç litre boya, kaç metre kuma ş vs.. gibi) 10 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolBütünle şik üretim planlaması ş p • Ne kadar kapasiteye ihtiyaç var? pyy ç • İhtiyaç duyulan kapasite nasıl temin edilecek? edilecek? • Dönemler arasındaki farklı talepler nasıl dengelenecek? sorularını cevaplanmaya çalı şır. 11 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolBütünle şik üretim planlaması ş p • Bu amaçla şu sorular cevaplanır: ç ş p 1. İşletme gelecek yıl ne kadar üretmelidir? 2Kk ki tik d d ? 2. Kaynak kapasitesi ne kadardır? 3. Talebi kar şılamak için üretim aylık ne ş çy kadar de ği ştirilmelidir? 4 Hangi mal ve hizmetlerden ne kadar 4. Hangi mal ve hizmetlerden ne kadar satın alınmalıdır? 12 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolBütünle şik plan ve ili şkileri ş p ş Pazar A klj i Ürün talep Pazar Ve talep Ara ştırma ve teknoloji Ürün kararları Süreç talep öngörüleri, sipari şler Eldeki hammaddeler i şgücü Süreç planlama ve kapasite kararları Bütünle şik plan Dı ş kapasite Ta şaronlar Eldeki stok Ana üretim programı Ve MRP sistemleri Ta şaronlar Detaylı i ş programları 13 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolBütünle şik üretim planının özellikleri • Genellikle 3-12 aylık bir süre için üretimin miktar ve zamanını saptar ş p miktar ve zamanını saptar. • Plan aylık dönemler itibariyle hazırlanır. • Üretimi adet saat lira gibi ortak birimlerle • Üretimi adet, saat, lira gibi ortak birimlerle ifade eder. • Kapasite ve talep de ği şkenlerini kullanırA r z Kapasite ve talep de ği şkenlerini kullanır. Arz veya talep de ği şkenlerini de ği ştirebilme imkanı verir. • Plan döneminde i şletmenin fiziki kapasitesi sabittir, de ği ştirilemez varsayar. Tlb id ğiki l l d ğ • Talebin de ği şken veya mevsimsel oldu ğu durumda planı hazırlamak anlamlı olur. Talep de ği şmez olsa plan kolaylıkla hazırlanır. de ği şmez olsa plan kolaylıkla hazırlanır. 14 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolAmaçları • Talebi kar şılamak Amaçları • Talebi kar şılamak • Kapasiteyi etkin k llanmak kullanmak • Envanter politikasına uymak • Maliyetleri minimize etmek – i şgücü şg – envanter – Tesis ve ekipman Tesis ve ekipman –t a şeron 15 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolBütünle şik planlama stratejileri şpj • Kapasiteyi veya talebi de ği ştirme stratejileri izlenebilir: • Kapasite seçenekleri- kapasiteyi de ği ştir 1. Üretim miktarını de ği ştirmek – Fazla mesai – Eksik çalı şma – Ta şeron ş – Fason 2. İşgücü miktarını de ği ştirme İşealma i şten çıkarma – İşe alma , i şten çıkarma – Part-time – Geçici i şgören 3 St k dü l i i d ği ti 3. Stok düzeylerini de ği ştirme –S t o k l a m a – stoksuzluk 16 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolBütünle şik planlama stratejileri şpj • Talep seçenekleri- talebi de ği ştir: – Talebi etkilemek (fiyatlama, reklam, satı ş geli ştirme) –Farkl ı ürün üretme (mevsimlik talep durumunda tamamlayıcı ürünler üretme) y ) – Yüksek talep dönemlerinde talebi geç kar şılama (talep edenin beklemesi) kar şılama (talep edenin beklemesi) 17 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolAggregate Scheduling Options - Advantages and Disadvantages Option Advantage Disadvantage Some Comments Changing inventory levels Changes in human resources are gradual not Inventory holding costs; Shortages may Applies mainly to production, not service are gradual, not abrupt production changes Shortages may result in lost sales not service, operations changes Va r y i n g workforce size Avoids use of other alternatives Hiring, layoff, and training Used where size of labor pool is workforce size by hiring or layoffs other alternatives and training costs of labor pool is large 18 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolAdvantages/Disadvantages - Cid Continued Option Advantage Disadvantage Some Comments i hl i ll Va r ying production rates through overtime idl i Matches seasonal fluctuations without hi i / i i Overtime premiums, tired workers, may not dd Allows flexibility within the aggregate l or idle time hiring/training costs meet demand plan Subcontracting Permits fl ibili d Loss of quality ldd Applies mainly idi flexibility and smoothing of the firm's output control; reduced profits; loss of future business in production settings 19 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolAdvantages/Disadvantages - Cid Continued Option Advantage Disadvantage Some Comments Using part time Less costly and High Good for Using part-time workers Less costly and more flexible than full-time workers High turnover/training costs; quality suffers; Good for unskilled jobs in areas with large temporary labor workers suffers; scheduling difficult temporary labor pools Influencing Tries to use Uncertainty in Creates Influencing demand Tries to use excess capacity. Discounts draw new customers Uncertainty in demand. Hard to match demand to supply exactly Creates marketing ideas. Overbooking used in some new customers. supply exactly. used in some businesses. 20 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolAdvantage/Disadvantage - Cid Continued Option Advantage Disadvantage Some Comments Bkdi Mi d C Mi Back ordering during high- demand periods May avoid overtime. Keeps capacity constant Customer must be willing to wait, but d ill i l t Many companies backorder. goodwill is lost. Counterseasonal products and Fully utilizes resources; allows May require skills or Risky finding products or p service mixing ; stable workforce. equipment outside a firm's areas of p services with opposite demand patterns. expertise. 21 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolS t kdü i id ği ti il i üü • Stok düzeyini de ği ştirme ile: i şgücü düzeyindeki de ği şimler dereceli olur, ani i şe li t kli ü t i alma, i şten çıkarma olmaz, ani üretim de ği şiklikleri olmaz. Stok tutma maliyeti artar, tk lkd d tkbl bili İ lt stoksuzluk durumunda satı ş kaybı olabilir. İmalat sejtörüne uygun, hizmette uygun de ğil. İ • İ şe alma ve i şten çıkarma ile i şgücü düzeyini de ği ştirme: Di ğer seçenekleri kullanma zorunda kalmayız, i şe alma, çıkarma ve e ğitim maliyetleri olur.İşgücü arzının piyasada bol oldu ğu durumda kullanılır.• Fazla mesai veya eksik çalı şma ile üretim • Fazla mesai veya eksik çalı şma ile üretim miktarını de ği ştirmek: i şe alma ve e ğitme maliyeti olmadan talepteki mevsimlik de ği şimler maliyeti olmadan talepteki mevsimlik de ği şimler kar şılanır. Fazla mesai ücretleri, i şgücünün yorgun olması sonucu kalite problemleri olu şur. yg p ş Fazla mesai dahi talebi kar şılayamayabilir. Planda esnekli ğe izin verir. • Ta şeron/fason kullanmak: firmanın çıktı düzeyini düzgünle ştirir, esneklik sa ğlar, kalite kontrol gücü kaybolur, kar azalabilir, ileride i şletme pozisyonunu kaybedebilir, i şyapma k it i l bili Y i ü ti k kapasitesi azalabilir. Yeni üretim yaparken, üretim miktarını ayarlamada uygulanır.• Part time i şgücü kullanma:fulltime dan daha • Part-time i şgücü kullanma: full-time dan daha az maliyetli ve esneklik fazla. İşgücü devri ve e ğitim maliyetleri fazla kalite etkilenebilir e ğitim maliyetleri fazla, kalite etkilenebilir, programlama güçtür. Geçici i şçilerin çok oldu ğu beceri istemeyen i şler için uygundur beceri istemeyen i şler için uygundur. • Talebi etkilemek: fazla kapasiteyi kullanmaya l İ di i l i ütikTlt çalı şır. İndirimler yeni mü şteri çeker. Talepte belirsizlik olması, arz ile talebi her zaman dl k dt j d Yi dengeleyememek dezavantajdır. Yeni pazarlama fikirleri ortaya çıkabilir. Fazla yer t(bk i) bi lt ld satma (overbooking) bazı i şletmelerde kullanılabilir.• Sipari şleri geç kar şılama: fazla mesai • Sipari şleri geç kar şılama: fazla mesai yapılmamı ş olur. Kapasite sabitlenir. Mü şteri beklemeye razı olmalı ancak iyi niyet beklemeye razı olmalı, ancak iyi niyet kaybolabilir. Ço ğu firma uygular. • Zıt mevsimlik ürünler/hizmet sunma: • Zıt mevsimlik ürünler/hizmet sunma: kaynakların kullanımını artırır. Dengeli, sabit i şgücüne olanak verir Firmanın uzman oldu ğu i şgücüne olanak verir. Firmanın uzman oldu ğu alanın dı şından beceri ve ekipman gerektirebilir. Farklı dönemlerde zıt talebe sahip ürünleri Farklı dönemlerde zıt talebe sahip ürünleri bulmak zordur.İki zıt strateji İki zıt strateji Level Strategy Chase Strategy gy gy Üretimin Sabit üretim hızı Üretimin talebi izlemesi Sabit üretim hızı 26 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolBütünle şik planlama stratejileri • Chase-talebi izleme stratejisi Üt ih tlb i k kdi l it k şpj – Üretim hızının talebi çok yakından izlemesi ve stok düzeyinin sıfıra yakın olması (i şe alma ve i şten çıkarma maliyeti artar) ç y) • Level-sabit üretim hızı stratejisi – Her gün aynı miktarı üretmek gy – İşgücü düzeyi aynı kalır – Stok bulundurma veya bulundurmama maliyetleri artar – kolay – kolay • Mixed-hybrid-karma strateji – İlk iki stratejinin sakıncalarını gidermek için orta yol izlenir. İlk iki stratejinin sakıncalarını gidermek için orta yol izlenir. örne ğin üretim hızı birkaç ayda bir de ği ştirilir. 27 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolBütünle şik planlama yöntemleri • Grafik & şema yöntemleri Bütünle şik planlama yöntemleri • Grafik & şema yöntemleri – Anla şılması kolay, popüler deneme & yanılma yakla şımına dayanır – deneme & yanılma yakla şımına dayanır • Kantitatif-matematiksel yöntemler Doğrusal programlama – Doğrusal programlama –U l a ştırma modeli – Doğrusal karar kuralı – Doğrusal karar kuralı – Yönetim katsayılar modeli – Simülasyon ....vs Simülasyon ....vs 28 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolGrafik yakla şım Grafik yakla şım Pl l ltü b i l it • Planlamacılar tecrübe, sezgi ve maliyet verilerini kullanarak bütünle şik planlar ortaya çıkarabilirler. • Alternatif planları göstermek için grafikler p gç g kullanılır. • Grafikte talep ile üretim kapasitesi • Grafikte talep ile üretim kapasitesi kar şıla ştırılır. Deneme an lma esas alan basit • Deneme yanılmayı esas alan basit, popüler bir planlama tekni ğidir. 29 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolGrafik yakla şım Grafik yakla şım • Talebi her dönem için öngörüle • Her dönem için kapasiteyi; normal çalı şma, fazla mesai ve ta şeron ç ş , ş kullanma durumunda belirle • İşgücü i şealm aveç ıkarma stoklama İşgücü, i şe alma ve çıkarma, stoklama maliyetlerini belirle • Stok düzeyleri ve i şgücü için firma • Stok düzeyleri ve i şgücü için firma politikasını dikkate al. Alt tif l l h ltl • Alternatif planlar hazırla ve toplam maliyetlerini kar şıla ştır. 30 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve Kontrolörnek örnek • A şa ğıdaki talep öngörülerine sahip ABC i şletmesinde: ş • Normal üretim kapasitesi ayda 2200 Dö b t k 1000 i h • Dönem ba şı stok 1000 ise ve her ay normal kapasite kadar üretilirse::: 31 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolÖrnek-ABC i şletmesi talep öngörüsü ve plan1 ay talep Küm talep üretim Küm üretim Dönem sonu stok satı ş kaybı Ocak 1500 1500 2200 3200 1700 0 Ocak 1500 1500 2200 3200 1700 0 Ş 1000 2500 2200 5400 2900 0 M 1900 4400 2200 7600 3200 0 M 1900 4400 2200 7600 3200 0 N 2600 7000 2200 9800 2800 0 My 2800 9800 2200 12000 2200 0 My 2800 9800 2200 12000 2200 0 H 3100 12900 2200 14200 1300 0 T 3200 16100 2200 16400 300 0 A ğ 3000 19100 2200 18600 0 500 Ey 2000 21100 2200 21300 200 0 Ek 1000 22100 2200 23500 1400 0 K 1800 23900 2200 25700 1800 0 A 2200 26100 2200 27900 1800 0 32 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve Kontrol25000 30000 20000 25000 10000 15000 5000 10000 küm talep küm üretim 0 1234567891 01 11 2 33 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve Kontrolmaliyetler maliyetler • Birim maliyet: 7.000 pb • Birim ba şına aylık stoklama maliyeti: 140 Birim ba şına aylık stoklama maliyeti: 140 • Birim aylık satı ş kaybı: 9.000 • Fazla mesai(ilave birim ba şına):650 pb • Eksik çalı şma (birim ba şına): 300 • Eksik çalı şma (birim ba şına): 300 • Üretim miktarını de ği ştirme mal (birim ba şına): 500Üretim planı1(level) için maliyetler ay üretim Ürt.mal stok Stok mal Satı ş kaybı Sat.kayM Ocak 2200 15.400.000 1700 238.000 Ş 2200 “ 2900 406.000 M 2200 “ 3200 448.000 N 2200 “ 2800 392.000 My 2200 “ 2200 308.000 H 2200 “ 1300 182.000 T 2200 “ 300 42.000 A ğ 2200 “ 0 0 500 4.500.000 Ey 2200 “ 200 28.000 Ek 2200 “ 1400 196 000 Ek 2200 1400 196.000 K 2200 “ 1800 252.000 A 2200 “ 1800 252 000 A 2200 1800 252.000 TOP 26.400 184.800.000 2.744.000 4.500.000 35 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolÜretim planı2(karma) ay Küm talep üretim Küm üret D. S stok Satı ş kaybı Ok 1500 1500 2500 1000 0 Ocak 1500 1500 2500 1000 0 Ş 2500 1500 4000 1500 0 M 4400 1500 5500 1100 0 M 4400 1500 5500 1100 0 N 7000 2800 8300 1300 0 My 9800 2800 11100 1300 0 My 9800 2800 11100 1300 0 H 12900 2800 13900 1000 0 T 16100 2800 16700 600 0 A ğ 19100 2800 19500 400 0 Ey 21100 2200 21700 600 0 Ek 22100 2200 23900 1800 0 K 23900 2200 26100 2200 0 A 26100 1500 27600 1500 0 36 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve Kontrol30000 25000 30000 20000 10000 15000 5000 10000 küm talep küm üretim 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 37 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolÜretim planı 2(karma) maliyetler ay üretim Ür mal DS St mal Ür mik Fazla Eksik ay üretim Ür.mal D. S stok St.mal Ür.mik. de ğ Fazla mesai Eksik çalı şma O 1500 10.500.000 1000 140.000 - - 210.000 Ş 1500 “ 1500 210.000 - - 210.000 M 1500 “ 1100 154.000 - - 210.000 N 2800 19.600.000 1300 182.000 650.000 390.000 - M 2800 “ 1300 182.000 - “ - H 2800 “ 1000 140.000 - “ - T 2800 “ 600 84.000 - “ - A ğ 2800 “ 400 56.000 - “ - Ey 2200 15.400.000 600 84.000 300.000 - - Ek 2200 “ 1800 252 000 - - - Ek 2200 1800 252.000 - - - K 2200 “ 2200 308.000 - - - A 1500 10.500.000 1500 210.000 350.000 - 210.000 26600 186.200.000 2.002.000 1300.000 1950.000 840.000 38 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolPlanları kar şıla ştırma Planları kar şıla ştırma • Plan1-level maliyet=192 044 000 maliyet 192.044.000 • Plan2-karma maliyet=192.292.000 39 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolÖrnek:Densepack ocak-haziran talebi • Ocak:1280 • Şubat: 640 • Mart: 900 • Nisan:1200 • Mayıs:2000 Mayıs:2000 • Haziran: 1400 •A r a l ık sonunda çalı şan :300 ki şi • Aralık sonunda eldeki stok:500 • Aralık sonunda eldeki stok:500 • Haziran sonunda eldeki sto ğun:600 olması istenir • İşe alma maliyeti:500 $/i şgücü • İşten çıkarma mal :1000$/i şgücü • İşten çıkarma mal.:1000$/i şgücü • Envanter mal:80$/birim/ay •K = i şgücü ba şına günlük üretim 22 i üüd7 6i i 245 bi i ü t i i • 22 i şgününde 76 i şçi 245 birim üretmi ş ise • K=245/22=11,1364/76=0,14653 birim/i şgücü/gün 40 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve Kontrolay talep Net talep Küm talep i şgünü talep Ocak 1280 1280-500=780 780 20 Şubat 640 640 1420 24 Mt 900 900 2320 18 Mart 900 900 2320 18 Nisan 1200 1200 3520 26 Mayıs 2000 2000 5520 22 haziran 1400 1400+600=2000 7520 15 41 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolPlan 1 chase üretimin talebi izlemesi Plan 1-chase-üretimin talebi izlemesi •S ıfır stok, i şe alma ve i şten çıkarma ile ş ş ç ay i şgünü Net talep İşgücü ba şına aylıkü r e t i m Gerekli y şg p aylık üretim i şgücü Ocak 20 780 20x0,14653= 2 931 780/2,931= 267 2,931 267 Şubat 24 640 3,517 182 Mart 18 900 2,638 342 Nisan 26 1200 3,810 315 Nisan 26 1200 3,810 315 Mayıs 22 2000 3,224 621 Haziran 15 2000 2,198 910 42 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolAralık sonunda 300 çalı şan var ise Aralık sonunda 300 çalı şan var ise A i üü İ İ t İ üü T Kü Kü tk Ay i şgücü İ şe alma İ şten çıkarma İ şgücü ba şına aylık üretim Top üretim Küm üretim Küm talep stok O 267 300- 267=33 2,931 267x2,93 1=783 783 780 3 Ş 182 267- 3,517 640 1423 1420 3 Ş 182 182=85 640 3 M 342 342- 182=160 2,638 902 2325 2320 5 N 315 342- 315=27 3,810 1200 3525 3520 5 M 621 621- 315 306 3,224 2002 5527 5520 7 M 621 315=306 , 2002 7 H 910 910- 621=289 2,198 2000 7527 7520 7 top 755 145 30 43 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve Kontrolmaliyetler y • M= 755x500+145x1.000+30x80=524.900 • Haziran sonunda 600 birim stok istenir: Haziran sonunda 600 birim stok istenir: mal=600x80=48.000 • Top mal= 524.900+48.000=572.900 • Dönem ba şı stok(500) maliyete girmez • Dönem ba şı stok(500) maliyete girmez • Martta ve mayısta elde stok oldu ğu için 1 er i şçi azaltılabilir 755-2=753 i şçi i şea l ınırsa i şten çıkarma azaltılabilir. 755-2=753 i şçi i şe alınırsa, i şten çıkarma 144 olur. Envanter 13 e iner. Maliyet 569.540 olur… 44 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolPlan2 level sabit i şgücü stoksuzluk yok Plan2-level-sabit i şgücü-stoksuzluk yok • İşe alma i şten çıkarma yok, satı ş kaybı yok. • Minimum kaç ki şi gerekli? ay Küm talep İşgücü ba şına Gerekli ki şi ay Küm talep küm. üretim sayısı O 780 2,931 780/2,931=267 Ş 1420 6,448 221 M 2320 9 086 256 M 2320 9,086 256 N 3520 12,896 273 M 5520 16,120 343 H 7520 18 318 411max H 7520 18,318 411max 45 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve Kontrol411 K İŞİ GEREKL İ-aral ık sonu 300 ki şi var ise 111 ki şi i şe alınacak, dönem sonu stoklar ise a şa ğıdaki gibi: Ay İşgücü ba şına aylık üretim Aylık top. Ü Küm Küm. Net stok aylık üretim (1) Üretim (2) (2)= (1)x411 Küm. Üretim talep O 2,931 1205 1205 780 425 O 1205 1205 425 Ş 3,517 1445 2650 1420 1230 M 2,638 1084 3734 2320 1414 N 3 810 1566 5300 3520 1780 N 3,810 1566 5300 3520 1780 M 3,224 1325 6625 5520 1105 H 2,198 903 7528 7520 8 t 5962 top 5962 46 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve Kontrol• Dönem sonu envanter: 5962+600=6562 Ml i t t l +ill • Maliyet=envanter mal+ i şe alma mal. • Maliyet=6562x80 + 111x500=580.460 y Pl 1 569 540 idi • Plan 1 569.540 idi • Plan 2 580.460 ikisi birbirine yakın y • İşe al, çıkar yerine 2. plan uygulanır 47 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolPlan 3- karma strateji Plan 3 karma strateji A İ üüb • Sadece 1 kez ki şi sayısını de ği ştirsek • Ocak-nisan arası 1 dönem, Ay Küm talep İ şgücü ba şına aylık üretim Ocak nisan arası 1 dönem, mayıs –haziran arası 2. dönem olsa İlk 4 kü ül tif t l 3520 O 780 2,931 Ş 1420 3,517 • İlk 4 ay kümülatif talep 3520 • İlk 4 ay ki şi ba şı küm. Üretim: 2,931+3,517+2,638+3,810=12,896 Ş 1420 3,517 M 2320 2,638 ,,,,, • 3520/12,896=272,95 ki şi ?273 • 5-6 aylar için Küm talep=4000 N 3520 3,810 • Küm talep=4000 • Üretim:3,224+2,198=5,422 • 4000/5,422=737,7 ki şi gerekli M 5520 3,224 H 7520 2 198 H 7520 2,198 48 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolKarma strateji Karma strateji A Kü İ üü İ İ t Üt i Kü tk Ay Küm talep İ şgücü (1) İ şe alma İ şten çıkarma Ki şi ba şı üretim(2 Üretim (1).(2) Küm üretim stok O 780 273 27 2,931 800 800 20 O 780 273 27 , 800 20 Ş 1420 273 3,517 960 1760 340 M 2320 273 2,638 720 2480 160 N 3520 273 3,810 1040 3520 0 N 35 0 273 3,8 0 00 0 M 5520 738 465 3,224 2379 5899 379 H 7520 738 2,198 1622 7521 1 top 465 27 900 top 465 27 900 49 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolKarma strateji maliyeti Karma strateji maliyeti İ İ şten çık.+i şe alma+stok 27x1000+465x500+(900+600)x80=379 500 27x1000+465x500+(900+600)x80 379.500 Bu sonuç aynı zamanda do ğrusal programlama sonucu elde edilen optimal p og a a a so ucu e de ed e opt a strateji 50 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolÖrnek: çatı malzemeleri imalatçısı Örnek: çatı malzemeleri imalatçısı •Ç a t ı malzemeleri imalatçısı, 6 aylık çatı ay talep gün Günlük talep O 900 22 41 kaplama malzemesi öngörülerini tablodaki O 900 22 41 Ş 700 18 39 gibi hazırladı. • Ort. Talep= 6200/124 M 800 21 38 N 1200 21 57 • Ort. Talep=50 birim/gün N 1200 21 57 May 1500 22 68 H 1100 20 55 top 6200 124 p 51 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolÖngörülen talep ve ortalama talep gp p 70 50 60 70 n g day Forecast Demand Level production using average monthly forecast demand 30 40 50 te per wor kin forecast demand 20 30 o duction r at 0 10 Pr o Jan Feb Mar Apr May Jun py 22 18 21 21 22 20 52 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolPlan 1: 6 ay boyunca talebi kar şılayacak sabit i şgücü üi Kü Kü Dö ay üretim 50.Gün Küm üretim talep Küm talep stok Dönem sonu stok O 1100 1100 900 900 200 200 O 1100 1100 900 900 200 200 Ş 900 2000 700 1600 200 400 M 1050 3050 800 2400 250 650 N 1050 4100 1200 3600 150 500 N 1050 4100 1200 3600 -150 500 M 1100 5200 1500 5100 -400 100 H 1000 6200 1100 6200 -100 0 1850 1850 53 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolKümülatif talep grafi ği Plan 1 Plan 1 7,000 Cumulative level Reduction of it nits) 6,000 5 000 Cumulative level production using average monthly ft inventory mand (U 5,000 4,000 Cf forecast requirements ve Dem 3,000 Cumulative forecast requirements umulativ 2,000 1,000 Jan Feb Mar Apr May Jun Excess inventory Cu 1,000 Jan Feb Mar Apr May Jun 54 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolMaliyet verileri Maliyet verileri • Stoklama mal= 5 pb/birim/ay • Fason mal= 10 pb/birim Fason mal 10 pb/birim • Ortalama ücret= 5 pb/saat (40 pb/gün) • Fazla mesai= 7 pb/saat (8 saatin üstüne) • Üretim miktarını artırma mal= 10pb/birim • Üretim miktarını artırma mal= 10pb/birim • Üretim miktarını azaltma mal= 15pb/birim • Bir birim üretim için gerekli i şgücü saat = 1,6 saat 55 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolPlan 1 maliyeti Plan 1 maliyeti Gü d 50 bi i bit ü ti i i bit • Günde 50 birim sabit üretim için, sabit i şgücü istenirse (fazla mesai yok, dönem ba şı stok yok, fason yok..) • Günde 50 birim üretim için gerekli i şgücü: çg şg 50 birimx 1,6 saat=80 saat gerekli 80 saat/ 8 saat/i şgücü = 10 i şçi 80 saat/ 8 saat/i şgücü = 10 i şçi • Stok maliyeti=1850 birimx5pb=9250 pb • Normal çalı şma=10 ki şix124günx40pb=49600 •T o plam maliyet=49600+9250=58.850 pb py p 56 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolPlan 2: günlük talebin en dü şük oldu ğu dönemdeki kadar i şgücü tutup kalanını dönemdeki kadar i şgücü tutup, kalanını fason kar şılamak Gü lük t l ay talep gün Günlük talep O 900 22 41 O 900 Ş 700 18 39 M 800 21 38 min N 1200 21 57 My 1500 22 68 H 1100 20 55 H 1100 20 55 top 6200 124 p 57 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolPlan 2 maliyet • 38 adet x 1,6 saat= 60,8 saat gerekli • 60,8/8= 7,6 ki şi gerekli • 7 full-time 1 part-time • 7 full-time , 1 part-time • İşletme içi üretim= 38birim/günx124 gün=4712 • 6200- 4712= 1488 birim fason • İşgücü mal= 7,6ki şix40 pb/günx124gün=37696 g gg • Fason mal=1488 birimx 10pb/birim=14880 • Toplam maliyet=37696+14880=52576 • Toplam maliyet=37696+14880=52576 58 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolPlan 3: i şe alma ve çıkarma ile üretimi talebe e şitleme ay talep Üretim Üretimi art. İşten toplam ay talep Üretim mal (i şe alma) İşten çıkarma toplam O 900 900x1,6x5= 7200 --- --- 7200 7200 Ş 700 5600 --- 200x15= 3000 8600 M 800 6400 100x10= 1000 ---- 7400 N 1200 9600 4000 ---- 13600 My 1500 12000 3000 ---- 15000 y H 1100 8800 ---- 6000 14800 top 6200 49600 8000 9000 66600 59 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve Kontrolkar şıla ştırma kar şıla ştırma Plan 1 Plan 2 Plan 3 Stoklama 9250 0 0 Norm çalı ş. 49600 37696 49600 Fazla çal. 0 0 0 İ şe alma 0 0 8000 ş İşten çık. 0 0 9000 F 0 14880 0 Fason 0 14880 0 toplam 58850 52576 66600 p 60 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve Kontrolödev ödev • Aynı örnekte 8 ki şi ile çalı şılıp, gerekti ğinde fazla mesai yapılması halinde g ğ yp planı hazırlayıp maliyetini hesaplayınız 61 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve Kontrolödev2 ödev2 Bdlbilt fi • Buzdolabı imalatçısı firma Ocak-Haziran arası için bütünle şik plan ay talep Ocak 400 ş p hazırlamak istemektedir. Firma a şa ğıdaki verileri hazırlamı ştır Ocak 400 Şubat 500 hazırlamı ştır. • Üretimin öngörülen talebi kar şılaması için i şgücünü Mart 550 a şaa sç şgücü ü de ği ştirerek bir plan hazırlayınız. (aralıkta 8 i şgören var) Nisan 700 Mayıs 800 i şgören var) •P l a n ın maliyetini hesaplayınız. Mayıs 800 haziran 700 hesaplayınız. 62 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve Kontrol• Maliyetler: – Stoklama m=8 pb/buzdolabı/ay – İşgücü ücreti=12 pb/saat (8 saat normal çalı şma) İ – İ şe alma (üretimi artırma)= 40 pb/ki şi – İşten çıkarma= 80 pb/ki şi •D i ğer veriler: – Mevcut i şgücü (aralık)= 8 ki şi İ – İ şçilik saati/buzdolabı=4 saat –A y l ık i şgünü=20 gün Dö b t k 250 b d l b – Dönem ba şı stok=250 buzdolabı – Dönem sonu stok= 0 buzdolabı 63 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolÖrnek Level Strategy Örnek- Level Strategy 64 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolNon Financial Criteria Non-Financial Criteria • Operations perspective: – Smooth & even flow is easy to manage • Human resources perspective: – Nobody hired or fired, no overtime or furloughs, so y, g , employee morale should be fine • Marketing perspective: gp p – All demand met, so no customer service issues 65 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolÖrnek Chase Strategy Örnek-Chase Strategy 66 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolNon Financial Criteria Non-Financial Criteria Ot i t i • Operations perspective: – Can operations ramp up & back down this quickly? M h diffi lt t li h – Much more difficult to accomplish • Human resources perspective: Will l t l t b i hi d & fi d idl ? – Will employees tolerate being hired & fired so rapidly? – What about training & learning curve issues? M k ti ti • Marketing perspective: – All demand is met (assuming no strikes) 67 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolÖrnek Bi f b ik ü ti t l k it li t ili ki il i • Bir fabrika üretim, talep, kapasite ve maliyete ili şkin verileri a şa ğıdaki gibi toplamı ştır. D.P. nin ula ştırma yöntemi ile ula ştırma tablosunu ve ba şlangıç uygun çözümü hazırlayınız. Mart Nisan Mayıs Talep 800 1.000 750 Kapasite Normal 700 700 700 Fazla Mesai 50 50 50 Fason 150 150 130 Dönem Ba şı Stok 100 Dönem Ba şı Stok 100 Maliyetler Normal Çalı şma 40 pb/br Fazla Mesai 50 pb/br Fason 70 pb/r 68 Stoklama 2 pb/br/ay Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolFarnsworth’s Transportation Table Period 1 Period 2 Period 3 Unused Total Capacity Period 1 (Mar) Period 2 (Apr) Period 3 (May) Unused Capacity (Dummy) To t a l Capacity Available (Supply) Beginning Inventory 0 100 240 100 Regular 40 700 42 44 0 700 Overtime 50 52 50 54 0 50 Period 1 50 50 Subcontract 70 72 150 74 0 150 Regular X 40 700 42 0 700 2 P 700 700 Overtime X 50 50 52 0 50 Subcontract 70 72 0 Period 2 Subcontract X 50 100 150 Regular XX 40 700 0 700 Ot i 50 0 d 3 Overtime XX 50 50 0 50 Subcontract Xx 70 0 130 Ttl 800 1000 750 230 2780 Perio Total Demand 800 1000 750 230 2780 69 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve KontrolComparison of Three Major Aggregate Planning Methods Planning Methods Techniques Approaches Aspects Charting/graphica l methods Trial and error Simple to understand, easy to use. Many solutions; one Techniques Approaches Aspects l methods Transportation Optimization y chosen may not be optimal LP software available;permits Transportation method p sensitivity analysis and constraints. Linear function may not be realistic Mt Heuristic may not be realistic Simple, easy to implement; tries to mimic manager’s Management coefficient model Heuristic tries to mimic manager s decision process; uses regression 70 Prof. Dr. Üzeyme Do ğan - Üretim Planlama ve Kontrol