İmal Kaynak üretim yöntemleri - 4 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) EÜT 231 ÜRET İM YÖNTEMLERİ Doç.Dr. Murat VURAL İTÜ Makina Fakültesi EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) SERT LEH İMLEME, YUMU ŞAK LEH İMLEME VE YAPI ŞTIRMA Sert Lehimleme Yumu şak Lehimleme Yapı ştırma 1 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Sert ve Yumu şak Lehimlemeye Genel Bakı ş Her ikisi de metal parçaları kalıcı olarak birle ştirmek için ilave metaller kullanır, ancak esas metaller erimez Eritme kayna ğı yerine sert veya yumu şak lehimleme kullanılması için: Metallerin kaynak kabiliyeti kötüdür Farklı metaller birle ştirilmektedir Yo ğun kaynak ısısı, birle ştirilen parçalara zarar verebilecektir Ba ğlantının geometrisi kayna ğa izin vermemektedir Yüksek dayanım gerekli de ğildir 2 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Yapı ştırmaya Genel Bakı ş Parçaları birle ştirmek için biti şik yüzeylerde bir ilave malzeme ve kuvvet kullanır Yapı ştırmada ilave malzeme metalsel de ğildir Birle ştirme i şlemi oda sıcaklı ğında veya hafifçe yüksek sıcaklıkta yapılabilir 3EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Sert Lehimleme Bir ilave metalin eritildi ği ve birle ştirilecek parçaların temas eden yüzeyleri arasında kapiler etkiyle da ğıldı ğı birle ştirme yöntemi Esas metaller erimez Sadece dolgu metalleri erir Dolgu metalinin T m ‘si 450 °C’den yüksek ancak birle ştirilecek esas metal(ler)in T m ‘sinden dü şüktür En altta: Aralık 1,0 mm – kapiler etki yok Ortada: Aralık 0,7 mm – kapiler etki yeterli de ğil Üstte: Aralık 0,2 – 0,5 mm – kapiler etki iyi 4 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Sert Lehimlenmi ş Ba ğlantının Dayanımı E ğer ba ğlantı uygun şekilde tasarlanmı ş ve sert lehimleme i şlemi uygun şekilde uygulanmı şsa, katıla şmı ş ba ğlantı, olu şturuldu ğu ilave metalin dayanımından daha dayanıklı olacaktır Neden? Sert lehimlemede kullanılan küçük parça aralıkları Esas ve ilave metaller arasında olu şan metalurjik ba ğ Esas metal tarafından ba ğlantıya getirilen geometrik sınırlamalar 5 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Kayna ğa Kıyasla Sert Lehimlemenin Üstünlükleri Farklı metaller dahil, herhangi bir metal birle ştirilebilir Yüksek imalat hızlarına izin veren, çabuk ve aynı özelliklere sahip şekilde gerçekle ştirilebilir Çoklu ba ğlantılar aynı anda sert lehimlenebilir Genel olarak eritme kayna ğına göre daha dü şük ısı ve güç gerekir Ba ğlantıya biti şik esas metaldeki ITAB’daki problemler daha azdır Kapiler etki erimi ş metali ba ğlantının içine çekti ğinden, ço ğu kaynak yöntemiyle ula şılamayan ba ğlantı bölgeleri sert lehimlenebilir. 6 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Sert Lehimlemenin Zayıflıkları ve Sınırlamaları Ba ğlantı dayanımı, kaynaklı ba ğlantıdan genellikle daha dü şüktür Ba ğlantı dayanımı, esas metalinkinden daha dü şük olma e ğilimindedir Yüksek servis sıcaklıkları, bir sert lehimli ba ğlantıyı zayıflatabilir Muhtemel bir estetik zayıflık olarak, sert lehimli metalin rengi, esas metal parçaların rengiyle uyumlu olmayabilir 7EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Sert Lehimleme Uygulamaları Otomotiv (örn., boruların ve tesisatların birle ştirilmesi) Elektrik ekipmanlar (örn., tel ve kabloların birle ştirilmesi) Kesici takımlar (örn., semente edilmi ş karbür insert ve kesici uçların sert lehimlenmesi) Mücevher yapımı Kimyasal i şlem endüstrisi, boru tesisatları ve ısıtma i şlemi yapanlar, metal boru ve tesisatları sert lehimleme ile birle ştirirler Tamir ve bakım i şleri 8 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Sert Lehimli Ba ğlantılar Alın ve bindirme ba ğlantılar yaygındır, ancak geometri genellikle sert lehimlemeye uydurulur Parçalar arasında geni ş arayüzey sa ğladı ğından, bindirme ba ğlantılar en yaygın kullanılanlardır Sert lehimlenmi ş bir ba ğlantıda ilave metal, esas metale sadece uçlardan de ğil tüm yüzey boyunca birle şir 9 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Şekil 32.1 - (a) Konvansiyonel alın ba ğlantı, ve alın ba ğlantının sert lehimlemeye uydurulması: (b) e ğik yüzeyli ba ğlantı, (c) kademeli alın ba ğlantı, (d) parçanın ba ğlantı bölgesindeki kesiti arttırılmı ş Sert lehimlenmi ş ba ğlantı Sert lehimlenmi ş ba ğlantı 10 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Şekil 32.2 - (a) Geleneksel bindirme ba ğlantı, ve bindirme ba ğlantının sert lehimlemeye uydurulması: (b) silindirik parçalar, (c) sandviç parçalar, ve (d) alın ba ğlantıyı bindirme ba ğlantıya dönü ştürmek için kılıf kullanımı Sert lehimlenmi ş ba ğlantı Sert lehimlenmi ş ba ğlantı Kılıf 11EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Parçalar Arasındaki Açıklık Esas parçaların birle şecek yüzeyleri arasındaki açıklı ğın, erimi ş dolgu metalinin akmasını engellemeyecek derecede geni ş, ancak kapiler etkinin zayıflamasına neden olmayacak derecede de dar olması gerekir Dayanımın en yüksek de ğere ula ştı ğı bir açıklık de ğeri vardır. Bu açıklık, esas metale, ilave metale, ba ğlantı şekline ve i şlem ko şullarına ba ğlıdır Tipik sert lehimleme açıklıkları 0,001 – 0,010 mm arasındadır EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Şekil 32.3 - Ba ğlantı açıklı ğının fonksiyonu olarak ba ğlantı dayanımı Tavsiye edilen aralık Dolgu metalinin döküm halindeki dayanımı Dolgu metalinin lehim ba ğlantısı halindeki dayanımı Ba ğlantı dayanımı Aralık 12 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Sert Lehimleme için Bazı İlave Metaller (Sert Lehim Ala şımları) Esas metal(ler) İlave metal(ler) Alüminyum Alüminyum ve silisyum Nikel-bakır ala şımları Bakır BakırB a k ır ve fosfor Çelik, dökme demir Bakır ve çinko Paslanmaz çelik Altın ve gümü ş 13 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Sert Lehim Ala şımından Beklenen Özellikler Erime sıcaklı ğı esas metalden oldukça dü şük olmalıdır İyi ıslatabilirlik için sıvı fazdayken yüzey gerilimi dü şük olmalıdır Arayüzeye iyi nüfuziyet için yüksek akıcılık Sert lehimli ba ğlantının uygulamada kullanıma yeterli dayanıma sahip bir ba ğlantı olu şturma kapasitesi Esas metalle kimyasal veya fiziksel etkile şim göstermemesi (örn., galvanik reaksiyon) 14EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Şekil 32.4 - Sert lehimlemede ilave metalin de ği şik uygulanma teknikleri: (a) üfleç ve ilave çubuk. Sıra: (1) önce, ve (2) sonra Sert lehimlenmi ş ba ğlantı İlave çubuk Aralık Üfleç Birle ştirilecek parçalar 15 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Şekil 32.4 - Sert lehimlemede ilave metalin de ği şik uygulanma teknikleri : (b) aralık giri şinde ilave metal halkası Sıra: (1) önce, ve (2) sonra Aralık Halka şeklinde İlave çubuk Birle ştirilecek parçalar Sert lehimlenmi ş parça 16 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Şekil 32.4 - Sert lehimlemede ilave metalin de ği şik uygulanma teknikleri : (c) düz parça yüzeyleri arasında ilave metal folyosu Sıra: (1) önce, ve (2) sonra Sert lehimlenmi ş parça Birle ştirilecek parçalar İlave metal folyosu (1) (2) (c) 17 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Sert Lehim Dekapanları Kaynaktakine benzer amaç; çözünürler ve uzakla ştırılmadıklarında sert lehimleme i şlemini engelleyen oksitlerle ve istenmeyen di ğer yan ürünlerle birle şirler İyi bir dekapanın karakteristikleri: Dü şük erime sıcaklı ğı İlave metalle yer de ği ştirebilmesi için dü şük viskozite Islatmayı arttırır İlave metal katıla şıncaya kadar ba ğlantıyı korur 18EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) DekapanınDa vr a n ı şı Dekapan sürülür Hava Dekapan oksitleri çözer Lehim ala şımı yüzeyi ıslatır ve dekapanı uzakla ştırır Tavlamadan önce Dekapanınet ki sıcaklı ğında Sert lehimin çalı şma sıcaklı ğında Sıcaklı ğın artı şı 19 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Isıtma Menbalarına Göre Sert Lehimleme Yöntemlerinin Sınıflandırılması Üfleçle (alevle) Sert Lehimleme –ü fle çale vi ba ğlantının yakınındaki parçaya do ğru yönlendirir Fırında sert lehimleme –f ırın, sert lehimleme için gerekli ısıyı sa ğlar İndüksiyonla Sert Lehimleme – parçada indüklenen yüksek frekanslı akıma kar şı elektrik direnciyle ısıtma Dirençle Sert Lehimleme – parçalardan geçen elektrik akımına kar şı dirençle ısıtma Daldırmayla Sert Lehimleme –y a e r i m i ş tuz ya da metal banyosu Infrared Sert Lehimleme – yüksek yo ğunluklu infrared lambalar kullanılır 20 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Sert Lehim Kayna ğı Bu yöntem, uygulanacak birle ştirme türü yönünden di ğer sert lehimleme yöntemlerinden ayrılır. Sert lehim kayna ğı, bir V a ğzının doldurulması gibi, geleneksel kaynakla birle ştirmeye daha çok benzer Şekil 32.6 - Sert lehim kayna ğı.Ba ğlantı, sert lehim dolgu metali içerir; ba ğlantıda esas metal erimez. Sert lehim metali 21 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Yumu şak Lehimleme T m ? 450°C bir ilave metalin eritildi ği ve birle ştirilecek parçaların temas yüzeyleri arasına kapiler etkiyle da ğıldı ğı birle ştirme yöntemi Esas metaller erimez, ancak ilave metal, metalurjik ba ğ olu şturmak üzere esas metali ıslatır ve birleşir Yumu şak lehimlemenin detayları sert lehimleme ile aynıdır ve aynıı sıtma yöntemlerinin ço ğu kullanılır İlave metal yumu şak lehim olarak adlandırılır Ço ğu elektrik ve elektronik i şlemlerle yakından ilgilidir (tellerin yumu şak lehimlenmesi) 22EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Yumu şak Lehimlemenin Üstünlükleri ve Zayıflıkları Üstünlükleri: Sert lehimleme veya eritme kayna ğına göre daha dü şük enerji girdisi De ği şik ısıtma yöntemleri mevcuttur Ba ğlantıda iyi elektrik ve ısıl iletkenlik Tamiri ve yeniden yapılması kolay Zayıflıkları: Mekanik yöntemlerle takviye edilmedikçe dü şük ba ğlantı dayanımı Yüksek sıcaklıklarda ba ğlantının muhtemel zayıflaması veya erimesi 23 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Yumu şak Lehim Ala şımları Genel olarak kalay (Sn) ve kur şun (Pb) ala şımlarıdır. Her ikisi de düşük T m ’ye sahiptir Kur şun zehirleyicidir ve ço ğu yumu şak lehim ala şımındaki yüzdesi en aza indirilmi ştir Kalay yumu şak lehimleme sıcaklıklarında kimyasal olarak aktiftir ve ba şarılı bir ba ğlantı için ıslatmayı destekler Bakır’ın yumu şak lehimlenmesinde, bakır ve kalay, ba ğlantıyı güçlendiren metallerarası bile şikler olu şturur Gümü ş ve antimon da bazen yumu şak lehim ala şımı olarak kullanılmaktadır 24 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Şekil 32.7 - Yumu şak lehimlemede dayanımı arttırmak için mekanik kilitleme: (a) düz kilit diki ş; (b) cıvatalı veya perçinli ba ğlantı; (c) bakır boru birle ştirme – silindirik bindirme ba ğlantı; ve (d) silindirik bindirme ba ğlantının çentiklenmesi ( şekillendirilmesi) Yumu şak lehimlenmi ş ba ğlantı Yumu şak lehimlenmi ş ba ğlantı Çentik (a) (b) (c) (d) 25 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Şekil 32.8 - Elektronik ba ğlantılarda yumu şak lehimlemeden önce mekanik araçlarla ba ğlantıyı sa ğlamla ştırma teknikleri: (a) PC kartı üzerinde kıvrılmı ş kur şun tel; (b) yumu şak lehimin temas yüzeyini geni şletmek için PC kartı üzerinde kaplı tam delik; (c) düz terminal üzerinde kanca şeklinde tel; ve (d) döndürülmü ş teller Kaplı tam delik Yumu şak lehim ba ğlantısı Tel Tel PC kartı PC kartı Yumu şak lehim ba ğlantısı İzolasyon Yumu şak lehim ba ğlantısı Tel Terminal 26EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Yumu şak Lehim Dekapanları – İşlevleri Yumu şak lehimleme sıcaklı ğında erir Oksit filmlerini söker ve esas parça yüzeylerinden uzakla ştırır Isıtma sırasında oksitlenmeyi engeller Temas eden yüzeylerdeki ıslatmayı destekler İşlem sırasında erimi ş yumu şak lehim ala şımıyla kolayca yer de ği ştirir Korozif ve iletken olmayan artıkları bırakır 27 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Yumu şak Lehimleme Yöntemleri Daha az ısı ve daha dü şük sıcaklık gerekmesi hariç, ço ğu yumu şak lehim yöntemi sert lehimleme ile aynıdır İlave yöntemler: Elle yumu şak lehimleme – elle sevkedilen yumu şak lehim tabancası Dalgalı yumu şak lehimleme – baskı devresi kartlarında çoklu kur şun tellerin yumu şak lehimlenmesi Geri akı şlı yumu şak lehimleme – baskı devre kartları üzerindeki yüzey a ğız bile şenlerinde kullanılır 28 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Şekil 32.9 - Kur şun tellerin baskı devresi kartı üzerine birle ştirilmesi için erimi ş yumu şak lehim ala şımının dar bir kanaldan kartın alt yüzeyine beslendi ği dalgalı yumu şak lehimleme Erimi ş yumu şak lehim ala şımı PC kartı Bile şenler 29 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Yapı ştırma İki (ya da daha fazla) yakın yerleştirilmi ş parçayı yüzey birle ştiricisi ile bir arada tutmak için bir ilave malzemenin kullanıldı ğı birle ştirme yöntemi Metal, plastik, seramik, ah şap, ka ğıt ve mukavva gibi aynı veya farklı malzemeleri birle ştirmek için geni ş bir birle ştirme veya sızdırmazlık uygulamalarında kullanılır Artan uygulamalar için fırsatları nedeniyle büyük bir alana yayılabilir 30EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Yapı ştırmada Terminoloji Yapı ştırıcı = ilave malzeme, metal dı şı, genellikle bir polimer Yapı şan = birle ştirilen parçalar Yapısal yapı ştırıcı – mühendislikte en büyük ilgiye sahip, kuvvetli, rijit yapı şanlar arasında güçlü, kalıcı ba ğlantılar yapma kabiliyetine sahip 31 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Yapı ştırmada Sertle şme Yapı ştırıcının fiziksel özelliklerinin, parçaların yüzeylerini birle ştirmek için genellikle kimyasal reaksiyonla sıvıdan katıya dönü şme i şlemi Sertle şme, genellikle ısı ve/veya bir katalizör ile gerçekle ştirilir E ğer ısı kullanılmı şsa, sıcaklıklar göreceli olarak dü şüktür Sertle şme zaman alır - imalatta bir zayıflık Yapı şma i şlemini gerçekle ştirmek için bazen parçalar arasında basınç uygulanır 32 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Ba ğlantının Dayanımı A şa ğıdakilerin dayanımına ba ğlıdır: Yapı ştırıcı Yapı ştırıcı ile yapı şanlar arasındaki ba ğlantı Ba ğlantının dayanımı birkaç mekanizma içerir: Kimyasal ba ğ olu şumu –yap ı ştırıcı ve yapı şan, sertle şmeden sonra bir primer kimyasal ba ğ olu şturur Fiziksel etkile şimler –kar şılıklı yüzeylerin atomları arasında sekonder kuvvetler Mekanik kilitlenme –Yap ı şanın pürüzlülü ğü, sertle şen yapı ştırıcının, mikroskopik yüzey pürüzlerinde sıkı şmasına ve kilitlenmesine neden olur 33 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Ba ğlantı Tasarımı Yapı ştırılmı ş ba ğlantılar, kaynaklı, sert veya yumu şak lehimli ba ğlantılar kadar güçlü de ğildir Ba ğlantı temas alanı en büyük de ğerine çıkarılmalıdır Adhezif ba ğlantılar en çok kayma ve çekme’de güçlüdür. Ba ğlantılar, uygulanan gerilmelerin bu tür olaca ğı şekilde tasarlanmalıdır Yapı ştırılmı ş ba ğlantılar, Yapı ştırılmı ş ba ğlantılar, en çok ayrılma ve sıyrılmaya kar şı zayıftır. Ba ğlantılar, bu tür gerilmelerden kaçınacak şekilde tasarlanmalıdır 34EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Şekil 32.10 - Yapı ştırma ba ğlantılarında dikkate alınması gereken gerilme türleri: (a) çekme, (b) kayma, (c) ayrılma, ve (d) sıyrılma Yapı ştırıcı Yapı ştırıcı 35 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Şekil 32.11 - Yapı ştırma için bazı ba ğlantı tasarımları: (a)tam kesit (d) alın ba ğlantı; (e) (f)’e kadar T-ba ğlantılar; (b) ve (g) ila (j) kö şe ba ğlantılar 36 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Şekil 32.12 - Yapı ştırmanın, di ğer birle ştirme yöntemleriyle kombinasyonu: (a) kaynak-yapı ştırma – nokta kaynaklı ve yapı ştırılmı ş ba ğlantı; (b) perçinli (veya cıvatalı) ve yapı ştırılmı ş ba ğlantı; (c) şekillendirilmi ş ve yapı ştırılmı ş ba ğlantı Yapı ştırıcı Perçin Nokta kaynak çekirdeği 37 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Yapı ştırıcı Türleri Do ğal yapı ştırıcılar – reçine, ni şasta, şeker, soya tuzu, kola gibi doğal kaynaklardan elde edilirler Dü şük-gerilmeli uygulamalar: mukavva kartonları, dö şeme, kitap ciltleri; veya geni ş yüzeyler: kontrplak İnorganik – esas olarak sodyum silikat ve magnezyum oksiklorür’e dayanır Dü şük maliyetli, dü şük dayanımlı Sentetik (yapay) yapı ştırıcılar – de ği şik termoplastik ve termoset polimerler 38EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Sentetik (Yapay) Yapı ştırıcılar İmalatta en önemli kategori Sentetik yapı ştırıcılar, de ği şik mekanizmalarla sertle şirler: Uygulamadan önce polimeri katalizör ve reaktif katkılarla karı ştırma Kimyasal reaksiyonu ba şlatmak için ısıtma Ultraviyole ı şık gibi, radyasyonla sertle ştirme Sıvı veya pastadan suyu buharla ştırarak sertle ştirme Yapı şanlardan birinin yüzeyine film veya basınca duyarlı kaplama olarak uygulama 39 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Yapı ştırıcıların Uygulamaları Otomotiv, uçak, yapı ürünleri, gemi yapımı Paketleme endüstrisi Ayakkabı Dö şeme Kitap ciltleme Elektrik ve elektronik 40 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Yüzey Hazırlama Yapı ştırma i şleminin ba şarılı olması için, yüzeyler son derece temiz olmalıdır Yapı şma dayanımı, yapı ştırıcı ile yapı şan arasındaki adhezyonun derecesine, bu ise yüzeyin temizli ğine ba ğlıdır Metallerde, temizleme için genellikle çözücüyle silme ve kum püskürterek yüzeyin a şındırılması adhezyonu arttırır Metal dı şı parçalarda, genellikle bazı tür çözücüler kullanılır ve yüzeyler, pürüzlülü ğüartt ırmak için ta şlanır veya kimyasal olarak da ğlanır 41 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Uygulama Yöntemleri Elle fırçalama veya rulolama İpek kaplama Elle çalı ştırılan da ğıtıcı kullanarak yüzdürme Püskürtme Otomatik aplikatörler Rulo kaplama 42EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Şekil 32.13 - Montaj sırasında parçaları birle ştirmek için, yapı ştırıcı, elle kontrol edilen bir da ğıtıcı yardımıyla da ğıtılır (EFD, Inc.’in izniyle) 43 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Rulo Kaplama Şekil 32.14 - Ka ğıt, kuma ş veya esnek polimer gibi ince ve esnek bir malzemenin üzerine yapı ştırıcının rulo ile kaplanması 44 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Yapı ştırmanın Üstünlükleri Çok geni ş malzeme türüne uygulanabilir Yapı şma, ba ğlantının tüm yüzeyinde olu şur Dü şük sıcaklıktaki sertle şme, birle ştirilen parçalarda hasardan kaçınmayı sa ğlar Hem yapı ştırma hem de sızdırmazlık sa ğlama Ba ğlantı tasarımı genellikle basitle ştirilir, örn. İki düz yüzey, cıvata delikleri gibi özel parça özelliklerine gerek olmadan birle ştirilebilir 45 EUT 231 Üretim Yöntemleri – Doç.Dr.Murat VURAL ( İTÜ Makina Fakültesi) Yapı ştırmanın Sınırlamaları Ba ğlantılar genellikle di ğer birle ştirme yöntemleri kadar güçlü de ğildir Yapı ştırıcı, birle ştirilen malzemelere uygun olmalıdır Servis sıcaklıkları sınırlıdır Yapı ştırıcının uygulanmasından önce temizlik ve yüzey hazırlı ğı önemlidir Sertle şme süreleri, üretim hızını sınırlayabilir Yapı ştırılmı ş ba ğlantıların muayenesi zordur 46