Jeoloji Uygulamalı Sismoloji - 1 UYGULAMALI S İ SMOLOJ İ Prof . Dr. O ğ uz Ö zel Ara ş . G ö r. Berrak F rat Hafta >> Tan şma, Genel Konu şma 1. Hafta >> Genel Hat rlatma • Snell Kanunu, I ş n Parametresi, Hooke Kanunu, Elastik Rebound Teorisi, Elastik Parametreler, 3. Hafta >> Sismik Dalgalar ve Tabakal Ortamda Yay n m Dalga D ö n üşü m ü 4. Hafta >> Levha Tektoni ğ i, Kabuk İ ç i Sismik Dalga Fazlar 5. Hafta >> Yeri ç i Sismik Dalga Fazlar 6. Hafta >> Deprem D ş Merkez Belirlemesi 7. Hafta >> Magnit ü d Belirlemesi, Magnit ü d-Frekans İ li şkisi, Ş iddet 8. Hafta >> Deprem Odak Mekanizmas 9. Hafta >> Deprem Kay t İ stasyonu; yer se ç imi, kurma 10. Hafta >> Deprem Kaynak ParametreleriUygulamal Sismoloji Yararlan lan Kaynaklar Oto Kulhanek, (1990), Anatomy of Seismograms , • (Elsevier) Stein, S. and M. Wysession, (2003) Introduction to • Seismology, Earthquakes, and Earth Structure , Blackwell Publishing. B å th, M. (1979). Introduction to seismology , • Birkhauser Verlag. Basel. Lay and Wallace ( 1995 ) , Modern Global Seismology . • (Elsevier) ?www. earth.ox .ac.uk/research/ seismology.htm rayfract.com www.exploratorium.edu/ls/ pathfinders/earthquakes/ www.okgeosurvey1.gov www.fcs-net.com/biddled/myths_legend.htm www.eas.slu.edu/ www.uic.edu/classes/geol/eaes102/Lecture%2021-22.ppt earthquake.usgs.gov/image_glossary/ crust.html www.nap.edu/readingroom/books/ biomems/bgutenberg.html www.exploratorium.edu/faultline/earthquakescience/fault_types.html www.geophysik.uni-muenchen.de/Institute/Geophysik/obs_seis.htm www.earthquakes. bgs .ac.uk/ www-geology.ucdavis.edu/~gel161/sp98_burgmann/earthquake1.html seismo.unr.edu/ftp/pub/louie/class/100/seismic-waves.html earthquake. usgs .gov/ www. iris .washington.edu Yararlan lan Web Siteleri Deprem, yer i ç inde biriken enerjinin a ç ğ a ç kmas d r. • D ü nya ü zerinde her y l bir milyonun ü zerinde deprem • olmaktad r ancak bunlar n ç o ğ u ö nemli de ğ ildir. Bunlar n yakla ş k 20 tanesi ö nemli hasara ve can kayb na • neden olmaktad r. Yakla ş k olarak her y l 10.000 insan depremlerde ya ş am n • yitirmektedir. Depremler Deprem olu ş nedenleri • Tektonik – Plakalar aras nda ( ö rn. Himalayan Fay Zonu) – Plaka i ç inde ( ö rn. India Yar madas ) • Volkanik ( ö rn., Chile, Peru, Hawaii) • Bo şluklar n çö kmesi nedeniyle ( ö rn., tuz ocaklar n n çö kmesi)22 May ı s 1960 Ş ili Depremi (9,5) 22 May ı s 1960 ’ da • meydana gelen Ş ili Depremi yeryuvar ı nda kay ı t alt ı na al ı nm ı ş en büyük deprem olarak tarihe geçti. Saat 19.10: 11 de meydana gelen depremin büyüklü ğ ü Richter ölçe ğ ine göre 9,5 idi. D ü nyada ki b ü y ü k depremlerMerkez üssü Ş ili ’ nin ba ş kenti Santiago de Hile ’ nin yakla ş ı k 700 km • güneyinde yer alan Valdivia Kenti olan depremden sonra Pasifik Okyanusunda meydana gelen tsunami dalgalar ı merkeze binlerce kilometre uzakl ı ktaki k ı y ı lar ı vurdu. Bu dalgalar Havai ve Güney Afrika sahillerinde büyük maddi hasarlara yol açt ı . Bu depremde yakla ş ı k 5000 ki ş i ya ş am ı n ı kaybetmi ş tir. Evsiz kalan insan say ı s ı ise 2 milyon ki ş iyi geçmi ş tir D ü nyada ki b ü y ü k depremlerGünümüzden tam 50 y ı l önce meydana gelen dünyan ı n en büyük • depreminde sadece 5000 ki ş inin ya ş am ı n ı kaybetmesi hem yerle ş imin fazla olmamas ı na hem de Ş ili ’ nin depreme dayan ı kl ı yap ı lar konusunda daha o zamanlar bile büyük adı mlar att ı ğ ı n ı gösteriyor. Bu depremden tam 39 y ı l sonra meydana gelen ve büyüklü ğ ü bu depremden tam 700 kat daha küçük olan 17 A ğ ustos Gölcük depreminde ise yakla ş ı k 18.000 ki ş inin ya ş am ı n ı kaybetmesi Ş ili ’ nin depreme yönelik çal ı ş malar ı çok ciddiye ald ı ğ ı n ı n en önemli göstergesidir. Ş ili ’ de 28 Ş ubat 2010 tarihinde meydana gelen 8,8 büyüklü ğ ündeki depremde ise yakla ş ı k 800 ki ş inin ya ş am ı n ı kaybetmesi deprem konusunda çok ileri çal ı ş malar yapt ı klar ı n ı n göstergesi D ü nyada ki b ü y ü k depremler28 Mart 1964 Alaska Depremi (9.2) Büyüklü ğ ü 9,2 olan ve 28 Mart • 1964 y ı l ı nda meydana gelen Alaska depremi, Alaska ile Bat ı s ı nda bulunan Yukon bölgesinde etkili olmu ş tur. Yerle ş imin az olmas ı nedeniyle böylesine büyük bir deprem için oldukça az say ı lacak bir ya ş am kayb ı olmu ş tur. Üç dakika süren depremde sadece 125 ki ş i ya ş am ı n ı kaybetmi ş ve maddi hasar da 311 milyon dolar olarak saptanm ı ş t ı r. Ölenlerden sadece 13 ü enkaz alt ı nda kalm ı ş t ı r. Di ğ er 113 ki ş inin ölüm nedeni ise tsunamidir. D ü nyada ki b ü y ü k depremlerBu deprem s ı ras ı nda jeoloji • tarihinin en büyük tektonik yükselmesi de tarihe geçmi ş tir. Deprem sonras ı nda Prince William Bo ğ az ı nda bulunan Montague adas ı n ı n Cleare burnunda yakla ş ı k 10 metrelik bir deniz taban ı yükselmesi meydana gelmi ş tir. Bu depremde meydana gelen Tsunami dalgalar ı k ı y ı daki bal ı kç ı teknelerini k ı y ı dan 100 metre kadar içeriye sürüklemi ş tir. D ü nyada ki b ü y ü k depremler26 Aral ı k 2004 Endonezya Depremi (9.1) : Büyüklü ğ ü 9.1 ve derinli ğ i 37 • km olan deprem yakla ş ı k 160 saniye sürmüş , deprem sonras ı nda meydana gelen 10 metre yüksekli ğ indeki büyük Tsunami dalgalar ı bölgedeki tüm ülkelerin sahil ş eridini vurmu ş ve USGS verilerine göre 283.100 ki ş i ya ş am ı n ı kaybetmi ş 14.000 ki ş i kaybolmu ş ve yakla ş ı k 1.260.900 ki ş i yer de ğ i ş tirmi ş tir.. D ü nyada ki b ü y ü k depremlerBu büyük depremin etkisi bölge ülkelerinde halen devam • etmektedir. Bu depremden al ı nacak en büyük ders büyük bir deprem bölgesi içinde yer alması na ra ğ men bu konuda hiçbir çal ı ş man ı n yap ı lmam ı ş olmas ı dı r. Ölümlerin çok büyük bir bölümü depremden de ğ il tsunamiden olmuş tur. Bölgede bir tsunami erken uyar ı sistemi bulunmad ı ğ ı için 20-30 bin ki ş inin ölece ğ i depremde ölü say ı s ı kay ı plarla birlikte 300 bini a ş t ı D ü nyada ki b ü y ü k depremler9 Mart 1957 Alaska Depremi (9.1) Alaska – Andreanof Adas ı 'nda meydana gelen depremin büyüklü ğ ü Richter ölçe ğ ine göre 9.1 civar ı nda idi. Bölgede deprem sonras ı nda meydana gelen tsunami dalgalar ı n ı n boyu 15 metreye kadar ula ş m ı ş t ı r. D ü nyada ki b ü y ü k depremler17 Ocak 1995 Kobe Depremi (7.2) Japonya ’ n ı n Kobe kentinde • meydana gelen 7.2 büyüklü ğ ündeki depremde 6427 ki ş i ya ş am ı n ı yitirdi onbinlerce ki ş i yaraland ı milyarlarca dolar zarar oldu. Ölümlerin büyük ço ğ unlu ğ u depremden sonra meydana gelen yang ı nlar yüzünden oldu. Japonya bu depremden büyük dersler ç ı kard ı . Hem binalar ı n dizayn ı yeniden yap ı ld ı hem de afetlere müdahale konusunda büyük ad ı mlar at ı ld ı . D ü nyada ki b ü y ü k depremlerYap ı lan çal ı ş malar sonunda 2 • y ı l içinde Kobe ‘de ya ş am eski haline döndü ama Japonya bu olay ı hiç unutmadı . Her y ı l depremin y ı ldönümünde bu olaylar yeniden hat ı rlat ı l ı yor. Kobe depreminden ç ı kard ı ğ ı derslerle Japonya daha sonra maydana gelen 7 büyükl ğ ündeki depremi çok az bir can kayb ı vererek atlatmay ı ba ş ard ı . D ü nyada ki b ü y ü k depremler28 Temmuz 1976 Çin depremi (8.2) Büyüklü ğ ü 8.2 olan bu • deprem belki en büyük deprem olarak de ğ il ama tarihe yüzy ı l ı n en çok can kayb ı na yola açan depremi olarak geçti. Merkez üssü Tangshan olan deprem Çinin do ğ u k ı y ı lar ı nda büyük can ve mal kayb ı na yola açt ı . D ü nyada ki b ü y ü k depremlerBüyüklü ğ ü 8.2 olan bu deprem • belki en büyük deprem olarak de ğ il ama tarihe yüzy ı l ı n en çok can kayb ı na yol açan depremi olarak geçti. Merkez üssü Tangshan olan deprem Çin ’ in do ğ u k ı y ı lar ı nda büyük can ve mal kayb ı na yola açt ı Ölü say ı s ı n ı n 500 bin ile 850 bin aras ı nda verilmesi Çin ’ in bu konuda tam bir aç ı klama yapmamas ı ndan kaynaklanmaktad ı r. Çin taraf ı ndan aç ı klanan resmi rakam ise 655 bin ki ş idir. D ü nyada ki b ü y ü k depremler17 A ğ ustos 1999 Gölcük Depremi(7.4) Büyüklü ğ ü 7.4 olan Gölcük • depremi Türkiye üzerinde maddi ve manevi büyük bir yük b ı rakm ı ş t ı r. Merkezi üssü Gölcük Donanma olan Deprem sadece Marmara bölgesini de ğ il İ ç Anadolu ve Bat ı Karadeniz Bölgesini de etkilemi ş tir. Resmi makamlar ı n aç ı klamalar ı na göre depremde 17.781 ki ş i ya ş am ı n ı yitirmiş , 23.781 yaralanm ı ş , 505 ki ş i de sakat kalmı ş t ı r. D ü nyada ki b ü y ü k depremlerDeprem sonras ı nda her • konuda büyük aksakl ı klar meydana gelmi ş tir. Bu depremden sadece İ zmit, İ stanbul, Sakarya ve Yalova de ğ il, Marmara ve kom ş u bölgelerdeki illerde ya ş ayan yakla ş ı k 16 milyon insan da etkilenmi ş tir. Ekonomi milyarlarca dolarl ı k bir kayba u ğ ram ı ş t ı r. D ü nyada ki b ü y ü k depremlerTüm bu özellikleriyle Gölcük • depremi belki dünyan ı n en büyük depremlerinden biri de ğ ildir ama gerek çok büyük bir alan ı etkilemesi gerekse büyük maddi kay ı plar ı n olmas ı nedeniyle dünyan ı n etkisi en büyük depremlerinden biri durumuna gelmi ş tir. Gölcük depreminden sonra durumun ciddiyetini gören yerel yönetimler ciddi çal ı ş malar yapmaya ba ş lam ı ş ve k ı smen de olsa yol al ı nm ı ş t ı r D ü nyada ki b ü y ü k depremlerTÜRK İ YE ’ N İ N T İ PLER İ NE GÖRE AFET İ STAT İ ST İ KLER İ (1950-2007) Afetler Afet olay say ı s ı Ekonomi k kay ı p Yüzdesi (%) Afetzede say ı s ı Zarar gören yerle ş im birimi Heyelan 13494 21 59345 5472 Kaya d üş mesi 2956 7 19422 1703 Su bask n 4067 8 22157 2924 Deprem 5318 55 158241 3942 Di ğ er afetler 1175 3 9237 992 Ç ğ 731 2 4384 605 Ç oklu afetler 2024 4 12210 - Tasnif edilmemi ş ler 42 - 0 - TOPLAM 29807 284996 Deprem olay say s 1950 y l ndan sonras n i ç ermektedir ? Ç oklu afetler bir yerle ş im alan nda birden fazla afet olay n g ö stermektedir ? Kaynak : G ö k ç e ve di ğ , 2008’den de ğ i ştirerek al nm şt r.Levhalar n bulu ş tu ğ u yer Türkiye70,000+ ölü (% 0.8) ? 5,000 bina tamamen çökecek ? 50,000 a ğı r hasarl ı bina ? 120,000+ a ğı r yaral ı ? 2,000,000 geçici evsiz ? 60 ± 20 milyar dolar kay ı p ? İ SK İ ; 7,568 km boruda, 1600 noktada hasar ? 480 köprüden 20 sinde a ğı r hasar olas ı l ığı ? İ GDA Ş ; 4670 km boruda, %13 hasar ? 185,000 servis kutusunda, 29,000 hasar (%16)DepremlerDepremlerDerinlik DepremlerSismolojinin ilgilendi ğ i Frekans aral ğ Y ü zey Dalgalar Cisim Dalgalar Serbest Sal n mlar Telesismik olaylar Lokal olaylar Gel-Git etkisi Ses dalgalar Geni şband - Sismoloji Sismik DalgalarZaman D a l g a y ü k s e k l i ğ i Yandaki şekilde dalga genlik ve periyod ile tan mlan r. Genlik, s f r seviyesinden pik noktas na kadar olan b ü y ü kl ü kt ü r. Period ise bir dalga hareketini tamamlay ncaya kadar ge ç en s ü redir. Bir di ğ er parametre ise frekanst r ve periyodun tersidir. E ğ er periyod saniye ile ö l çü l ü rse, frekans birimi Hertz (Hz) olur yani 1/s olur . Sismik Dalgalar Hat rlama D a l g a y ü k s e k l i ğ i Uzakl k Periyod ile dalga boyu aras nda, sismik dalgan n ortamda ki yay n m h z dolay s yla bir ili şki vard r. Sismik dalga h z , dalga boyunun periyoda b ö l ü nmesine e şittir. Harmonik dalga parametreleri ve aralar nda ki ili şkilerSismik dalgalar Snell Kanunu’na g ö re k r l rlar ve yans rlar. K r lan ve Yans yan dalgalar y ü zeye dik • ve gelen dalgay da i ç ine alan bir d ü zlemde bulunur. Sin i 1 / V 1 = sin i 2 / V 2 • Geli ş a ç s yans ma a ç s na e ş ittir. • E ğ er v 2 > v 1 ise i 2 > i 1 olur ve ş n normalden uzakla ş r. Benzer olarak yukar do ğ ru giden ş nlar normale yakla ş arak k r l rlar. Snell Kanunu A şa ğ giden Yukar giden Sismik Dalgalar Hat rlama P P P P P PSismik Dalgalar Hat rlama ? 1 ? 2 ? 1 > ? 2 ? ? ? ? ? 1 ? 2 ? ? ? ? ? 1 < ? 2 Yava ş H ı zl ı H ı zl ı Yava şTabaka s n r na gelen bir P-dalgas i ç in Kritik A ç Sismik Dalgalar Hat rlama Ortam 1 Ortam 2Sismik Dalgalar Hat rlama sin i 1 / v 1 = sin i 2 / v 2 = s 1 sin i 1 = s 2 sin i 2 D ü z bir Arz y ü zeyi i ç in Snell Kanunu Snell KanunuSismik Dalgalar Hat rlama K ü resel Arz y ü zeyi i ç in Snell Kanunu s.r.sin i = r.sin i / v p, s 1 = 1 / v 1 ve s 2 = 1 / v 2 , Snell KanunuK ü resel Arz y ü zeyi i ç in Snell Kanunu Sismik Dalgalar Snell Kanunu Hat rlama I ş n Parametresi Tan m Sismik Dalgalar Sabit Hat rlama I ş n Parametresi Tan m: I ş n parametresi, bir sismik ş n n katetti ğ i yol boyunca de ğ i şmeyen geometrik bir ö zelli ğ idir.Bu ö zellik, yans ma, k r lma ve d ö n üşü m durumlar nda da de ğ i şmez. Farkl bir ş n parametresinden bahsedilirse farkl bir ş ndan bahsediliyor demektir.Sismik Dalgalar Hat rlama Yer i ç inde ki materyallerin elastik davran şlar Hooke Kanunu ile a ç klan r. Strain stress aras nda do ğ rusal bir ili şki vard r. Elastik limitin ö tesinde ya k r lgan bir ö zellik (brittle) ya da esnek-plastik bir ö zellik (ductile) g ö sterir. Hooke KanunuSismik Dalgalar Elastik Rebound Teorisi Hat rlama Fay Tahta perde K r lma ve enerjinin a ç ğ a ç kmas Kaya ç lar n orijinal duruma geri d ö nmesi Deformasyon Orijinal pozisyonSismik Dalgalar Hat rlama Elastic rebound (geri sekme) teorisi yeri ç inde ki enerjinin depremler esnas nda nas l yay nd ğ n g ö sterir. Fay n iki taraf ndaki plakalar, etkiyen kuvvet sonucu farkl y ö nde hareket ederken enerjiyi biriktirirler ve bu biriken enerji plakalar n i ç direncini a ş ncaya kadar yava ş-yava ş deformasyona u ğ rarlar. Biriken enerjinin plakan n i ç direncini a şt ğ anda ani bir hareket olu şurak biriken enerji a ç ğ a ç kar ve kaya ç lar deformasyon ö ncesi orijinal durumlar na geri d ö ner. ElasticReboundDemo.movSismik Dalgalar Hat rlama Elastik materyaller ‘stress’e farkl şekilde tepki verirler ve bu tepki de ç e şitli parametrelerle ifade edilir. Bulk Mod ü l ü (S k şt rabilirlik) (): Hidrostatik bas nc n, neden oldu ğ u hacim de ğ i şikli ğ ine oran d r. = P / (V/V), Shear mod ü l ü () (veya rigidity ): Materyalin kesme kuvvetine kar ş g ö sterdi ğ i diren ç olarak tan mlan r. Hacim de ğ i şimi yoktur şekil de ğ i şir. Uygulanan kesme kuvvetinin shear strain’e oran n n yar s na e şittir. = xy / 2 e xy veya = (F/A) / (L/L) S v lar i ç in = 0 , ve ç ok g üç l ü bir dirence sahip bir materyal i ç in ise › dur. Young Mod ü l ü (E): Bir silindirin her iki ucundan ç ekildi ğ i zaman ki davran ş d r ve boyuna gerilmenin silindirin boyunda neden oldu ğ u uzamaya oran d r. E = (F/A) / (L/L) Poisson oran (): Bir silindir her iki ucundan ç ekildi ğ inde enine geni şlemenin boyuna uzamaya oran d r. = (W/W) / (L/L) Sismik Dalgalar Hat rlama Young mod ü l ü , Bulk mod ü l ü ve Shear mod ü l ü ayn fiziksel birime sahiptir . 1 Pa = 1 N m -2 = 1 kg m -1 s -2 ( 1 N = 1 Newton = 1 kg m s -2 ). Sismik Dalgalar Cisim Dalgalar Body Waves Y ü zey Dalgalar Surface Waves Rayleigh Dalgalar Love Dalgalar P - Dalgalar S - Dalgalar Ba ş Dalgalar Sismik Dalgalar Hat rlamaart yor C İ sim dalgalar yay n rken, yay nd klar ortamda ki kaya ç lar n yo ğ unlu ğ u derinlikle artt ğ i ç in h z da artt ğ ndan e ğ risel bir yol izlerler. D şmerkez uzakl ğ (derece) Deprem kayna ğ Sismometre D ü nya merkezi Yar ç ap Cisim Dalgalar arz i ç inde yay n rlar Cisim Dalgalar Sismik Dalgalar Hat rlamaSismik Dalgalar Sismik h zlar kaya ç lar n Kimyasal bile şimlerine • S cakl ğ a • Bas nca ba ğ l olarak de ğ i şirler • H z art ran fakt ö rler D üşü k s cakl k • Y ü ksek bas n ç • Kat hal • H z azaltan fakt ö rler Y ü ksek s cakl k • D üşü k bas n ç • S v hal •Cisim Dalgalar (Body waves ): Yer i ç inde yay nan elastik • dalgalard r. Yer i ç i’nin g ö r ü nt ü lenmesinde • temel bilgi kayna ğ d r. Yer i ç inde h z de ğ i şmeyen bir • ortamda kaynak etraf nda bir daire olu ştururarak yay n rlar. Dairenin yar ç ap zaman n fonksiyonu olarak giderek b ü y ü r. Cisim dalgalar ayn materyal • i ç inde materyalin kat halinde s v halinden daha h zl yay n rlar. Cisim Dalgalar Sismik Dalgalar Hat rlama Cisim Dalgalar P-Dalgalar : En ö nce var rlar yani en h zl sismik dalgad r. • Materyalin hacminde de ğ i şikli ğ e neden olurlar • Birincil (Primary) veya Bas n ç (Pressure) • Dalgalar olarak adland r l r. Ses dalgalar ile ayn ö zellikleri ta ş rlar. • Par ç ac k hareketi dalga yay n m y ö n ü ndedir. • Deprem oda ğ ndan her y ö ne do ğ ru yay l rlar. • Kat , s v ve gaz ortamlarda yay nabilirler. • S – Dalgalar : İ kinci olarak var rlar. • Materyalin şeklinde de ğ i şikli ğ e neden olurlar. • P-Dalgalar ndan daha yava ş bir h zla yay n rlar. • İ kincil (Secondary) veya Kesme (Shear) Dalgalar olarak • adland r l r. Par ç ac k hareketi dalga yay n m y ö n ü ne diktir. • Ortogonal olarak ayr l rlar (yani yatay ve d üş ey bile şenleri • vard r) S v lar ve gazlar makaslama kuvvetine sahip olmad klar i ç in • bu dalgalar bu ortamlar i ç inde yay namazlar Sismik Dalgalar Hat rlama s k şma a ç lma dalga boyu ç ift genlik Sismik Dalgalar Cisim Dalgalar Hat rlamaSismik Dalgalar Geni ş band (Broad band- BB) P- ve S- dalgalar , homojen ve izotropik bir ortamda lineer- ç izgisel bir polarizasyon g ö sterirler. Fakat y ü ksek frekansl P- ve S-dalgalar homojen olm yan ortamlardan daha fazla etkilendiklerinden eliptik veya d ü zensiz par ç ac k hareketi g ö sterirler. D=112 km uzakl kta M=5.5 olan bir depremin 3-bile şen Geni ş Band kayd (0.1-5 Hz) Ayn depremin 3-bile şen k sa periyod kayd (1-5 Hz filtrelenmi ş)) Kay t İ stasyonuna Geli ş a ç s Cisim Dalgalar P-Dalgas par ç ac k hareketi Hat rlamaSismik Dalgalar Hat rlamaÜ stteki şekil derin odakl telesismik bir depremde olu şan P-dalgalar n n KG- DB bile şenlerindeki par ç ac k hareketini g ö stermektedir. Par ç ac k hareketi nekadar do ğ ruya yak n olursa deprem d ş merkezinin “ backazimut ” u okadar iyi tahmin edilebilir. Alttaki şekilde ise D üş ey-Radyal bile şenlerdeki Rayleigh dalgas n n par ç ac k hareketini g ö stermektedir. (+) i şareti incelenen zaman penceresi i ç inde ki hareketin ba şlang c n g ö stemektedir. G ö r ü ld ü ğ ü gibi par ç ac k hareketi elips şeklinde ve geriye do ğ rudur (retrograde). Sismik Dalgalar Hat rlamaSismik Dalgalar 5 km uzakl kta ki bir depremin 3-bile şen H z kayd Cisim Dalgalar Hat rlama