Jeoloji Uygulamalı Sismoloji - Kabuk ve Yeriçi Sismik Dalga Farzları 2 Yeriçi Dalga Fazları (Devam) Sismik Dalgalar Sıvı Dış Çekirdek Katı Manto Katı İç Çekirdek Yeriçinde Çeşitli Cisim Dalgaları Fazları P “P” dalgası K Dış çekirdekten geçen “P” dalgası !! I İç çekirdekten geçen “P” dalgası P’ “PKP”nin kısaltması PP 2 defa yansıyan “P” dalgası pP Odaktan yüzeye çıkıp yansıyan “P” dalgası SP Odaktan “S” olarak çıkan ve “P” olarak yansıyan dalga S “S” dalgası J İç çekirdekten geçen “S” dalgası !! SSS 3 defa yansıyan “S” dalgası sS Odaktan yüzeye çıkıp yansıyan “S” dalgası PS Odaktan “P” olarak çıkan ve “S” olarak yansıyan dalga c Dış çekirdeğin dış sınırında yansıyan dalga (örn., ScS) i İç çekirdeğin dış sınırında yansıyan dalga (örn., PKiKP) m Moho süreksizliğinden yansıyan dalga dif P,S Dış çekirdek etrafında Diffracted P ve S dalgaları LQ Love Dalgaları LR Rayleigh Dalgaları Yeriçi Dalga Fazı Notasyonları Sismik Dalgalar Sismik Dalgalar Deprem Odağı Deprem Kayıt İstasyonu PKJKP 2005 yılında keşfedildi ! Sismik Dalgalar Sismik Dalgalar Çekirdek içinde kırılarak yayınan dalga PcS Yer içinde Sismik Dalgalar Çekirdek sınırında yansıyan dalga Yüzeyde yansıyan dalga Çekirdek sınırında kırılan dalga Sismik Dalgalar Yeriçi Fazları Manto Dış Çekirdek İç Çekirdek Mantoda yayınan Direk ve Yansıyan dalgaların yayınım yolları ve notasyonları. Düz çizgiler “P” dalgalarını, kesikli çizgiler ise “S” dalgalarını göstermektedir. Kaynak: Anatomy of Seismograms (Oto Kulhanek) Sismik Dalgalar P, Pc, PcP, PP ve S dalgalarının seyahat zamanı eğrileri. Yeriçi Fazları Kaynak: Anatomy of Seismograms (Oto Kulhanek) Sismik Dalgalar İç Çekirdek Dış Çekirdek Manto Derinlik Fazlarının yayınımları ve notasyonları Yeriçi Fazları Kaynak: Anatomy of Seismograms (Oto Kulhanek) Sismik Dalgalar Manto Dış Çekirdek İç Çekirdek P dalgalarının manto içinde yayınım yolları ve fazları. Pc dış çekirdek ve manto sınırında difraksiyona uğramış P dalgasını göstermektedir. Ayrıca 650 km derinlikteki bir süreksizliğin altından yansıyan P dalgası fazı görülmektedir. Taralı kısım 103 o ile 144 o arasında ki ‘gölge zonu’nu göstermektedir. Yeriçi Fazları Kaynak: Anatomy of Seismograms (Oto Kulhanek) Sismik Dalgalar İç Çekirdek Dış Çekirdek Manto P dalgalarının yerin çekirdeğinden geçerek yayılan fazları. Taralı kısım 103 o ile 144 o arasında ki ‘gölge zonu’nu göstermektedir. Yeriçi Fazları Kaynak: Anatomy of Seismograms (Oto Kulhanek) İç Çekirdek Dış Çekirdek Manto Yerin iç kısımlarını kateden P- dalgalarının yayınım yolları ve notasyonları. Odaktan çıkıp iç çekirdeğin dış yüzeyinde (PKiKP) ve iç yüzeyinde (PKIIKP yansıyan P dalgaları. PKIKP, dış çekirdekte kırılarak iç çekirdeği geçen P dalgasıdır. Sismik Dalgalar Yeriçi Fazları Kaynak: Anatomy of Seismograms (Oto Kulhanek) Sismik Dalgalar Yeriçinde manto (M), dış çekirdek (OC) ve iç çekirdekte (IC) yayınan sismik dalgalar ve notasyonları. Düz çizgiler “P” dalgalarını, kesikli çizgiler ise “S” dalgalarını göstermektedir. Kırmızı izler, deprem kaynağına 112.5 o km uzaklıkta bulunan MOX (Almanya) istasyonuna ulaşan cisim dalgaları fazlarını göstermektedir..Altta ise bu deprem kayıt istasyonunda elde edilen 3- bileşen sismogramlar. Yeriçi Fazları Sismik Dalgalar Fiji Adaları civarında 390 km derinlikte oluşan m=5.9 büyüklüğünde ki bir depremin 90 o uzaklıkta Thailand’da kaydedilmiş sismogramları. Sol tarafta kısa periyod sağda ise uzun periyod sismogramlar görülmektedir. Kısa periyod sismogramda SKS fazı belirgin olarak görülmekte ve S fazı bu fazın kodası içinde kaybolmuştur. Uzun periyod sismografta ise her iki faz da belirgindir ve ayrıca bir derinlik fazı olan sS de görülmektedir. Yeriçi Fazları Kaynak: Anatomy of Seismograms (Oto Kulhanek) 1. YAKIN (D < 20°) TELESİSMİK (D > 20°) Ölçüt: • Frekans (SP kayıtlarında) f ? 1 Hz f ? 1 Hz • Genlikler (LP kayıtlarında) zayıf büyük (sonraki fazlarda) • Kayıt süresi < 20 dak. > 20 dak. 2. D < 100° D > 100° Ölçüt: • Yüzey Dalgaları (P’den sonra max.) < 45 ± 5 dak. > 45 ± 5 dak. • Kayıt süresi (LP kayıtlarında) < 1.5 saat > 1.5 saat 3. SIĞ DERİN (> 70 km) Ölçüt: • Yüzey Dalgaları (LP kayıtlarında) kuvvetli / zayıf yok • Derinlik fazları (genellikle) belirsiz belirgin • Dalga formları (genellikle) daha komplex daha impulsive Sismik Dalgalar Yeriçi Fazları Sismik Dalgalar Dört farklı sismograf sistem karakteristikleri (solda) ve bu sistemlerle kaydedilmiş Japon denizinde olan derin odaklı (h=570 km) bir depremin sismogramları; 1) kısa periyod WWSSN, 2) uzun periyod WWSSN, 3) ve 4) geniş band sismogramlar. Tüm sismogramlar düşey bileşendir. En üstteki kısa periyod sismogramda yüksek frekanslı sinyaller hakimdir ve deprem kaynak özelliklerinin detaylı incelenmesine yardım eder. Diğer uzun periyod sismogramlarda ise yüksek frekanslar elenmiş ve düşük frekanslı sinyaller hakim durumdadır. Bu sismogramlar S-dalgalarının incelenmesinde ve büyük ölçekli kaynak ve kabuk yapısı hakkında bilgiler içerir. Dış Çekirdek Manto Sismik Dalgalar 227 km derinlikte ki bir depremin düşey bileşen sismogramları. P fazından başka pP, sP, pPP, sPP ve pPPP derinlik fazları ile Pc ve ScS belirgin şekilde görülmektedir özellikle kısa periyod sismogramlarda. (animation). 28 o