2 - Halk Sağlığı Vektörlerle Bulaşan Hastalıkların Epidemiyolojisi VEKT Ö RLERLE BULA Ş AN HASTALIKLARIN EP İ DEM İ YOLOJ İ S İ Yrd. Do ç . Dr. İ skender G Ü NVekt ö r Mekanik olarak (karasinek) ya da • Biyolojik olarak (sivrisinek) hastal k • etkenini sa ğ l kl ki şilere bula şt ran arac lard r.Tarih ç e Hastal klar n baz vekt ö rlerle • bula şabilece ğ i ilk olarak 1893 y l nda saptanm şt r. Bu tarihte Teksas hummas n n s ğ rdan • s ğ ra kene ile bula şt ğ g ö sterilmi ştir. 1895 y ll nda uyku hastal ğ n n • 1898 y l nda s tman n vekt ö rlerle • bula şt ğ tespit edilmi ştir.Ba ş l ca vekt ö rler: Sivrisinekler • Tatarc k • Bit • Pire • Karasinek • Fare • Di ğ er vekt ö rler •Sivrisinek Malaria (anofel t ü r ü ile • bula ş r) Filariazis (elefantiazis) • Dang (En son 1929 • y llar nda ü lkemizde salg n yapm ş t r) Sar humma (Tropikal • Afrika, Amerika ve Karayib adalar nda g ö r ü l ü r)Tatarc k Ş ark ç ban (deri lay şmanyozu) • Kalaazar (visceral lay şmanyoz) • Tatarc k hummas •Bit Tif ü s (riketsiya) • Humma-i racia (relapsing fever) •Pire Veba (yersinia) • Endemik tif ü s (riketsiya) •Kara sinek Tifo • Paratifo • Dizanteri • Kolera •Fare Salmonella • Shigella •Kene K r m-Kongo Kanamal hastal ğ • ç e ş itli virus ve riketsiya hastal klar , • tularemi •Di ğ er vekt ö rler Tahtakurusu • Hamam b ö ce ğ i •Vekt ö rlerle bula şan hastal klar Ki şi ö zellikleri • Ya ş – Cinsiyet – Ekonomik durum –Vekt ö rlerle bula şan hastal klar Yer ö zellikleri • Co ğ rafi b ö lge – Kent-K r – Konut tipi –Vekt ö rlerle bula şan hastal klar Zaman ö zellikleri • Mevsimler – Ö zel durumlar – Sel bask nlar • Depremler • Sava ş •Vekt ö rlerle bula şan hastal klarla sava ş Kayna ğ a y ö nelik • Vekt ö re y ö nelik • Sa ğ lam ki şilere y ö nelik •Kayna ğ a y ö nelik Vakalar n bildirimi • Hastalar n vekt ö r ile temas n n • kesilmesi Kesin tan • Tedavi • Port ö r ve semptomsuz olgu aranmas • Filyasyon arama •Vekt ö re y ö nelik ö nlemler Sak nma • Vekt ö rleri kovma • Ö ld ü rme • Klorlu bile ş ikler – Fosforlu bile şikler – Karbamatlar – Do ğ al ve sentetik piretrinler – Ç o ğ almalar n ö nlemek •Sa ğ lam ki şiye y ö nelik ö nlemler A ş lama (sar humma ve epidemik tif ü s) • Kemoproflaksi •TE Ş EKK Ü RLER