Grafik Video - Hareketli Görüntü Dosyaları 53 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç 7. V İDEO - HAREKETL İ GÖRÜNTÜ DOSYALARI 7.1. Video – Hareketli Görüntü Dosyaları Hareketli görüntü dosyaları, sahneleri arka arkaya (sinema filmi gibi) sürekli gösterebilen formatlardır. Web üzerinde de kullanılan en önemli hareketli görüntü formatları MPEG, AVI ve Quick Time'dır. Bunları kısaca görelim : MPEG : MPEG ( Video Pictures Extended Group), bir ISO hareketli görüntü (Video) ve ses (Audio) sıkı ştırma standartıdır. Video, CD vb gibi ortamlarda hareketli görüntülerin saklanması ve iletilmesini temin eder. Sıkı ştırma oranları 1:50 lere kadar çıkmaktadır (MPEG-2). Internet göstericiler için neredeyse standart hareketli görüntü formatı olmu şlardır. AVI : AVI, Microsoft'un geli ştirdi ği bir video formatıdır. 24 bit true color, platformunuzun destekledi ği tüm ekran çözünürlülükleri ve ses bu format ile verilebilir. Bilgisayarda yaratılan en basit, İşlemesi en kolay görüntü dosyası formatı AVI’dir. Bu formatla (MS Video for Windows) yaratılan filmler hemen hemen bütün bilgisayarlardaki multimedya oynatıcılarla görüntülenebilir. AVI’nin bir takım sınırlamaları vardır. E ğer görüntü dosyası AVI 1.0 standardında yaratılıyorsa gerek Win9x'de gerek NT'de tek seferde en fazla 2 GB'lık görüntü dosyası olu şturulabilir. Virtualdub, Asus Live gibi bazı programlarda kaydedilen görüntü dosyası bölünerek bu sınır yok edilebilir. Ancak bu sefer de Win 9x'un 4GB'tan büyük dosyalarla çalı şmama sorunu sınırlaması ya şanır. Ayrıca bazı MPEG dönü ştürücü programlar 2 GB'tan büyük dosyalarla çalı şılmasına izin vermez. Bazı görüntü yakalama kartlarında yaratılan görüntü dosyası ise AVI 2.0 veya OpenDML standardında oldu ğu için 12 terrabyte'a kadar görüntü dosyası yaratmak mümkündür ama bu dosyalar da geriye do ğru uyumlu olmadı ğı için bu standardı destekleyen oynatıcı programlarda ve NT gibi i şletim sistemlerinde görüntülenebilir. Yani AVI 2.0 çok yaygın bir format de ğildir. Bu durumda yaratılacak AVI 1.0 dosyasının zorladı ğı iki konu vardır. Birincisi VCD standart çözünürlü ğünde (352x288 PAL için) sıkı ştırmasız, YUY2 görüntü data formatında, AVI dosyasının boyutu saniyede 4,8 MB'a geliyor. Bu da bir dakikalık görüntü için yakla şık 290 MB'lık alan gerektirir. 2 GB'lık sınır da dü şünülürse uzun süreli kayıt yapmak zorla şır ve kesinlikle daha hızlı bir sabit diske ihtiyaç duyulur. Görüntü yakalama operasyonu esnasında saniyede olu şan data miktarı = Çözünürlük (x) saniyede görüntü kare sayısı (x) bit / piksel ( / ) 8" formülünden YUY2 için gerekli olan 16 bit/piksel rakamını formüle yerle ştirirseniz bu rakama ula şıyorsunuz. E ğer aynı çözünürlükte RGB24 formatı kullanılırsa bu rakam saniyede 7,2 MB'a çıkar ve büyük bir diske ihtiyaç duyulur. RGB24 3 byte/piksel oranına sahip ve bu nedenle rakam saniyede 7,2 MB'a çıkar. BÖLÜM 7 54 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç Sıkı ştırma içeren MPEG-I, II, IV gibi formatlar genel olarak "codec" olarak isimlendirilir ve sıkı ştırma derecelerine ve görüntünün içeri ğine ba ğlı olarak de ği şken oranda bit/piksel miktarına ihtiyaç duyarlar. Bu ise bize mevcut donanımın sınırlarına göre kaliteli görüntü yakalayabilmede esneklik sa ğlar. Yapılan sıkı ştırma i şleminde sıkı ştırma i şi artırıldıkça görüntü kalitesi dü şer. Sıkı ştırma uygulanmazsa da sabit disk büyüklük ve hız sınırı ile kar şıla şılır. E ğer yeni codec'lerden biri ile istenilen kalite ve boyutta bir AVI dosyası yaratılmı şsa ve bu dosya bir ba şka bilgisayarda görüntülenmek isteniyorsa aynı codec'in di ğer sistemde de bulunması gerekir. Tersi durumda yaratılan görüntü büyük bir olasılıkla media player'da görüntülenemeyecektir. Kayır sırasında genel olarak pek çok sistemde bulunan bir codec seçilirse di ğer bilgisayarlarda da gösterilme şansı oldukça fazladır. Quick Time (MOV) : Quick Time, Apple'in geli ştirdi ği bir hareketli görüntü formatıdır. AVI'ye göre en büyük avantajı pek çok farklı platformlarda desteklenmesidir. AVI' ye benzer özellikler ta şırlar. 7.2. Hareketli GIF’ler (Animated GIFs) Hareketli GIF’ler, tek bir GIF dosyası içinde birden çok ve belirli bir sırada yayınlanan GIF'lerden olu şur. Bu dosyalar web’de hareketli olarak görüntülenirler. Hareketli GIF’ler, GIF89a standardındadırlar. Dosya içinde bulunan sahneler, hızı ayarlanarak bir döngü içinde hareketlendirilebilir. Hareketli GIF'ler, sayfalara dinamiklik, görsellik ve anla şılabilirlilik katmaları nedeni ile web sayfalarının vazgeçilmez yardımcı ö ğeleridir. Hareketli GIF üreten programlar, kaç karelik animasyon yapılacaksa her kareye ait GIF dosyaları program tarafından istenerek ve kareler arası geçi şler bazı efektler vb. özelliklerde tanımlanarak hareketli görüntü elde edilmi ş olur. Animasyon dosyalarını hazırlayabilmek için kullanılan programlar vardır. Bu programlar çok sayıdaki GIF dosyalarını birle ştirerek arka arkaya görüntülenmesini sa ğlarlar. Giffy, GifBuilder gibi animasyon programları, içerdikleri editör yardımı ile hazırlanan resimler üzerinde de ği şiklik yapılabilmesine imkan sa ğlar. Ayrıca resimlerin görünme zamanını, şeffaflı ğını ve tekrar oynatma (playback) seçeneklerini ayarlayabilmekte mümkündür. 7.3. Internet Üzerinden Telefon Görü şmesi Internet üzerinden, normal telefon hatları kullanılmadan bir ba şka ki şi ile telefon görü şmesi yapılabilir. Internet'e eri şim bedava, veya şehir içi dahili görü şme ücreti üzerinden oldu ğu için, özellikle uzun mesafeli olan şehirler arası ve milletler arası telefon görü şmelerinde bir hayli karlı olmaktadır. Internet üzerinden telefon görü şmesi özellikle gateway'ler üzerinden uzun mesafeli yerlere fax iletilmesi, arayan ki şiye sesli mesaj bırakılması ve normal telefonların aranabilmesi gibi alanlarda önümüzdeki yıllarda ço ğunlukla kullanılabilecektir. 55 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç 7.4. Görüntü Sıkı ştırma (Video Sinyallerinde Veri Azaltma) Sayısal haberle şme sistemlerinin geleneksel analog sistemlere oranla i şleme kolaylı ğı ve esnekli ği, çoklama kolaylı ğı, gürültüye kar şı ba ğı şıklık, az yanılgılı iletim gibi avantajları vardır. Bu nedenle video sinyallerinin de çe şitli amaçlarla sayısal olarak i şlenmesi, depolanması ve iletilmesi benimsenmektedir. Ancak sayısal video sinyallerinin iletilmesi çok büyük veri hızları, depolanması da çok büyük bellek boyutları gerektirmektedir. Bellek kapasitelerinin ve iletim kanallarının band geni şliklerinin sınırlı olması nedeniyle video sinyallerinin dü şük veri hızlarında iletilmesi ve depolanması istenmektedir. Bu nedenle, video sinyallerinin önemli bir kalite kaybı olmaksızın veri azaltma teknikleri kullanılarak sıkı ştırılması konusu önem kazanmaktadır. Video sinyalleri çok yüksek oranda artıklık içermektedir. Artıklık iletilmesine gerek duyulmayan bilgidir ve sıkı ştırma i şlemleriyle yok edilebilir. Görüntü kalitesinde önemli bir kayıp olu şturmadan ya da kabul edilebilir kayıplar olu şturarak video sinyallerini daha az sayıda veriyle temsil etmek için yapılan i şlemlere görüntü sıkı ştırma veya video sinyallerinde veri azaltma denilmektedir. Sıkı ştırma teknikleri genellikle bu azalımı tanımlamak için kullanılır ve bit akı şından önemli bir miktarını azaltır. Görüntü sıkı ştırma i şlemi video sinyallerine, örnekleme, seviyelendirme ve kodlama a şamalarında de ği şik şekillerde uygulanabilir. Frekans bandı s ınırlandırılmı ş video sinyali, içerdi ği bilgiyi kaybetmeyecek ve örtü şmeyecek şekilde seyrek örneklenebilir. Seviyelendirme her bir katsayıyı temsil eden bitlerin sayısını azaltan basit bir süreçtir. Seviyelendirmeyi takriben kayıpsız data azaltımı VLC ve RLC kodlama ile yapılır. MPEG Kodlama Hareketli resimlerin ve onların bile şimini göstermek amacıyla Uluslararası Standartlar Örgütü'nün (ISO) güdümünde MPEG (Motion Pictures Expert Group) komitesi kuruldu. MPEG komitesi hareketli resimlerin digital olarak kodlanması için standartlar geli ştirmeye 80'li yılların sonunda ba şlamı ştır. MPEG sıkı ştırma, verideki fazla ve gerekli olmayan görüntü bilgisini yok ederek hareketli resim dizilerini kaydetmek için gerekli olan bellek miktarını önemli derecede azaltır. Toplamda daha az bit hareketli resimlerin çok daha hızlı bir şekilde transfer edilmesi demektir. Böylece yava ş fakat pahalı olmayan haberle şme hatlarının ve depolama cihazlarının bu yeni hareketli resim uygulamalarında kullanılabilece ği anlamına gelmektedir. Bir hareketli resim dizisindeki iki kom şu çerçeve genellikle birbirlerine çok benzerler. Tek fark resmin bazı k ısımlarının çerçeveler arasında birazcık kaymı ş olmasıdır. MPEG sıkı ştırma her yeni çerçeveyi uygun bir şekilde bölümlere ayırıp, bu bölümlerin nereden geldi ğini belirlemek için bir önceki çerçeveyi ara ştırarak meydana gelmi ş olan zamansal fazlalıkları atmaktadır. E ğer şu anki çerçevenin içeri ğinin bir ço ğu bir önceki çerçeveden gelmi şse, o zaman şu anki çerçevenin hepsinin gönderilmesi fazladan i şlem olur. Bütün çerçeveyi göndermek yerine, bir önceki çerçevenin bölümlerini şu anki çerçevedeki yeni konumlarına kaydırma i şlemi ile yapılır. Tek bir çerçeve içindeki, gökyüzü yada duvar bölgeleri gibi bir çok parça hemen hemen tamamıyla aynı renktedir. MPEG sıkı ştırma, görüntüyü uygun bir şekilde bölümlere ayırarak ve gökyüzü, duvar gibi parçaları tek bir renge indirgeyerek uzamsal fazlalıkları atar. E ğer aynı bölgedeki bir çok piksel noktası hemen hemen aynı renkteyse, niye aynı renk tekrar tekrar gönderilsin. Onun yerine bütün bu bölgenin rengi bir kerede gönderilir. 56 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç İnsan gözü, görüntüdeki en ince ayrıntılara dair yapılan yakla şıklı ğı veya bunların bütün bütün atılmasını affeder. Bu bir şanstır; çünkü görüntüde kaba ayrıntıdan çok daha fazla ince ayrıntı vardır. MPEG sıkı ştırma ince ayrıntı yo ğunlu ğunu sadece birkaç gölgeyle yakla şıklık yapar. Bu da bir çok bitten tasarruf etmek demektir. Ayrıca insan gözü, bir noktadaki parlaklık de ği şikli ğini renk de ği şikli ğine göre daha çok fark eder. MPEG sıkı ştırma, gerekli olmayan renkleri atar; çünkü insan gözü ister istemez parlaklı ğa bakmaktadır. MPEG-2 standartlarına genel yakla şım ITU-T H.261; video kodlama, yava ş hareket eden video-phone ve video konferans sinyallerinin iletimi için tasarlanmı ştır. M-JPEG yöntemi JPEG formatında sıkı ştırılmı ş resimleri ard arda sıralıyor. Tek tek resimlerin sıkıla ştırılmasının avantajı, M-JPEG seanslarının uygun programlarla sonradan sonsuzca i şlenilebilmesidir ve dezavantajı ise dü şük sıkı ştırma oranıdır. M-JPEG tam olarak hiçbir zaman bir standart haline gelemedi ve ses bilgilerini M-JPEG dosyalarına entegre etmek içinde bir standart bulunmuyor. MPEG komitesi daha sonra MPEG-1 ve MPEG-2 standartlarını geliştirmi ştir. MPEG videolarının kodlanması yüksek oranda hesaplama i şlemleri gerektiriyor. MPEG-1 standardı ses ve görsel i şaret bilgilerinin 1.5 Mbps hızında kodlanmasıdır. MPEG-1 be ş bölümlü bir standarttır. Ilk üç bölüm sistem, video ve sestir. Di ğer iki bölüm MPEG standardını tamamlayan uyum testi, deneylerin yapımı ve bit akı şını üreticiler yoluyla standardın uygunlu ğunun do ğrulanabilir iddiaları için yöntemler belirtir. Yazılım simülasyonu: MPEG-1 standardının C-dili uygulamasıdır (encoder/decoder). Video kod çözücü bazı ülkelerdeki marketlerde yerini almı ştır. Sadece Çin'de 4 milyon video kod çözücü satılmı ştır. Video ve ses kodlama algoritması olan MPEG-2, 2-15 Mbps aralı ğında digital video ileti şimini desteklemektedir. Aynı zamanda DSM, TV ( PAL; SECAM, NTSC), kablolu yayın, elektronik sinema, uydu yayıncılı ğı, EDTV ve HDTV için gerekli uygulamalar, bilgisayar grafikleri, multimedya ve video oyunlarını içermektedir. Bu yüzden MPEG-2 standardı video/ses kodlama dünyası (depolama ve iletme) için genel bir çözüm sa ğlamaktadır. MPEG-2 algoritması dü şük bit hızından yüksek bit hızına, dü şük çözünürlükten yüksek çözünürlü ğe ve dü şük resim kalitesinden yüksek resim kalitesine gibi geni ş uygulama alanları için kullanılabilir. Video içinde serbest seçimli eri şim, Geriye do ğru oynatma, Hızlı geri ve ileri arama, i şitsel görsel sekronizasyon, Hata toleransı, Kapasite darlı ğında tolerans, İslenebilirlik, De ği şebilir resim büyüklü ğü ve resim tekrar frekansı, 16:9 HDTV modu, Interlaced deste ği - Surround ses i şlemleri MPEG-2 tarafından desteklenmektedir. Kasım 1994'den beri uluslararası bir standart olan MPEG-2 aslında birçok alanda uygulanabilir. ATM (asyncrone transfer mode) standartları ile ba ğlantılı ve HDTV yayını ilgi konusudur. ABD yayını ve kablolu TV MPEG-2 teknolojisini ilk kullananlardandır. Böylece MPEG-2 teknolojisi haberle şmeden bilgisayar oyunlarına kadar de ği şen uygulama alanları içinde digital video kodlaması için ortak teknoloji oldu. MPEG-2 uygulamaları bir çok yolla mümkündür. Bunlar sadece yazılım, donanım destekli decoder ve kodlama/kod çözme uygulamalarında temel olan DSP'lerdir. 57 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç MPEG-2 kod çözücüler 1994 sonlarına do ğru ticari olarak elde edilmeye ba şlanılmı ştır. Sadece yazılım destekli video kod çözücüleri ( 320x240) boyutlarına e şit veya daha büyük boyutlardaki görüntüleri içeren sıkı ştırılmı ş video akı şını, görüntü hızlarını azaltarak bir bilgisayarda kodunu çözebilir ve görüntüleyebilir. Çünkü MPEG-2 video yüksek görüntü kalitesi sa ğlamaktadır. Bilgisayara MPEG-2 kod çözücü takılarak DVD izleyebilir ve gerçek sinema şölenini ek bir donanıma gerek kalmadan mükemmel bir görüntü kalitesiyle yakalanabilir. Uydudan digital TV yayınları, gerçekten çok büyük bir hizmettir. Bu hizmetle eve kadar ula şan dünyanın kanalını bir kenara bırakıp, yalnızca elde edilen ses ve görüntü kalitesine bakılacak olursa TV alı şkanlıklarının de ği şece ği söylenebilir. MPEG-2 digital video ses iletimiyle be ş ses kanallı (sol, merkez, sag,sol arka, sag arka) çoklu-kanal konfigürasyonuna ek olarak LFE ( low frequency enhancement) kanalı ve 7 ayrı dil seçene ği ile film sırasında istenilen dilde filmi dinleyebilme ve en fazla 32 dilde alt yazılı film izleyebilme ve filmi farklı açılardan görüntüleyebilme özellikleriyle gerçe ğine yakın bir kalitede görüntü sunulmaktadır. MPEG standartlarının kar şıla ştırılması MPEG-1 MPEG-2 MPEG-4 Çıkı ş tarihi 1992 1995 1999 Max. Video Çözünürlü ğü 352 x 288 1920 x 1152 720 x 576 Varsayılan Video Çözünürlü ğü (PAL) 352 x 288 720 x 576 720 x 576 Varsayılan Video Çözünürlü ğü (NTSC) 352 x 288 640 x 480 640 x 480 Max. Ses frekansı 48 kHz 96 kHz 96 kHz Max. Ses kanal sayısı 2 8 8 Max. Bitrate 3 Mbit/s 80 Mbit/s 5 à 10 Mbit/sec. Kullanılan ortalama bitrate 1380 kbit/s (352 x 288) 6500 kbit/s (720 x 576) 880 kbit/s (720 x 576) Kare / saniye (PAL) 25 25 25 Kare / saniye (NTSC) 30 30 30 Video kalitesi Tatminkar Çok iyi İyi à çok iyi Kodlama için donanım ihtiyacı Dü şük Yüksek Çok yüksek Çözme için donanım ihtiyacı Çok dü şük Orta Yüksek MPEG standartlarının kar şıla ştırılması 58 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç 7.5. Dijital Video Görüntü Aktarımı ve Gelece ği Hızla geli şen teknoloji beraberinde yeni standartlar ve yeni uygulamalar getirmi ştir. Dijital video da çok popüler ve çok şey vadeden yeni teknolojidir. MPEG standartları ya şantımızda büyük yer tutmaktadır. Gelecekte ise hayatımızın ayrılmaz parçaları olaca ğı kesin olan Video, Kablolu TV, VCD ve DVD teknolojisi görüntülü ileti şimin şimdiye kadar girmedi ği her türlü alanına girmeye adaydır. Analog olarak kaydı yapılan bir video görüntüsünün uzun süre saklanabilir olması kayıt yapılan medyanın kalitesi ve saklama ko şulları ile do ğrudan ili şkilidir. Gerek sinema filmlerinde, gerekse video kasetlerinde kullanılan malzemenin yapısı çevresel ko şullardan kolay etkilenirler ve zamanla deforme olurlar. Basit bir örnek verilirse, yıllar önce alınan, ses kaseti tekrar dinlenildi ğinde, aynı ses kalitesini duyamayız. Oysa bu görüntü ve ses kayıtları matematiksel bir sistemde yaratılıp yine matematiksel bir ortamda saklanırsa; herhangi bir kalite kaybı ya şanmadan İlk kaydedildi ği günkü gibi saklanabilir. Analog olarak kaydedilmi ş görüntü ve ses daha sonra dijital bir bilgiye dönü ştürülerek de saklanabilir. Sonuç olarak, günümüzde CD, VCD ve DVD yolu ile görüntü ve ses kayıtlarımızı y ıllarca herhangi bir kalite kaybı olmadan saklanabilir ve tekrar kullanılabilir. 7.6. VCD Görüntü Dosyaları VCD bir görüntü standardıdır. 1993 ortalarında Philips, JVC (Japan Victor Co.) ve Sony tarafından "Beyaz Kitap-White Book" adıyla olu şturulmu ştur. Günümüzde Video CD 2.0 olarak geli ştirilen ve bilinen bir standarttır. VCD ses ve görüntülerimizi kalite kaybı olmadan tekrar tekrar izlemeye ve ar şivlemeye izin veren bu standartla yarı PAL formatında 352x288 piksel çözünürlükte, saniyede 25 kare oranında hareketli video (1.150 kbit/sn.) ve çift kanallı ses (224 kbit/sn) kayıtı yapılabilinir. (NTSC formatı için 352x240 piksel, 29,97 kare/sn., NTSC Film formatı için 352x240 piksel, 23,976 kare/sn.). Yalnız burada dikkat edilmesi gereken nokta PAL formatının saniyede 25 kare oranına sahip oldu ğudur. Bir PAL karesinde görülen görüntü aslında birbirini takip eden (interlaced) iki alandan olu şur. Ba şka bir deyi şle bir PAL karesi 288 satırdan olu şuyorsa, 576 satırlık tam PAL kayıt aslında iki kareden olu şur. Önce tek sayılı kareler (1,3,5...) taranır ve ilk alan olu şturulur, daha sonra saniyenin 1/50 kadar bir sürede çift sayılı kareler (2,4,6...) taranır ve ikinci alan olu şturulur. Ancak ikinci imaj olu şturulduktan 1/50 sn. sonra di ğer kareye geçilir. Video CD aslında bir CD formatıdır. Müzik CD'sinden farkı, sürekli görüntü kaydı ve çift kanallı ses kaydını içeren 98 A/V izini içermesidir. Bu 98 A/V izi sadece ses, sürekli görüntü de ğil aynı zamanda sesli veya sessiz 2000'e kadar resim dosyası da içerebilir (PAL formatında 704x576 piksel çözünürlükte). VCD gerçekte MPEG-I formatındaki görüntü frekansına göre dizayn edilmi ştir. Ancak günümüzde di ğer görüntü frekansındaki (MPEG-II, DivX v.b.) dosyalarda VCD olarak kullanılabilir. MPEG, Motion Picture Expert Group adlı bir organizasyonun kısaltmasıdır ve bu organizasyon görüntü dosyalarındaki sıkı ştırma metodunu tanımlar. 59 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç MPEG-I formatı ile 70 dakikadan fazla görüntü ve kaliteli ses tek bir CD'ye kaydedilebilir. Bu durumda iki CD'ye 2 saat 24 dakikalık (disk ba şına 2 dakikalık bir alan kontrol için ayrılır) MPEG-I formatında ve 16-bitlik çift kanallı ses kaydedilebilir. 80 dakikalık CD'lerde 80 dakika kayıt yapılabilir ve kontrol için ayrılan alanlar da kayıt için kullanılabilir. Donanım alanındaki geli şmelere ra ğmen MPEG-I formatının görüntü kalitesinin yeterli bulunmaması yeni formatların ortaya çıkmasına yol açmı ştır. MPEG'in bu ihtiyaçlara yönelik yanıtı MPEG-II oldu. MPEG-II aslında temeli MPEG- I'e dayanan ancak eskisine göre oldukça kaliteli görüntü ve ses sonuçları veren bir gelişmeydi. Bu format ne yazık ki sabit disklerde ve CD'lerde oldukça fazla yer tutuyordu ama DVD medyalar ve yayıncılık için oldukça uygundu. Kısaca özetlersek günümüzde televizyon kanalları kendilerine tahsis edilen frekans içinde MPEG-II formatında yayın yapmaya ba şladılar. Böylece aynı frekans içinde birden fazla yayını e ş zamanlı olarak sa ğlayabildiler. Film endüstrisi ise MPEG-II'yi DVD formatına uyguladı ve oldukça kaliteli ses ve görüntü alınabilecek bir medyayı kullanmaya ba şladı. Bu hem donanım, hem yazılım hem de film endüstrisi için yeni bir gelir kaynağı olmu ştur. Ancak bu geli şmenin oldukça yeni olması sonucu yüklenilen ara ştırma ve geliştirme maliyetlerinin yüksekli ği ortaya çıkartılan ürünlere de yansımı ştır. Son kullanıcılar için bu nedenle VCD yaratma ve oynatma olanakları daha eski olması nedeniyle çok daha az maliyetlidir. Örne ğin günümüzde pek çok bilgisayar kullanıcısı VCD oynatabilen CD sürücüye sahip, bu da yeterlidir. Ya da televizyonlara ba ğlanan VCD oynatıcılar daha ucuz ve DVD oynatıcılara göre yaygın durumdalar. VCD medyası da DVD medyasına göre daha ucuz, aynı CD yazıcıların DVD yazıcılara göre çok daha ucuz olması gibi. İşte bu nedenlerle VCD ancak ileride DVD donanım ve yazılım ürünleri fiyat olarak geriletirse ve teknolojik olarak da daha geli şmi ş olduklarında VCD'nin yerini DVD alacaktır. 7.7. DVD Görüntü Dosyaları DVD'ler yüksek miktarda veri sunabilen kayıt ortamlarıdır. Bu ortama dijital olarak istenen veri - video, program, resim gibi- kaydedilebilir. Ancak sundu ğu kapasitesine yüksek kalitede kaydedilmi ş Mpeg-2 filmlerden ba şka çok da fazla talip (günümüzde) olmadı ğından DVD denince akla DVD Filmler gelir. Yazının geri kalanında da DVD'yi bu anlamda kullanaca ğım. DVD'lerin do ğu ş ve yaygınla şma felsefesinin altında VCD'ler gibi kolayca kopyalanamamak yatar. Yüksek kalitede televizyon (HDTV) gibi bir teknolojiyle birlikte DVD'ler gelece ğin bireysel e ğlence aracı olmaya adaydır. Tabii ki bu teknolojiye yatırım yapan şirketler, filmlerini sinemadan sonra DVD olarak pazarlayan yapımcılar, CD teknolojisinin eksiklerinden ders alarak DVD teknolojisini kopyalamaya kar şı korumak istiyorlardır. 60 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç 7.8. DivX Görüntü Dosyaları DivX Project Mayo markası olması dı şında, video code ğine verilen bir isimdir (video sıkı ştırma ve açma software'i) ve MPEG-4 sıkı ştırma formatı üzerine geliştirilmi ştir. MPEG-4 yüksek kalite ve dü şük bitrate'te yeni bir video sıkı ştırma standartıdır. Standart bir DVD'nin (%15 civarı) kesimidir, hatta 640x480 çözünürlükte bile kendisini en iyi ev videosu yapmaktadır. Encode etmek neredeyse DVD'nin yarı zamanını almakta ve aynı zamanda inanılmaz sıkı ştırma teknolojisi sayesinde MPEG-1'den daha az boyutlarda olmaktadır. Bazıları MPEG-4 de " Video dünyasının MP3'ü " demektedir ki bu kesinlikle do ğrudur. DivX codec'i MPEG-4 video sıkı ştırma standardına göre, öncelikli dü şük ve orta bant geni şli ğine sahip networkler üzerinden video transferi sa ğlamak için dizayn edilmi ştir (Örnek: Internet, WAP....). İsimleri " DivX codec " olan 2 temel codec vardır. Yeni olanı Project Mayo'nun açık-source projesi daha fazla " DivX For Windows/Linux/Mac.... "olarak bilinir ama orjinal codec " DivX ;-) Codec " olarak adlandırılır. Bu iki ana codec'in versiyon numaralarıda birbirinden farklıdır, orjinal olanı 3.xx olarak numaralandırılırken, yeni Project Mayo codec'i 4.xx olarak numaralandırılır. 7.9. Video ve Görüntü ile İlgili Bazı Kavramlar Frame : Kare. Bir anda ekrandaki görülen görüntüdür. FPS ((Frame per Second) bir saniyede gösterilen kare sayısıdır. İnsan gözü ortalama 24 FPS'lik bir görüntüyü akıcı kabul eder. Filmler genellikle hareketli resimlerdir. Bir seri resim, her birisi saniyenin belli aralıklarında hareket ederek, insan gözünün algılayamayacağı kadar hızlı bir şekilde her frame hareket etmekte ve video'yu olu şturmaktadır. Aynı teknik 3D animasyonlar/oyunlarda da kullanılmaktadır. Framerate : Belli zaman aralı ğında verilmi ş olan frame de ğeridir (Örnek : 1 saniye). Aynı zamanda Saniye Ba şına Frame Oranı olarakta bilinir (FPS). NTSC filmler 23.976 veya 29.970, PAL filmler 25 frame oranlarına sahiptirler. Resolution : Çözünürlük. Gösterilen resmin ya da genel anlamda filmin boyutu. Sayı x Sayı olarak ifade edilen çözünürlük, karenin yatay ve dikey olarak kaç tane nokta (piksel) içerdi ğini belirtir. Sayıların yüksek olması daha fazla ayrıntının seçilebilmesini ve daha kaliteli bir görüntü edinilebilmesini sa ğlar. Interlaced : Ekrana gelen görüntünün tek ve çift sayılı satırlar için ayrı zamanlarda yollanması. Interlaced bir görüntü akıcı sahneleri göze fazla farkettirmeden fiyatı daha az tutan bir donanımla izlenmesini sa ğlar. Televizyonlar "Interlaced" görüntü verirken yeni monitörler hemen her çözünürlükte "Non-Interlaced" yani bütün satırların sırayla yollandı ğı, daha kaliteli görüntü verirler. BitRate : Dijital olarak yollanan verinin, yani bit'lerin kaynaktan ya da hedeften aynı anda ne kadar fazlasının birden i şlenebildi ğini belirtir. CD-ROM ya da DVD-ROM gibi araçlar Megabit/saniye'lerle ölçülen hızlar sunarken, Internet'e ortalama bir modemle ba ğlanan bir kullanıcının eri şebilece ği teorik geni şlik 56 kilobit/saniyedir. (ki pratikte bunun yarısı çok makul sayılabilir.) 61 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç Color Depth : Renk derinli ği. Bit cinsinden ifade edilen renk derinli ği bir noktanın birbirinden farklı olarak alabilece ği renk sayısını belirtir. Bir nokta kendisini olu şturan ye şil mavi ve kırmızı oranlarının ne kadar karı ştı ğıyla ifade edilir. Günümüz monitörlerinin üst sınırı olan "True Color" - 32 Bit renk derinli ği bu bile şenlerin herbirinin ve bir de parlaklık de ğerinin 256 farklı oranda karı şabilece ğini gösterir. 2564=4,295x109 farklı renk (32bit) aynı anda görülebilir. Raw : Ham görüntü. Bir karedeki bütün noktaların ayrı ayrı renk de ğerlerin kayıt edilmesiyle olu şturulur. Bitmap (.bmp) dosyalar resmin raw olarak saklandı ğı dökümanlara örnektir. Subsampling : Yeniden boyutlandırma. Bir resmin ya da karenin orijinal boyutundan farklı bir boyuta geni şletilmesi ya da küçültülmesi. Codec : Genelde Windows için bir video ya da ses verisinin nasıl çözülece ğini ya da hem nasıl çözülece ğini hem de nasıl kodlanaca ğını belirten uygulamalar. Multiplexing : De-Multiplexing'in kar şıtıdır. Bir ses ve görüntü dosyasını birle ştirme i şlemidir. DeMux : De-Multiplexing'in kısaltılmı şıdır. VOB : Açılımı Video Objects (Video Objeleri). DVD filmler VOB dosyalarının içinde saklanırlar. Her VOB dosyası belli bir video/ses/altyazı içerirler. WMA : Açılımı Windows Media Audio. Microsoft tarafından geli ştirilen bir Proprietary Formatıdır. Teorik olarak sıkı ştırma oranı MP3 dosyalarının 2 katı kadar büyüktür. WMV : Açılımı Windows Media Video. Microsoft tarafından geli ştirilen bir Proprietary Formatıdır. Ço ğu WMV dosyaları MS-MPEG-4 V3'e benzer olan Microsoft'un MS- Video V7/V8 teknolojisi ile yapılmı ştır. Data Rate : Aynı zamanda BITRate olarakta bilinir. Belli bir zaman içerisindeki data sayısını belirtir (Örnek : 1 saniye) - Hem digital video hem de ses için geçerlidir. E ğer bir video 150 saniye ba şına bytes diyorsa bu videoyu saklamak için her saniye ba şına 150 byte kullanıldı ğı anlamına gelir. BITRate sabit (CBR) veya de ği şken (VBR) olabilir. CBR'nin anlamı verilen BITRate de ğeri tüm video boyunca de ği şmeden aynı kalır, ama VBR video içinde daha fazla BITRate isteyen bölümler istedikleri oranı alırlar istemeyenlerde daha az BITRate kullanırlar.