Grafik Video - Hareketli Görüntü Dosyaları Üzerinde Yapılan İşlemler 62 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç 8. Video - Hareketli Görüntü Dosyaları ile Yapılan İşlemler 8.1. VCD Yapabilmek İçin Neler Gerekir? Bilgisayarda VCD yapabilmek için hem donanım hem de yazılıma ihtiyaç duyulmaktadır. Bunlar kendi aralarında gruplanırsa: 1. Donanım: a. Görüntü yakalama donanımı: MPEG yakalama kartları, video-in (S-VHS veya composite) giri şi olan ekran kartları, video-in (S-VHS veya composite) giri şi olan televizyon kartları, dijital kameralar için Firewire kartı veya anakarta bütünle şik Firewire giri şi v.b. b. Kayıt yapılacak donanım: Video player, video kamera, televizyon, DVD player, bilgisayar kamerası v.b. c. Büyük ve hızlı bir sabit disk, hızlı ve kuvvetli bir i şlemci, CD yazıcı, bol hafıza, PCI ses kartı d. Gerekli kablo ve adaptörler. 2. Yazılım: a. Video yakalama yazılımı. b. Video i şleme yazılımı. c. Video formatı dönü şümü sa ğlayabilen yazılım. d. VCD yaratabilen CD yazıcı programı. Hoparlör setleri artık bilgisayar sistemlerin ayrılmaz bir parçasıdır. Tv, MP3, Divx, VCD, DVD derken bilgisayarlar günlük hayatta daha çok kullanılmaya ba şladı. Normalde herbiri için ayrı ayrı özel sistemler alınması gerekirken, PC ile bir seferde bunların hepsi rahatlıkla kullanılabilir. Bu yüzden hoparlör sistemlerinde TV-out, büyük monitörler ve ses sistemleri çok talep edilen özellikler oldular. Şekil : 8.1.1. Örnek Hoparlör Sistemi BÖLÜM 8 63 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç 8.2. Görüntü Yakalama ve VCD olu şturma Bilgisayarda VCD hazırlamak için; öncelikle kayıt yapılacak video görüntüsünün nereden sa ğlanaca ğı ve hangi yakalama donanımı kullanılaca ğının belirlenmesidir. Bunun için kullanılabilecek video kaynakları sanıldı ğından çok daha fazladır. Bunlardan en basiti ise televizyondur. Evde bulunan televizyon için alınacak çıkı ş ile VCD hazırlamak mümkündür. E ğer televizyonda SCART çıkı ş varsa; elektronik malzeme satan yerlerde veya televizyon tamircilerinde bulunabilecek SCART-TOS dönü ştürücü adaptörlerden edinilmesi gerekir. Oldukça ucuz olan bu adaptörlerin üzerinde bir dü ğme ile giri ş-çıkı ş yönünü de ği ştirebilmek gerekir. SCART aslında çift yönlü görüntü ta şıyabilen bir formattır. Bu dü ğmenin olmadı ğı adaptörler tek yönlü veri ta şırlar. Bu adaptörün yaptı ğı i ş kullanılan video sinyallerini di ğer formata (TOS bizim elektronikçilerin "Composite" format için tanımları) dönü ştürmektir. Hatta bu adaptörün S-VHS portu olanını almak daha iyidir. Yeni televizyonların pek ço ğunda ise SCART'ın yanında Composite veya S-VHS giri ş-çıkı ş birimleri bulunmaktadır. Herhangi bir adaptöre ihtiyaç duyulmadan televizyon ile görüntü yakalanabilecek donanım arasında S-VHS veya Composite kablo ile direk ba ğlantı kurulur. Di ğer görüntü yakalama kaynakları ise video kameralar, video oynatıcılar, uydu alıcıları, DVD playerlar, bilgisayar kameraları ve bilgisayarlar içindeki televizyon kartlarıdır. Bilgisayar kameraları ve televizyon kartları hariç di ğer cihazların hepsinden composite çıkı ş alınabiliyor olması gerekiyor. S-VHS çıkı şı olan cihazlar tercih edilmelidir. Görüntü kaydında "garbage in (çöp giren), garbage out (çöp çıkar) deyi şi son derece geçerlidir. Görüntü kayna ğından alınan sinyal kirli, bozuk veya oldukça dar bir bant geni şli ğindeyse yapılacak kayıtta o derece kötü olur. Görüntüyü bilgisayara aktarmak için kart ve CD yazıcı gerekmektedir. Görüntü yakalama i şleminin yapılaca ğı bir televizyon kartı, Video In - Video Out birimleri bulunan bir ekran kartı veya Winfast VC-100 gibi bir VI modülü kart gerekir. Burada önemli olan nokta bu birimlerin hedeflenen VCD 2.0 standardında kayıt yapabilmesidir. Bu kartlarda kare atlama olmadan veya çok az kare atlanarak 352x288 PAL çözünürlükte saniyede 25 kare kayıt yapılabilmesi gerekir. E ğer yapılamıyorsa bir ba şka sorundan defragmante edilmemi ş yava ş sabit diskten veya seçilen codec ve ayarlardan şüphelenilmelidir. MJPEG veya MPEG4 gibi dı şarıdan atanabilecek di ğer codeclerin kullanılabilece ği bir görüntü yakalama kartını tercih etmek esneklik açısından daha iyidir. Ses kaydı ise kaynaktan ses kartına kayıt yapılacak bir ba ğlantı ile sa ğlanabilir. VCD 2.0 standardında ses kaydı en az CD kalitesinde PCM formatı 44kHz 16-bit, stereo olmalıdır. Pek çok bilgisayarda bulunan PCI ses kartları bu i ş için yeterlidir. Yapılacak AVI'den MPEG'e dönü şüm i şleminde daha az zaman harcamak için hızlı bir i şlemci ve en az 128 MB hafızaya sahip bilgisayarlarla çalı şılması gerekmektedir. Daha dü şük özelliklere sahip bilgisayarlarla da çalı şılabilir ama bu tip bir dönü şümde i şleminin oldukça uzun sürece ğini unutulmamalıdır. 64 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç Şekil : 8.2.1. Örnek Kart 8.3. Ba ğlantılar Burada anlatılan ba ğlantı şeklinde bilgisayarda kullanılan televizyon kartları veya web kameraları kullanılmamı ştır. Bu donanımlar ya PCI portunu kullanan dahili kartlar, ya da bilgisayarın USB veri yolunu kullanan harici cihazlardır. Bu donanımlar dı şında video kamera, TV, video player, uydu alıcısı gibi elektronik görüntü cihazlarından ba ğlantılar anlatılacaktır. Bu ba ğlantı için mevcut cihazın yapısına ve özelliklerine göre 4 farklı ba ğlantı biriminden biri kullanılarak kaynak cihazla bilgisayardaki kayıt donanımı arasında ili şki kurulur. Bunlar: UHF (Ultra High Frequency): Standart televizyon sinyallerinin gönderildi ği kablodur. Çok eski bazı video kameralarda bu tip UHF çıkı şlar bulunabilmektedir. Böylece bu kameralardaki görüntü direk TV'ye ba ğlanabilir. UHF sinyalleri aslında bir ta şıyıcı sinyaldir. Sinyal gönderilmeden önce görüntü ve ses sinyalleri ta şıyıcı sinyal haline dönü ştürülür. Daha sonra sinyalin ula ştı ğı yerde yani TV'de bu sinyal tekrar görüntü ve ses sinyali olarak çözülür (demodulasyon). Ancak bu dönü ştürme ve çözme i şlemi sırasında görüntü kalitesinin bir kısmı kaybolur. Ayrıca bant geni şli ği nedeniyle sadece tek kanal ses (mono) aktarılır. E ğer UHF olmayan bir kaynaktan UHF giri şe sahip bir görüntüleyiciye aktarım yapılmak istenirse bu i ş için üretilmi ş çözücü kutulardan alınmalıdır. Composite Video: Elektronik malzeme satılan yerlerde TOS adıyla da bilinir. Son kullanıcı için daha yaygın olarak bulunan bir formdur. Genellikle üç ayrı kablo demeti halinde bulunsa da sadece sarı renkli olan ba ğlantı kullanılır. Kompozit ba ğlantı iki telli bir kablo ile ta şınır ve ses sinyali içermez. Ancak UHF'ye göre daha kaliteli görüntü ta şırlar. Composite Video yeni televizyon veya kamera modellerinde bulunurlar. E ğer görüntü kayna ğında böyle bir çıkı ş kullanılacaksa, alınacak kompozit kablonun tellerinin kalın olmasına ve çok fazla uzun olmasına dikkat edilir. Aksi halde görüntü kaybı söz konusu olabilir. Ses kaydı ise yine ayrı bir kablo ile yapılmak zorundadır. 65 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç S-VHS: Bu ba ğlantı şekliyle; görüntü sinyali kompozit'in 2 telli kablosu yerine 4 ayrı tel ile ve görüntünün renk ve parlaklık ayarları ayrı ayrı ta şındı ğı için daha kaliteli aktarım yapılabilir. E ğer bu tip bir çıkı ş varsa tercih edilmesi daha iyi olur. Ancak burada önemli olan nokta görüntü kayna ğının bu tip renk ve parlaklık ayarını ayrı ayrı gönderebiliyor olmasıdır. Yani kompozit bir kaynaktan bir adaptör vasıtası ile S-VHS yoluyla kayıt donanımına görüntü aktarmanın pratik bir yararı bulunmamaktadır. .. SCART: 20 pinlik bu ba ğlantı arabirimidir. Günümüzde pek çok televizyonda rahatlıkla bulunuyor. Bu arabirimin di ğerlerine göre bir avantajı hem ses hem de görüntü sinyalinin ta şınabilmesidir. Ayrıca renk bilgisi gibi di ğer görüntü sinyallerini de ta şıyabilir. Ancak önemli olan nokta yine kaynak ve hedef cihazların bu sinyalleri konusunda anla şabiliyor olmasıdır. Yani iki tarafı da SCART olan bir kablo TV'de ve bilgisayarda böyle bir çıkı şı olan cihaza ba ğladı ğında sinyallerin anla şılamama olasılı ğı bulunmaktadır. Yine de kompozit görüntü ve çift kanallı ses sinyallerinin bir arada ta şınması için yaygın olarak kullanılır. Firewire: Aslında IEEE1394 olarak bilinen bu veriyolu hem yüksek kalitede ses, hem de görüntü sinyallerinin aktarılması için kullanılır. 4 veya 6 telli bir kablo ile daha çok dijital video kameralardan aktarım yapabilmek amacıyla kullanılır. Firewire hariç tüm di ğer aktarım yolları analog temele dayalıdır ve görüntü kalitesi kötüden iyiye giden şekilde sıralanmı ştır. E ğer Firewire çıkı şı olan bir video kamera varsa bu tercih edilmelidir. Ancak bilgisayarda bu çıkı şı alabilecek bir Firewire kartı veya anakarta bütünle şik bir Firewire giri şi bulunmalıdır. Video kayıt için özel olarak üretilen ve donanım destekli DV codec'ler içeren Firewire kartları vardır. Yalnız bu kartlar son derece pahalı ve daha çok profesyonel amaçlar için dizayn edilmi şlerdir. Örnek iki kayıt i şlemi Bunun için bir televizyon ve bir bilgisayar kullanılır. Bilgisayarda ise bir CD yazıcı bulunuyor. Televizyondan yukarıda anlatılan ba ğlantı yollarından herhangi biri kullanılarak, mesela SCART-TOS adaptör ile kompozit çıkı ş ve kompozit kablo Winfast'e, yine adaptörden alınacak ses çıkı şı ise uygun bir kablo ile ses kartına ba ğlanır. Daha önceden internetten freeware olarak indirilen Virtualdub programı ile VCD 2.0 standardında görüntü yakalanır ve kaydedilir. Daha sonra istenirse bu programla, istenirse yine internette bulunabilecek bir programla MPEG-I veya MPEG- II dosyası olu şturulur. Bu i ş için son derece ba şarılı bir freeware çevirici olan Tsunami Encoder programı kullanılabilir. görüntü yakalama ve kaydetme i şi son derece basit ve dönü ştürme i şi biraz zaman alıcıdır. İkinci örnek ise kayıt i şleminin dijital bir video kamera ile yapılmasıdır. Kameradan DV çıkı şı (Firewire, i-Link, LANC, Synchro, JLIP farklı kamera markalarının bu çıkı ş için kullandı ğı isimler) ile sisteme alınan Firewire giri şi arasında ba ğlantı kurulur. 66 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç Daha sonra Firewire kartıyla gelen video yakalama programı kullanılarak kayıt yapılır. Sistemde gerekli DV codec'leri bulunmalıdır. Di ğer adımlar di ğer yöntem ile aynıdır. Bu tip kayıt yapılaca ğı zaman bu kartlarla gelen DV codec'ler yerine MS'un DV codecleri sisteme yüklenerek kayıt yapılmasıdır. 8.4. MPEG Görüntü Yakalama Yazılımları WinVCR ve PowerVCR gibi iki örnek verilebilir. Yeterince hızlı olmamasına ra ğmen AVI'den MPEG'e dönü şüm de i şlemci gücüne çok duyarlıdır ve AVI dosyalarını i şlemek kolaydır. 8.5. Görüntü İşleme Yazılımları Yaratılan AVI dosyaları i şlemek için amatör, yarı-profesyonel, profesyonel amaçlar için dizayn edilmi ş pek çok yazılım bulunmaktadır. Virtualdub gibi freeware olanların yanında MainActor, Unlead Video Studio gibi ekran kartlarıyla bedava gelen veya internet üzerinden alınabilen EditStudio gibi makul fiyatlı full yazılımlar vardır. Bu i ş için profesyonel olarak ilgilenenler Adobe Premier, Unlead Media Studio Pro gibi eski ama oldukça profesyonel özellikler içeren yazılımları kullanmaktadırlar. Yukarıda bahsedilen programlar NLE (Non-Lineer Editing veya Offline Editing) denilen çevrimdı şı çalı şan programlardır. Yani önce görüntü ve ses dosyaları üzerinde yapılacak de ği şiklikler veya efektler uygulanabilecek bir proje yaratır. Bu i şlem bittikten sonra dosya formatı dönü ştürülmü ş sonuç dosyası olu şturulur. Bu dönü ştürme i şi oldukça zaman alıcıdır. Bu i şlem devam ederken bilgisayarda ba şka bir i ş yapılmaması uygun olacaktır. LE veya Real Time Editing olarak isimlendirilen yapılan efekt veya de ği şiklikleri hemen dosyaya kaydeden ve e ş zamanlı çalı şmayı sa ğlayacak bazı yazılımlar vardır. Bu i şlem için sadece hızlı bir i şlemci de ğil aynı zamanda tüm bile şenlerin de hızlı olması gerekmektedir. Aksi halde görüntü kaybıyla kar şıla şmak söz konusudur. Üstelik bu tip i şlemler görüntünün sadece bir sürelik bölümü için gerçekle ştirilebiliyor. 8.6. Görüntü Çeviri Yazılımları Yukarıda bahsedilen şekilde kayıt edilmi ş ve i şlenmi ş AVI dosyalarının MPEG formatına dönü ştürülmesi gerekir. Bu i şlem ya görüntü i şleme yazılımında bulunan ayrı bir modül ile ya da yine internetten bulunabilecek Mainactor v3.53 veya EditStudio 2.0.1, Tsunami Encoder gibi yazılımlarla yapılabilir. Mainactor v3.55'ile MPEG-II dönü şüm yapmak mümkün de ğildir. 8.7. VCD Olu şturma Yazılımları E ğer VCD 2.0 standardına uygun bir VCD yaratılırsa 352x288 piksel çözünürlükte PAL, 25 kare/sn oranında, ve CD kalitesinde ses sınırlarına dikkat edilmesi, yaratılan CD'nin VCD player gibi cihazlarda da rahatlıkla oynatılabilmesini sa ğlayacaktır. Ahead'ın Nero Burning-ROM ve VCD Gear yazılımları kullanılabilir. 67 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç 8.8. DVD’ler ve Kopyalama DVD'lerden kopya almak için geçerli gözüken yollara bakalım. 1 numaralı yolda DVD'den okunan ham veri vardır. Bu veri CSS denilen bir algoritmayla şifrelenmi ştir. Bu şifreleme video çözücüsü (Power DVD gibi bir yazılım ya da DVD Player'ların kendi iç yazılımı) tarafından kaldırılır ve izlenebilir bir çıktı verir. 2 numaralı çıktı ekran yerine yazılabilir bir DVD sürücü yollanabilir. 3 numaralı yolda ise ekranda gözüken görüntü VHS kasede kaydedilir. 2 ve 3 kaba kırma yolları gibi gözükse de bu yollarla bile kırma engellenmi ştir. Dijital kaydedicilerin uymak zorunda oldu ğu IEEE 1394 ya da di ğer ismiyle Firewire standartı dijital kaydedicinin çözücüden şifrelenmi ş veri almasına yol açar. Macrovision standartı ise ekranda görülen 3. yol ile görüntünün VHS'ye kaydedilmesini engeller. Televizyon ve video kaydedicinin çalı şma prensipleri arasındaki farkı kullanan Macrovision, televizyonun tepki veremeyece ği kadar kısa bir süre içinde görüntüyü bozar. Televizyondan daha hızlı tepki veren video kaydedici bunu algılar ve renk veya görüntü kaybı olan kayıtlar yapar. Aslında Capture kartları ile izlenen görüntünün kaydedilmesi mümkündür ama bu çok zorlama bir çözüm olacaktır. Ayrıca Bölge kodu denilen ve DVD-ROM sürücüleri üreticilerinin uyguladı ğı, bir filmin farklı bölgelerde izlenmesini engelleyen bir koruma daha vardır. Donanım kaynaklı bu engel filmlerin bölgeler arasında dola ştırılmaması için konmu ştur, bu engel "firmware" isminde her bir sürücü markası için ayrı ayrı yazılmı ş programlarla a şılabilmektedir. Bilgisayar ile veriyi kopyalamanın önündeki engel CSS şifrelemesidir. Kullanıcı DVD içinde gözüken dosyaları kendi harddisk'ine kopyalamak istedi ğinde öncelikle böyle bir i şlemi yapamayaca ğını söyleyen bir uyarı alır. E ğer sürücüden ham veri okumayı ba şarabilirse, ki mümkün, DVD'deki bilgilerin bire bir kopyasını elde etmi ş olur. Ancak sorun bu verilerin şifrelenmi ş olmasıdır. 68 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç DVD yazılımı üreticileri Content Scrambling System - İçerik Gizleme Sistemi (CSS) ismindeki bu şifrelemenin anahtarını almak için çe şitli sözle şmeler imzalamalıdırlar. CSS, DVD içeri ğini iki tip "korsan"dan korumalıdır: DVD kaydedici ve DVD Video Çözücüsü. DVD ROM diskinde bulunan telifli bir materyali korumak için üç tane 40 bitlik anahtar kullanılır. Her bir anahtar bir öncekine göre şifrelenir ve üçüncü anahtarla da içerik şifrelenir. DVD ROM sürücünün gönderdi ği verinin bir kez kendini tanıttıktan sonra yerine ba şkasının geçti ği bir çözücü konumuna ula şmaması için anahtarlar zamanla de ği şir. Firmalar sözle şmelerle edindikleri anahtarların çalınmasını önlemek için yazılımlarını da şifrelerler. Bu sayede "hacker"lar güçlü bir şifreleme algoritmasının kar şısında süper-güçlü bilgisayarları olmadı ğı için çaresiz kalırlar.