Volkanoloji Volkanik Patlama Tipleri VOLKAN İK PATLAMA VOLKAN İK PATLAMA İ İ İ İ T İPLER İ T İPLER İVOLKAN PATLAMASI NED İR? VOLKAN PATLAMASI NED İR? VOLKAN PATLAMASI NED İR? VOLKAN PATLAMASI NED İR? Volkan patlaması, ergimi ş olan içerdeki kütlenin(ma ğma) Volkan patlaması, ergimi ş olan içerdeki kütlenin(ma ğma) Volkan patlaması, ergimi ş olan içerdeki kütlenin(ma ğma) Volkan patlaması, ergimi ş olan içerdeki kütlenin(ma ğma) yerkabu ğunun bir noktasından dı şarıya çıkıp yerkabu ğunun bir noktasından dı şarıya çıkıp yayılmasıdır.Yerkabu ğu üzerine çıkan ma ğma LAV ismini yayılmasıdır.Yerkabu ğu üzerine çıkan ma ğma LAV ismini l Ll ğ il lk ik k l d l Ll ğ il lk ik k l d alır.Lavların so ğuması ile volkanik kayaçlar meydana alır.Lavların so ğuması ile volkanik kayaçlar meydana gelir.Ma ğma’nın meydana geli şi,iç hareketler sırasında gelir.Ma ğma’nın meydana geli şi,iç hareketler sırasında sürtünmelerden açı ğa çıkan enerji ile kayaçların erimesi sürtünmelerden açı ğa çıkan enerji ile kayaçların erimesi ç ğ ç jy ç ç ğ ç jy ç sonucu olarak dü şünülmektedir. sonucu olarak dü şünülmektedir.Volkanik patlamalar üç safhada Volkanik patlamalar üç safhada Volkanik patlamalar üç safhada Volkanik patlamalar üç safhada geli şir: geli şir: M ğ /k M ğ /k Ma ğma ve/veya çevre kayacın Ma ğma ve/veya çevre kayacın parçalanması, parçalanması, Parçalanmı ş kütlelerin bir baca aracılı ğı ile Parçalanmı ş kütlelerin bir baca aracılı ğı ile atmosfere yada hidrosfere püskürtülmesi atmosfere yada hidrosfere püskürtülmesi atmosfere yada hidrosfere püskürtülmesi, atmosfere yada hidrosfere püskürtülmesi, Volkanik partiküllerin ta şınması ve Volkanik partiküllerin ta şınması ve dl dl depolanması depolanmasıExplosif ma ğma patlamaları,ma ğmatik uçucuların Explosif ma ğma patlamaları,ma ğmatik uçucuların exsolüsyonu ve geni şlemesiyle olu şur Volkanik exsolüsyonu ve geni şlemesiyle olu şur Volkanik exsolüsyonu ve geni şlemesiyle olu şur.Volkanik exsolüsyonu ve geni şlemesiyle olu şur.Volkanik patlamanın şiddeti ma ğma bile şimi,uçucu patlamanın şiddeti ma ğma bile şimi,uçucu içeri ği viskozite ma ğma hazinesinin derinli ğive içeri ği viskozite ma ğma hazinesinin derinli ğive içeri ği,viskozite,ma ğma hazinesinin derinli ği ve içeri ği,viskozite,ma ğma hazinesinin derinli ği ve baca geometrisine göre de ği şir.Genel olarak baca geometrisine göre de ği şir.Genel olarak uçucularca zengin olan veya viskozitesi yüksek uçucularca zengin olan veya viskozitesi yüksek uçucularca zengin olan veya viskozitesi yüksek uçucularca zengin olan veya viskozitesi yüksek olan ma ğmanın explosif olarak patlaması daha olan ma ğmanın explosif olarak patlaması daha muhtemeldir Deği şik bile şimlerdeki ma ğmalar muhtemeldir De ği şik bile şimlerdeki ma ğmalar muhtemeldir.De ği şik bile şimlerdeki ma ğmalar muhtemeldir.De ği şik bile şimlerdeki ma ğmalar de ği şik özellik ve şiddette patlamalar gösterirler. de ği şik özellik ve şiddette patlamalar gösterirler.Genel anlamda volkanik patlama tipleri Genel anlamda volkanik patlama tipleri Genel anlamda volkanik patlama tipleri Genel anlamda volkanik patlama tipleri dörde ayrılır: dörde ayrılır: 1 1 H i Ti i P tl H i Ti i P tl 1 1- -Hawai Tipi Patlama Hawai Tipi Patlama 2 2- -Stromboli Tipi Patlama Stromboli Tipi Patlama p p 3 3- -Vulkani Tipi Patlama Vulkani Tipi Patlama 4 4 Pli i Ti i P tl Pli i Ti i P tl 4 4- -Plini Tipi Patlama Plini Tipi PatlamaHAWA İ T İP İ PATLAMA HAWA İ T İP İ PATLAMA HAWA İ T İP İ PATLAMA HAWA İ T İP İ PATLAMA Patlamanın en dü şük şiddette oldu ğu bu patlama Patlamanın en dü şük şiddette oldu ğu bu patlama tipi daha çok asidik ve yüksek viskoziteli tipi daha çok asidik ve yüksek viskoziteli tipi daha çok asidik ve yüksek viskoziteli tipi daha çok asidik ve yüksek viskoziteli ma ğmalarla ili şkilidir.Yüzeye ula şan lavlar çok ma ğmalarla ili şkilidir.Yüzeye ula şan lavlar çok sıcak ve akıcıdır sıcak ve akıcıdır sıcak ve akıcıdır. sıcak ve akıcıdır.HAWA İ T İP İ PATLAMA HAWA İ T İP İ PATLAMA Bu lavlar oldukça geni ş alanları kapsar.Örne ğin Hawai’deki Bu lavlar oldukça geni ş alanları kapsar.Örne ğin Hawai’deki çg ş p ğ çg ş p ğ volkanlar 4000 metreye kadar yükselir.Piroklastik malzeme volkanlar 4000 metreye kadar yükselir.Piroklastik malzeme içermezler.Patlama esnasında partiküller 1 km’den daha az içermezler.Patlama esnasında partiküller 1 km’den daha az yüksekliklere püskürtülür Bu tür patlamalarda gazca fakir yüksekliklere püskürtülür Bu tür patlamalarda gazca fakir yüksekliklere püskürtülür.Bu tür patlamalarda,gazca fakir yüksekliklere püskürtülür.Bu tür patlamalarda,gazca fakir lavların uzun süreli sakin akması ve kısa süreli gazca zengin lavların uzun süreli sakin akması ve kısa süreli gazca zengin lav püskürmesi sonucunda geli şen birimlerin ardalanması lav püskürmesi sonucunda geli şen birimlerin ardalanması lav püskürmesi sonucunda geli şen birimlerin ardalanması lav püskürmesi sonucunda geli şen birimlerin ardalanması karakteristiktir.HAWA İ volkanları bu türden patlama sonucu karakteristiktir.HAWA İ volkanları bu türden patlama sonucu olu şan volkanlardır. olu şan volkanlardır.STROMBOL İ T İP İ PATLAMA STROMBOL İ T İP İ PATLAMA STROMBOL İ T İP İ PATLAMA STROMBOL İ T İP İ PATLAMA Nispeten daha yüksek viskoziteli ma ğmalarla Nispeten daha yüksek viskoziteli ma ğmalarla ili şkili patlama tipidir.Piroklastik madde ile ili şkili patlama tipidir.Piroklastik madde ile birlikte a ğdalı lav çıkı şı gözlenir. birlikte a ğdalı lav çıkı şı gözlenir. STROMBOL İ T İP İ PATLAMA STROMBOL İ T İP İ PATLAMA STROMBOL İ T İP İ PATLAMA STROMBOL İ T İP İ PATLAMA Püskürtülen lavlar yine volkan kraterinin iç kısmına Püskürtülen lavlar yine volkan kraterinin iç kısmına Püskürtülen lavlar yine volkan kraterinin iç kısmına Püskürtülen lavlar yine volkan kraterinin iç kısmına dü şer.Kraterdeki ma ğma katıla şmaz, çünkü derinde dü şer.Kraterdeki ma ğma katıla şmaz, çünkü derinde devamlı bir enerji kayna ğı vardır.Patlamalarda partiküller devamlı bir enerji kayna ğı vardır.Patlamalarda partiküller jy ğ p jy ğ p 1 km’den daha fazla yüksekliklere 1 km’den daha fazla yüksekliklere püskürtülürler.Sicilya’nın kuzeyinde bu türden patlama püskürtülürler.Sicilya’nın kuzeyinde bu türden patlama sonucu olu şan volkanlar yer alır. sonucu olu şan volkanlar yer alır.VULKAN İ T İP İ PATLAMA VULKAN İ T İP İ PATLAMA VULKAN İ T İP İ PATLAMA VULKAN İ T İP İ PATLAMA Yüksek viskoziteli ve genelde kristalce zengin andezitlerin Yüksek viskoziteli ve genelde kristalce zengin andezitlerin explosif patlamasıyla ili şkili olan bir patlama explosif patlamasıyla ili şkili olan bir patlama türüdür Patlama esnasında çok kıvamlı bir ma ğma çıkı şı türüdür Patlama esnasında çok kıvamlı bir ma ğma çıkı şı türüdür.Patlama esnasında çok kıvamlı bir ma ğma çıkı şı türüdür.Patlama esnasında çok kıvamlı bir ma ğma çıkı şı gözlenir.Lavlar toz ve gaz şeklinde dı şarı atılır.Bundan gözlenir.Lavlar toz ve gaz şeklinde dı şarı atılır.Bundan dolayı lavlar yüzeyde akkor şeklinde de ğil,bulut şeklinde dolayı lavlar yüzeyde akkor şeklinde de ğil,bulut şeklinde y yy ş ğ , ş y yy ş ğ , ş gözlenir.Genelde küçük hacimli patlamalar şeklinde gözlenir.Genelde küçük hacimli patlamalar şeklinde gerçekle şir. gerçekle şir. VULKAN İ T İP İ PATLAMA VULKAN İ T İP İ PATLAMA VULKAN İ T İP İ PATLAMA VULKAN İ T İP İ PATLAMA Patlama volkan bacasının içerisinde katıla şmı ş lavın Patlama volkan bacasının içerisinde katıla şmı ş lavın olu şturduğu tıpanın altında birikmi ş gazın giderek olu şturduğu tıpanın altında birikmi ş gazın giderek basıncını arttırması ve üstündeki tıpayı parçalayarak basıncını arttırması ve üstündeki tıpayı parçalayarak basıncını arttırması ve üstündeki tıpayı parçalayarak basıncını arttırması ve üstündeki tıpayı parçalayarak aniden serbest hale gelmesiyle gerçekle şir. İtalya’nın aniden serbest hale gelmesiyle gerçekle şir. İtalya’nın L İPAR İ adalarında bu türden bir patlama sonucu olu şan L İPAR İ adalarında bu türden bir patlama sonucu olu şan p ş p ş volkanlar bulunmaktadır. volkanlar bulunmaktadır.PL İN İ T İP İ PATLAMA PL İN İ T İP İ PATLAMA PL İN İ T İP İ PATLAMA PL İN İ T İP İ PATLAMA Patlamanın en şiddetli oldu ğu bu patlama tipi Patlamanın en şiddetli oldu ğu bu patlama tipi daha çok asidik ve yüksek viskoziteli ma ğmalarla daha çok asidik ve yüksek viskoziteli ma ğmalarla ili şkilidir.Çok şiddetli patlamalarla birlikte ili şkilidir.Çok şiddetli patlamalarla birlikte piroklastik madde içeren çok sıcak,kızgın ve piroklastik madde içeren çok sıcak,kızgın ve ğ ğ yo ğun bulutlar meydana gelir. yo ğun bulutlar meydana gelir.PL İN İ T İP İ PATLAMA PL İN İ T İP İ PATLAMA PL İN İ T İP İ PATLAMA PL İN İ T İP İ PATLAMA Bu patlamaların nedeni volkan bacasının sık sık Bu patlamaların nedeni volkan bacasının sık sık tıkanması ve bu sebeble volkanın yamaçlarından tıkanması ve bu sebeble volkanın yamaçlarından parazit çıkı şların olmasıdır.Patlamalarda parazit çıkı şların olmasıdır.Patlamalarda partiküller birkaç km yüksekliklere partiküller birkaç km yüksekliklere püskürtülürler. püskürtülürler. KAYNAKÇA KAYNAKÇA KAYNAKÇA KAYNAKÇA t iki di / iki/Y d ğ t iki di / iki/Y d ğ tr.wikipedia.org/wiki/Yanarda ğ, tr.wikipedia.org/wiki/Yanarda ğ, Volkanoloji Ders Kitabı, Volkanoloji Ders Kitabı, j , j , ansiklopedi.turkcebilgi.com/ ansiklopedi.turkcebilgi.com/Volkan Volkan_ _patla patla ması ması ması ması, , Sedimantoloji Ders Notları Sedimantoloji Ders Notları