Volkanoloji Volkanoloji Volkan: Magmanın yeryüzünde veya yeryüzüne yakın derinliklerindeki faaliyetine volkanizma, volkanizma olayı sonucunda lav, sıcak gazlar ve kayaç parçalarının yüzeye çıkarken oluşturduğu değişik biçimdeki yapılara volkanlar (yanardağlar) denir. Volkanoloji ye Giris:• Diğer bir değişle lav ve/veya piroklastik malzemenin kraterin etrafına yığılarak oluşturduğu konik yükseltilere volkan denir.1. Yeryüzünün 80-160 km derinliklerindeki magma yavaşça yüzeye doğru yükselmeye başlar. 2. Magma yükseldikçe, içinden geçtiği yankayaçları ergiterek daha fazla magmanın yükselmesini sağlar. 3. Daha fazla magmanın yükselmesi, yeryüzünün 3-4 km derinliklerinde büyük magma odalarının oluşmasını sonuçlar. VOLKANLARIN KÖKENİ4. Yan kayalardan kaynaklanan basınç magmanın patlayarak yükselmesini veya magmanın yeryüzüne ulaşmasını sağlayan kanalların açılmasını sağlar. VOLKANLARIN KÖKENİ5. Bu noktadan itibaren magma artık “lav” olarak adlandırılır ve volkanları oluşturur. VOLKANLARIN KÖKENİ6. Çoğu volkan, tepe kesimlerinde dairesel çöküntüye sahip olup bu bu çöküntü krater olarak adlandırılır. Kraterler, yüzey altında bulunan magma haznesinden volkan bacası yoluyla çıkan lav ve gazların püskürmesi sonucunda oluşur. VOLKANLARIN KÖKENIKrater:Kaldera: Oldukça büyük krater veya volkanik koninin patlama sonrasında magma odasına çökmesi sonrasındaki kalıntı.VOLKAN ANATOMİSİ Koni: Lav, kül, volkan bombası gibi volkanik maddelerin üst üste yığılması ile oluşan koni biçimli yükseltiye volkan konisi denir.Volkan Bacası: Magmanın hazneden yükseldiği ve yeryüzüne ulaşmasını sağlayan bölüme volkan bacası denir. Bir volkanda baca ya tek bir koldur ya da ana bacaya bağlı çok sayıda yan kollar/bacalar gelişmiş olabilir.Magma odası (haznesi): Magma odası, volkanları oluşturan magma/lavların depolandığı yer olup volkanların altında bulunur.Parazit Koni: ? Ana volkanın yan duvarlarında ya da yakınlarında gelişmiş, aynı volkan bacasını paylaşan ve aynı magma haznesi tarafından beslenen daha küçük boyutlarda ikincil volkanlar.Fümerol: Yerkabuğunda lav akıntılarından yayılan buhar ve gazların açığa çıktığı, küçük ağız, delik ya da çatlakları belirten terimdir. Fümeroller, çoğunlukla yerkabuğu sıcaklığının çok yüksek olduğu, yakın dönemde etkin volkanların yer aldığı bölgelerde bulunurlar. Püskürmelerin öncesinde, püskürme sırasında ya da püskürmeden sonra ortaya çıkarlar.Çatlak: Lavların aktığı uzun kırık ya da yarıklarVolkan ağzı: Lav, volkan külü ve gazların yeryüzüne çıktığı kesim.Şimdi yandaki şekli defterinize çizip, şekil üzerindeki numaraların volkanın hangi kısımlarına karşılık geldiğini bulmaya çalışın. 1. Magma odası 2. Temel kayası 3. Volkan bacası 4. Temel 5. Sil 6. Yan baca 7. Volkan tarafından yayılan kül katmanları 8. Volkan yan kısmı 9. Volkan tarafından yayılan lav katmanları 10. Volkan boğazı 11. Parazit koni 12. Lav akıntıları 13. Volkan ağzı 14. Krater 15. Kül bulutlarıLAV— 3 çeşit lav vardır:PAHOEHOE LAV: ? Sıcak, ince ve hızlı akar ? Katılaşması sonucunda kısmen pürüzsüz yüzeyler oluşur ? Çoklukla urganımsı ve kıvrımlı görünüme sahiptirPAHOEHOE LAV: AA LAV: • Daha soğuk, kalın ve yavaş akar • Katılaştıkça pürüzlü ve keskin köşeli yüzeyler gelişirYASTIK DEBILI BAZALT: ? Lavların su tarafından aniden soğutulması sonucu oluşurResimlerdeki lavların tiplerini belirleyebilir misiniz? Tefra (pıroklastik, kayaç parcaları) Volkanik tozlar: Atmosferdeki sirkülasyon ile taşınan en küçük parçalarVolkanik kül: ? 0.25-0.5 cm çapında ? Genellikle volkan konisinden 1-2 km uzaklarda çökelir, ancak daha sert rüzgarla daha uzaklara kadar taşınabilir. ? Su ile karıştığında çamur akıntısı oluşturur.Volkan bombası: ? Daha küçük boyutlu volkan bombaları (çakıl veya bezelye boyutunda) kül-cüruf (cinders) olarak adlandırılır. ? Ceviz büyüklüğündeki volkan bombaları lapilli olarak adlandırılır. ? Daha büyük boyutlular volkan bombası olarak adlandırılır.Lahar (çamur akıntısı): ? Nehir ve vadiler boyunca akan volkan külü, erozyon sonucu oluşan malzeme ve su karışımı malzeme.Lahar (çamur akıntısı):Gazlar: Su buharı, karbondioksit, nitrojen, sülfürdioksit, hidrojensülfid, klorinUzaklaşan levha sınırları: ? Uzun kırıklar boyunca levhaların birbirinden ayrılmasıyla volkanları oluşturan lavlar meydana gelir Volkanların oluştuğu yerler? Eğer ayrılan levhalar okyanuslar altında ise, volkanlar, okyanus seviyesi üzerine çıkıp adalar oluşturacak şekilde büyürler.Yaklaşan levha sınırları: ? İki levhanın birbirine yaklaştığı ve yitim zonu oluşturduğu bölgelerdir. ? Levhaların biri diğerinin altına dalar ve ergime başlar, ergiyen magma yükselir ve volkanları oluşturur.? Örnek: Pasifik ateş çemberi (Pacific ring of fire)? Örnek: Cascade Volkanları? Mantodan veya dış çekirdekten türeyen magmaların yükselmesi ve yüzeye ulaşmasıyla volkanlar oluşur. Bunlar, levha sınırlarından bağımsız olup, manto ya da dış çekirdekten yükselen magma üzerindeki levhanın hareketine bağlı olarak volkan zincirleri oluşabilir. Sıcak noktalar (Hot Spots)? (Örnekler: Hawai Adaları ve Yellowstone National Park) Sıcak noktalarPüskürmenin türü iki faktöre bağlıdır: ? Magma içindeki su buharı ve diğer gazların miktarı ? Magmanın kimyasal bileşimi Volkanık püskürme türleri? Bünyesinde sıkışmış gazlar bulunan yüksek basınç altındaki magmalar daha düşük basınçtaki yüzey koşullarına ulaştığında şiddetli bir şekilde püskürürler. ? Granitik magmaların viskozitesi yüksek, dolayısıyla akıcılığı düşük olup volkan ağzını tıkarlar ve şiddetli bir şekilde patlayıncaya kadar magma odasındaki basıncın artmasına sebep olurlar. ? Magmanın yüksek su içeriği, magma içinde yüksek su buharı oluşmasına neden olur ve bu da bu tür ergiyiklerin şiddetli bir şekilde püskürmelerine neden olur. Patlamalı püskürmelerPatlamalı püskürmeler Mt. St. Helens Mont serrat Mt. Pinatubo? Düşük gaz basıncına sahip ? Bazaltik magmalar daha akıcı olup püskürmeden ziyade akıcı özellik gösterirler. ? Su içerikleri düşüktür Sakin püskürmelerSinder Koniler: ? Küçük alanlı ve dik yan yüzeyli (33 o ye kadar) ? 300 m yüksekliğe ulaşabilir ? Birkaç yıllık yaşam ömrü vardır ? Volkanik faaliyet esnasında piroklastik malzeme çıkışı söz konusudur. ? Şiddetli püskürmeler gelişir, bacanın tıkanması ile tehlikeli patlamalar gelişebilir. Volkan türleri? Yüksek basınçlı gaz kabarcıkları yüksek miktarda lavın havaya fırlatılmasını sonuçlar, lavlar yükseldikçe soğumaya başlar ve yeryüzüne düşerler. ? Bu malzeme yeryüzüne düştüğünde, kısmen soğumanın da etkisi ile, akmak yerine düştüğü yere yapışır. ? Bu tür patlamalar sonucunda, dik yamaçlı ve küçük boyutlu sinder koniler oluşur.Lütfen defterinize bir sinder koni şekli çizinizShield Volcanoes: ? ? ? ? ? Kalkan Volkanlar: ? Geniş tabanlı ve hafif yamaç eğimli (2-10 o ) ? Birkaç km genişliğinde olabilir ? Birkaç milyon yıllık yaşam ömrüne sahip ? Genellikle bazaltik bileşimli, sıcak, ince ve akışkan lavların soğuması ile oluşur ? Örnek olarak Hawai adaları Volkan türleriMarsta gözlenen bir Kalkan volkan Detaylı bilgi için aşağıdaki linki ziyaret edebilirsiniz http://www.volcano.si.edu/world/tpgallery.cfm?category=ShieldVolcanoes Hawai’deki Mauna Loa volkanı yeryüzündeki en büyük volkan olup, tipik kalkan volkan karakteri sunar. Mauna KeaLütfen defterinize bir kalkan volkan şekli çizinizKompozit (Strato) Volkanlar: ? Tepleri genellikle karla kaplı ve birkaç bin metre yüksekliğinde geniş volkanlardır. ? 1 milyon yıl veya daha fazla yaşam ömrüne sahiptir. ? Lav ve tefra şeklinde ardalanmalı püskürmeler ile karakteristiktir. ? Genellikle yitim zonlarında bulunur ve şiddetli püskürmeler ile karakteristiktir. ? Örnek: Rainer, Fuji, Kilimanjaro dağları. Volkan türleriMt. Rainier Mt. Fuji Mt. KilimanjaroLütfen defterinize bir kompozit (strato) volkan şekli çizinizKRATER GÖLÜMount Rainier • Amerikadaki en tehlikeli volkandır. • Tehlike, çoklukla nehirler boyunca gelişen, geçtiği güzergah boyunca herşeyi yıkan ve hızı 40 km/s’e ulaşan lahar akıntılarından oluşmaktadır. • Daha önceki patlamalar sırasında gelişen katılaşmış lahar çamurları içinde şu an 100.000 kişi yaşamaktadır!!! • Mount Rainier son 4000 yıl içinde 4 defa püskürmüş olup son püskürmesi 200 yıl önce olmuştur.