Genel Yanık 1 Y A N I K2 DERİNİN ANATOMİSİ34567 YANIK Koagülatif lezyondur • Is • Kimyasal etkenler • Elektrik etkisi • Radyasyon • Soğuk •8 Geniş Yan klar sadece vücut yüzeyinde hasara neden olmakla kalmazlar Ayn zamanda bağ ş kl k sistemini de içeren geniş bir hastal k oluştururlar9 Yan klar klinik olarak, oluşan doku • hasar n n derinliğine göre değerlendirilirler Yan ğ n derinliği yan ğ oluşturan • ajan n s cakl ğ ve temas süresi ile derinin direncine bağl d r. 10 Yan k deride • Hiperemi zonu – Staz zonu – Koagülasyon zonu (*) –11 YANIKLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ Derinliğine göre: • 1. Derece yan klar – 2. Derece yan klar – 3. Derece yan klar – 4. Derece yan klar –12 1. Derece yan klar Sadece epidermisi • kapsar. Sadece eritem ve hafif • ödem vard r Ağr l d r • 2-3 gün içerisinde • eritem ve ağr azal r 4. gün epitel dökülür. • BÜL OLUŞMAZ • 1 hf içinde iz • b rakmadan iyileşir13 2. Derece Yan klar Epidermis ve dermis • tutulmuştur Dermisteki tutulman n • derinliğine göre derin- yüzeyel Bül OLUŞUR(prot ve A • vit) K l follikül. Yağ ve ter • bezlerinden spontan iyileşme14 2. Derece Yan klar Yüzeyel: • Bül alt nda pembe renkli hassas dermis – bulunur S v kayb – 2 hafta içinde iyileşirler – Derin: • Bül alt dermis beyaz ms d r – Ağr daha az – Nekrotik tabaka ve debris – S v kayb daha az – Üç haftadan fazla sürede iyileşir – İyileşme skarla olur ve iz kal r –15 3. Derece Yan klar Tam tabaka yan klard r • Hissizdir • Kahverenkli eskar üzerini örter • İçinde tromboze damarlar • gözlenebilir16 Yan klar n derecelendirilmesinde Laser Doppler Perfüzyon ölçümü • Histopatolojik araşt rma • Termografi • Yeşil ve k rm z ş k geçirgenliğinin • ölçülmesi Floressein ile perfüzyon ölçümü • Deri sintigrafisi • Ultrasonografik değerlendirme •17 YANIK YÜZDESİ HESABI Wallace’ n dokuzlar kural • Baş...........................% 9 Her bir üst ekstr......% 9 Gövde......................% 18 S rt...........................% 18 Alt extr (herbiri)......% 18 Perine......................% 118 Yan klar n tedavisinde ve yat ş endikasyonunun konulmas nda as l önemli olan KLİNİK SINIFLAMADIR19 KLİNİK SINIFLANDIRMA Ağ r Yan klar • Orta Yan klar • Hafif Yan klar •20 Ağ r Yan klar % 30 dan fazla 2 o yan klar • El yüz ve ayaklar n 3 o yan klar • % 10 dan fazla 3 o yan klar • Sorunlu Yan klar • Solunum sistemi yaralanmas – Önemli yumuşak doku yaralanmas – K r klar n da olmas – Elektrik Yan klar •21 Orta Yan klar % 15-30 2 o yan klar • (çocuklarda ve yaşl larda % 10-30) % 2-10 3 o yan klar • (yüz el ve ayak yan klar hariç)22 Küçük Yan klar % 15 den az 2 o yan klar • (çocuklarda ve yaşl larda % 10 dan az ) % 2 den az 3 o yan klar •23 YANIKLI HASTAYA YAKLAŞIM24 Yan kla Gelen Hastada Acil Serviste yap lmas gerekenler • Serviste yap lmas gerekenler •25 Acil Serviste Yap lmas Gerekenler: Hava Yolunun kontrolü ve sağlanmas • Kaza öyküsünün k saca ögrenilmesi • K sa bir fizik muayene (% 10- %15) • Damar yolunun sağlanmas • Kan örneklerinin al nmas • ANALJEZİ SAĞLANMASI • İdrar kateteri konulmas • Hastan n genel durumunun ayr nt l olarak • değerlendirilmesi26 Serviste Yap lmas Gereken İşlemler Acilde yap lmas gerekli işlemlerin • kontrolü: Solunum yolu aç k m – Damar yolu aç k m – Yeterli analjezi sağlanm ş m – İdrar kateteri mevcut mu – Kan örnekleri al nm ş m – Eksikler varsa tamamlan r –27 Ayr nt l öykü al nmal • S v resüsitasyonunun yap lmas • Yan k yaras n n tedavisi • Gerekli ilaçlar n verilmesi • Hastayla iletişim • Komplikasyonlar yönünden inceleme • Böbrek fonk yetersizliği – Hemoglobinüri – Pulmoner ödem – Pulmoner hasar – Yan k ensefalopatisi – Serviste Yap lmas Gereken İşlemler28 YANIK ŞOKU S v kayb • Yetersiz perfüzyon • Dolaş m kollaps • Beraberinde sistemik olaylar n • gündeme gelmesi Yan kla beraber hastada travman n • da olmas29 YANIK ÖDEMİ Yan k olan sahada kapiller • permeabilite bozuluyor Plazmadan zengin s v interstisiyuma • geçiyor Total vücut yüzeyinin % 25 inden • fazlas n kaplayan yan klarda yanmam ş doku ve organlarda da ödem görülür30 Yan ğa verilen sistemik cevap • sonucunda salg lanan histamin serotonin, kininler, prostaglandinler ve Tx gibi mediatorler ödeme neden olurlar Geniş yan klarda s v kayb ilk 8 • saattedir. YANIK ÖDEMİ31 Tedavinin amac Tedavinin ilk amac hastaya zarar • vermemektir. Yan k şokunu önle • Bakteri invazyonunu kontrol et. • Aç k yaray kapal yara haline getir. • Vücut fonksiyonlar n koru ve devam n • sağla. Minimum zamanda iyileşmeyi sağla. • Sosyal, fonksiyonel ve estetik olarak • mümkün olduğunca kabul edilebilir bir düzeyde tedavi32 SIVI TEDAVİSİ 1. gün Kolloid: 0.5 ml/kg x yan k yüzdesi • Kristaloid: RL 1.5 ml/kg x yan k % • % 5 dw : 2000 ml/m 2 •33 S v Tedavisi 2. Gün Kolloid: 0.25 ml/kg x yan k % • Kristaloid : RL 0.5 ml/kg x yan k % • % 5 dw : 1500-2000 ml • BROOKE34 S v Tedavisi Ya da kabaca; • 2-3 ml/kg x yan k % formülü oldukça kabul – görmüştür. Esas yap lmas gereken hastan n – monitörizasyonu ile s v s n n verilmesidir MODİFİYE BROOK35 Destek Tedavisi Yan kta ilk 24 saatte hematokrit ve • kan vizkozitesinde artma görülür Resüsitasyon zaman nda • yap lmal d r. Yaşl larda gecikilmesi halinde Myokard fonk. Bozukluklar görülebilir Dijital ??? MDF ??? •36 Destek Tedavisi Evaporatif s v kayb 1 ml/kgxyan k% • İlk 6 günde ADH yüksek • Dilusyonel hiponatremi !!!!! • (örneğin hiponatremide idrar • sodyumu 20 mEq/lt (50-125) nin alt nda bulunursa volum defisitini gösterir. 37 Destek Tedavisi Yaşl lara DİKKAT !!!!!!! • Pulmoner ödem ----- kalp yetmezliği – Swan-Ganz kateteri – Diüretikler !!!!! – Dijital –38 Destek Tedavisi Böbrek yetmezliği; • Mannitol – Furosemid – Diyaliz (hemodiyaliz) –39 Destek Tedavisi Beslenme • Yan k yüzeyinin % 20 den fazla olmas – halinde özel beslenme desteğine ihtiyaç duyar Enteral Beslenme tercih edilir – Curreri formülü: – Günlük Kalori iht = 25 kcal/kg + 40 kcal x yan k%40 Beslenme Protein ihtiyac 2-2.5 g/kg/gün • Arginin ve Glutamin • Eser elementler • A B E C vit. •41 Yara Tedavisi Derhal yan k sebebinden • uzaklaşt r lmal d r Kullan lan materyaller • Kimyasal antimikrobiyal ajanlar – Biyolojik örtü materyalleri – Sentetik Materyaller –42 Kimyasal antimikrobiyal ajanlar Gümüş nitrat • Gümüş sülfadiazin • Serium Nitratl gümüş sülfadiazin • Mafenid Asetat • Povidon iodine • Klor heksidin • Nitrofurazon • Mupirosin •43 Biyolojik Materyaller Otogreft • Allogreft • Xenogreft • Keratinosit kültürlerinde üretilen • allojen veya otojen greftler Gümüş nitratl amniyon zar •44 Sentetik Materyaller Silikon • Naylon • Kollajen kar ş m n n polimeri • Burke’nin kollajen ve silikondan • oluşan sentetik materyali Polyester •45 YANIK TEDAVİSİNDE AMPİRİK ANTİBİYOTİĞİN YERİ SON YILLARDA TARTIŞMALI46 YANIK KOMPLİKASYONLARI Sepsis • Renal komplikasyonlar • ABY – Pulmoner komplikasyonlar • Pnömoni – ARDS – Gastrointestinal Komplikasyonlar • İleus – Curling Ulseri – Superior mezenter arter sendromu –47 Ortopedik komplikasyonlar: • Osteomyleit – Hipertrofik ossifikasyonlar – İyileşmeyen k r klar – Süpüratif Tromboflebit • Nörolojik komplikasyonlar • Ensefalopati – Epilepsi – Nöropatiler – Yan k Skar ve kontraktürler (EN SIK) • YANIK KOMPLİKASYONLARI48 ELEKTRİK YANIĞI Çeşitli şiddetteki elektrik ak m etkisi ile doku hasarlanmas demektir.49 ELEKTRİK YANIĞI Sadece deriyi değil elektriğin geçtiği tüm • dokular ilgilendirir Düşük voltaj (1000 V alt ) Yüksek voltaj (1000 V üstü) Ak m n tipi: • Direkt ak m – Alternatif ak m –50 Dokular n elektiriğe direnci Kemik • Yağ • Deri • Kas • Kan damar • sinir •51 Dalga boyu düşük alternatif ak m • tetanik kas lmalara neden olur Kardiyak aritmi daha çok alternatif • ak mda gelişir Hemen tüm elektrik yan klar • alternatif ak mla gerçekleşir ELEKTRİK YANIĞI52 Elektirik dokuda; Vücuda giriş ve ç k ş yerlerinde • kontakt yan klar. Ark yan klar . • Elektiriğin yaratt ğ s ile alev alan • elbiselerin yaratt ğ termal yan klar.53 Bu hastalarda nörovasküler • yaralanmalar s kt r Tedavi prensipleri ayn ancak daha • geniş yüzeyler hesaba kat lmal ve doku y k m n n daha fazla olmas öngörülerek böbreğin korunmas ona göre yap lmal d r ELEKTRİK YANIĞI54 İdrar n bikarbonat ile alkalizasyonu böbrek • tübüllerinde myoglobin çökmesinin engellenmesinde yard mc rolü vard r Fasyotomi ve debritman gereksinimi fazla • olan yan k türü Erken ve geç komplikasyonlar gelişebilir • 6-12 ay sonra katarakt gelişebilir • ELEKTRİK YANIĞI