Türk Dili Yazım Kuralları 1 NOKTALAMA İMLERİ VE YAZIM KURALLARI TÜRK DİLİ DERS NOTU • “ve, veya” bağlaçlarından önce ve sonra virgül kullanılmaz. • Enerji Bakanı söz aldı : “Kesintiler olmayacak.”dedi. (Alıntılar) • Tamamlanmamış bir tümceden sonra bağlaç getirildiğinde üç nokta kullanılır. Öyle çok yanlış yaptım ki… Onu gördüm, fakat… • Tümce başı bağlaçlardan sonra virgül gelmelidir. Yalnız, Örneğin, Ancak, Fakat, ? Virgül : a. Eş görevli sözcükleri ve söz öbeklerini ayırmakta Suçum yok, suçlu yok, çünkü her şey çok karanlık. b. Sıralı bileşik tümcelerde Fakat ellerim kara kızın ellerinde, sağ dizim sol dizinde, kanı kanımda idi. c. Özneyi vurgulamada Sahne, bir belediye dairesinin salonuna dönüktü. d. tümcede vurgulanması gereken öğeyi belirtmekte Evet, uyarmalıydı, söylememeliydi. e. Hitaplarda Sevgili Kardeşim, • Noktalı Virgül : a. Yüklem, yüklem; yüklem, yüklem. Kör ölür, badem gözlü olur; kel ölür, sırma saçlı olur. Bir ulu çınarsın ki kırılır, eğilmezsin; ölür, inlemezsin. b. Bağımsız sıralı tümcelerde : Bağımsız yargı….yüklem;B.yargı….yüklem. Ben odadan çıktım; kardeşim televizyonu açtı. Okullar açıldı; öğrenciler sevindi. İnsanın demiri eritmesi değil, topraktan çıkarması şaşılacak iştir; ben ona hayranım. c. Bağlaçlı tümcelerde : -Yüklem ; - Bağlaç -Yüklem. Çok uğraştı; ama onu bir türlü ikna edemedi. d. Tür ayrımlarında : ….x…….tür ; ……y……tür. Elma, kayısı, vişne meyve; pırasa, soğan, marul sebzedir. 2 e. Özneyi belirginleştirmekte : Özne; …… , …… , …….. . Güzellik; üretmek, yardım etmek, incitmemek ve paylaşmaktır. • İki Nokta : a. Açıklanması gereken bir tümceden veya sözcükten önce kullanılır. Onun iki üstün yanı var: Çok çalışmak ve herkese yardımcı olmak. b. Alıntılardan önce : Bir yazar: “Okumak zenginliktir.”diyor. c. İki noktadan sonra gelen bölüm bir tümce değerinde değilse küçük harfle başlar ve sonuna üç nokta konulur. Carlo’nun tabloları: kavaklar, iki keçi, bulanıkça bir gök … • Üç Nokta : a. Eksiltili tümcelerin sonuna konulur. Bu öyle özlemdir ki… b. Benzer örneklerin devamında kullanılır. Ne imkanları yok ki : arabalar, katlar, yatlar… ? Ünlem : a. Duyguların anlatımında : Eyvah ! Ne yapacağız şimdi? b. Söylevlerde : Ey Türk Gençliği! ( Bu bir söz öbeğidir yani tümce niteliğinde değildir. Dolayısıyla ey’den sonra ünlem işareti olmaz.) c. Ey, bu toprak için toprağa düşmüş asker! ( tümce niteliği olduğunda, “ey” kendisinden sonra virgül alır ve tümcenin sonuna da ünlem konulur. • Kesme İminin Kullanımı : a. Yapım ekleri kesme imiyle ayrılmaz. Samsunlu, Türklük, Türkçülük, Atatürkçü vd. Bordeaux’lu ( Yabancı Kökenli özel adların bazılarında kullanılabilir. Amaç, özel adı karıştırmamaktır.) b. “gil” anlamı veren “ler” ekleri ayrılmaz. Ahmetlere gittik. Ahmetlerde toplandık. c. “ler” çoğul eki benzerlik ifade ediyorsa ayrılır. Bu devirde Fatih’ler yetişmiyor. 3 Ayrı ve Bitişik Yazılan Sözcükler ve Sözcük Öbekleri (koyu renkle belirtilenler yanlıştır) • Gelmesine bir gün kaldı. • Bir gün mutlaka gelecek. • Birtakım kişiler geldi. • Bir takım koltuk aldım. • Birebir mücadele ettik. • Mahsul bu yıl bire bir verdi. • Ses düşmesi ya da türemesi olan yardımcı eylemli bileşik eylemler bitişik yazılır. kastetmek, keşfetmek, hissetmek,hazzetmek • Arz etmek, söz etmek, terk etmek vd. • “ev” sözcüğüyle kurulan bileşik adlar “yer, mekan” anlamı taşıyorsa bitişik yazılır. orduevi, öğretmenevi, aşevi,vd. babaevi • Bu gün 23 Nisan neşe doluyor insan. Bugün canım çok sıkılıyor. • Tezlik, sürerlilik, yeterlilik, yaklaşma eylemleri bitişik yazılır. Kazanabilir, geliverdi, bakakaldı, düşeyazdı • “üst,üzeri,alt” sözcükleriyle kurulan bileşik sözcükler bitişik yazılır. Gerçeküstü, akşamüstü, bilinçaltı, öğleüzeri • Sanatsever, yurtsever, ağaçkakan vd. bitişik yazılır. • Başbakan, başhekim, başüstüne vd. “baş” sözcüğü ile kurulan söz öbekleri bitişik yazılır. • Şey daima ayrı yazılır. Bir şey, her şey vd. • “sıra” sözcüğüyle oluşturulan söz öbekleri daima ayrı yazılır. önü sıra, peşi sıra vd. • “ocak, yurt” ile oluşturulan bileşik adlar ayrı yazılır. Sağlık ocağı, öğrenci yurdu • “rast, üst, ast” sözcükleriyle kurulan bileşik sözcüklerde “t”sesi düşer asbaşkan, asteğmen, rasgele Rastladım (bileşik sözcük değildir) • 52.000.534 (Sağdan itibaren her üç rakamda bir nokta konulur. ) 54,7 ( kesirler virgülle ayrılır) • Elli, beş yüz elli ( yazımda her rakam ayrıdır ) • Birbirini izleyen sürekli numaralar, rakamla yazılır. Bugün 6 kalem, 3 silgi, 7 defter aldım. • 12 hasta taburcu edildi. (tümce başına rakam gelmez ) • Üç buçukta bizde olacaklar/ 15.30’da bizde olacaklar ( ikisi de doğrudur ) • Derece gösteren isim ve sıfatlar, harfle yazılır. Fakültenin üçüncü katındayız. Bakanlık sınavını birincilikle bitirdi. • 2005 yılında ( tarihlerden sonra gelen ilk harf küçüktür) 4 YAZIM KURALLARIYLA İLGİLİ BOZUKLUKLAR (kalın yazılanlar yanlıştır) 1. Başlıkların Yazımı : • Mai Ve Siyah Mai ve Siyah MAİ VE SİYAH MAİ ve SİYAH • Sevgili Kardeşim, 2. Tarihlerin Yazımı : • 20 haziran 1998 cumartesi geldim. • Her Cumartesi, bizim semte pazar kurulur. 3. Hecelere Ayırma : • ………………yaz-mıştınız • ………………il-ko-kul ( Bileşik sözcüklerde hecelere ayırmak gerekir. ) 4. Sayıların Yazımı : • İkiyüz yirmidört • 1925’de • 367’inci bölüm “da, de”Bağlacının /Ekinin Kullanımı : • da, de”,“bile, dahi” anlamı veriyorsa bağlaçtır. Gelsen de götüremezdik. Ayrılsak da beraberiz. • Özneden ve eylemden sonra gelen “da, de” bağlaçtır. (ipucu) Yazsam da anlatamam. Yusuf da bizimle gelecek. Anlaşma metnine her iki taraf da sadık kaldı Bu kursu okul/da düzenliyor. “ki” eki/bağlacı : • Eylemden ve özneden sonra ( ipucu ) gelen “ki” bağlaçtır. Tümceden çıkarıldığında anlatım bozukluğu meydana gelmez. Filiz ki Enerji Bakanlığı’nın en çalışkanıdır. • “ki” eki, aitlik anlamı katar. Hey gökteki yıldızlar… • “ki” eki ilgi zamiri görevinde de kullanılır. Bu seninki çok alem. Ali’nin babası esnaf, Hasan’ınki de öğretmen… “mi” Ekinin Yazımı 5 • Soru edatı olan “mi” her zaman kendinden önceki sözcükten ayrı; kendinden sonraki eklerle bitişik yazılır. Gelecek misiniz? Dersi niye dinle miyorsun? Ona bu konudaki düşüncelerimi söylemeli miydim, bilemiyorum ? ( Son yargı eğer soruyu içermiyorsa, soru işareti konulmaz ) İkilemelerin Yazımı • İkilemeler yoluyla yazılan ad bileşikleri bitişik yazılır. Çıtçıt, kellifelli, kapkaç, suspus, gırgır Dır dır (zarf) konuşup durma! Bıktım artık dırdırından(ad)! • Kısaltmaların Yazımı : Bizim müdür tayinini DSİ’ne istemiş. ( kısaltmalarda son sese göre ek getirilir ) ÖSS sınavı bu sene çok zormuş. ( Öğrenci Seçme Sınavı ) • Özel Adların Yazımı : Köln, Çaykovski, Kahire (Latin alfabesinde olduğu gibi yazılır. Diğer alfabelerde okundukları gibidir.) • Gökbilim Kavramlarının Yazımı : Ay dünyanın, dünya da güneşin uydusudur. Camdan içeriye Güneş girdi. ( güneş = gün ışığı anlamında ) • Yön bildiren Sözcüklerin Yazımı : Bu konuda batı bizi anlamıyor. ( medeniyet anlamında büyüktür ) Samsun’un Kuzey’inde Sinop burnu vardır. (yönler küçük, özel adlar büyüktür ) Arjantin, bir güney Amerika ülkesidir. ( bölgeler büyüktür ) • Sanların Yazımı : Gelen Ayşe Hanım’dı , Mehmet çavuş geldi mi? ( sanlar büyüktür ) Köyün Delisi sarı Hasan geldi. (delisi= sıfat değildir “sıfatlar ek almazlar”, küçüktür. Sarı sıfattır ve büyüktür.) Komşumuzun Doktor olan oğlu geldi. Komşumuzun oğlu doktor Erol bey geldi. (doktor= sıfat olarak büyüktür. beyler ve hanımlar da büyüktür) • Özel Ada Bağlı Tür Adlarının Yazımı : Öncelikle tekillik/çoğulluk ilişkisi aranmalıdır.(ipucu) Van Gölü, Van kedisi Ankara Kalesi, Ankara keçisi Ağrı Dağı, Toros dağları (Toroslar zaten bir dağ silsilesidir.) Kalecik Belediyesi, Kalecik karası Sakarya Irmağı, Dicle nehri ( Dicle zaten bir nehirdir.) Konya Ovası, Konya şehri Türk Dili Ders Notlarıdır / Kamil SÖNMEZ 6