Yem Yem Değerlendirme Sistemi YEM DE ERLEND RME S STEMLER DOÇ. DR. SMA L ABAHayvanlarda performans n düzeyi; Tüketilen yem ile besin maddeleri (özellikle Protein) ve enerjinin kullan labilme etkinli ine ba l d r, Dengeli rasyon için yemler hakk nda yeterli bilgi olmal d r, Bu da ancak yem de erlili inin ortaya konmas ile mümkündür, Bu amaç için Yem De erlendirme Sistemleri geli tirilmi tir;Herhangi bir yem maddesinin ya da karma yemin yem olarak de eri belirlenirken uygulanan metotlar; Kimyasal Analizler, 1. Yemlerin Sindirilme Dereceleri, 2. Yemlerin enerji ve protein yönünden 3. de erlilikleri1. Kimyasal Analizler; Bir yem maddesinin besin maddeleri aç s ndan potansiyel de eri kimyasal analizle belirlenir, Kuru Madde, Ham Kül, Ham Selüloz, (Van Soest Metodu) Ham Protein, Ham Ya2. Yemlerin Sindirilme Derecelerinin Tespiti Kimyasal analizlerle yemin besin maddeleri aç s ndan de erlili i ortaya konmaktad r. Halbuki yem maddesinde metabolizma süresince kay plar meydana geldi inden gerçek besinsel de eri analizle belirlenenden farkl olmaktad r. Sindirim denemeleri yemlerin de erlili inin ortaya konmas nda en çok ba vurulan yöntemlerdir.Geli tirilen yöntemler; n vivo n vitro n situ n Vivo metot; hayvan n tüketti i yem maddesi yada yem maddelerine verdi i yan t n ölçülmesinde kullan lan standart metottur. Ancak; Pratik de il, Rutin olarak uygulanmas zordur, Hayvana ba ml l k vard r, Pahal d r. n Vivo Uygulama 4 A amada Yap l r. Yem Analizi; yem örne inin kimyasal analizi yap l r Sindirim Denemesi; yem hayvana belirli miktarlarda verilir ve d k s toplan r, D k Analizi; yem örne inde yap lan analizlerin ayn s uygulan r. Hesaplama; % sindirim: Yemle al nan bes. madd. d k ile at lan bes. madd. *100 Yemle al nan besin maddeleri.Dikkat Edilecek Noktalar Hayvana ya ama pay düzeyinde yem verilmelidir, Hayvana verilecek yem homojen olmal , Yeme adaptasyon (7-14 gün aras ), Hayvanlar; ayn rk, cinsiyet, ya ve canl a rl kta olmal d r. Deneme 10 günden fazla sürdürülmemeli ve en az 4 hayvanla yap lmal d r.N V TRO, N S TU METODLAR Hayvana ba ml l n n azalmas , pratik olu u ve rutin kullan lma olana vard r. Naylon Kese Metodu; 1. Fistüllü hayvan ve rumen ortam nda sindirilmeyen naylon yada dakrondan imal keselere ihtiyaç vard r, 3. Yem örne i keseler içerisine konarak rumen içerisinde fermentasyona b rak l r, 4. Yemlerin rumende y k mlanma oranlar ile sindirilme dereceleri aras nda bulunan e itlikler yard m yla yemin sindirilme derecesi hesaplan r.(b) Suni Rumen; Laboratuvarda suni rumen ortam yarat larak yemlerin sindirilme dereceleri belirlenmektedir. (c) Enzim Sindirilebilirli i; Pepsin, sellülaz ve hemiselülaz gibi baz sindirim enzimleri in vitro artlarda yemlerin sindirilme derecelerinin tespitinde kullan l r.(d) Gaz Üretim Tekni i (Hohenheim Gaz Testi, HFT); Yemlerin rumen s v s ile inkübe edilmesi sonucunda olu an gaz n (metan, CO2) miktar ndan yararlan larak yemlerin sindirilme dereceleri tespit edilir, 200 mg KM içeren yemin 100 ml ayarl enjektör içerisinde 30 ml rumen s v s ile 39 oC de 24 saat inkübasyona b rak lmas esas na dayan r. Olu an gaz miktar ile HP ve HK oranlar dikkate al narak organik maddelerinin sindirimi hesaplanr.3. Yemlerin Enerji ve Protein Yönünden De erliliklerinin Tespiti Yemlerin içerdi i besin maddelerinin sindirilebilirli ini bilmek bazen yeterli olmamaktad r. Azotlu besinler özellikle protein azot içermeyen besinler taraf ndan ikame edilemez. Hayvanlar n özellikle eker, ni asta veya ya a ihtiyac yoktur. Genel olarak enerji verici besinlere ihtiyaç vard r.Bu nedenlerden dolay bir yemin iki ayr birime göre de erlili i belirlenir; Yemlerin enerji yönünden de erlili inin tespiti, 1. Yemlerin protein yönünden de erlili inin 2. tespiti,(1) Yemlerin Enerji Yönünden De erlili inin Tespiti Enerji; i yapabilme yetene i olarak tan mlanabilir. Kendisi ölçülemedi i için s ya dönü en formu ölçülür. Enerjinin basamakland r lmas ; a. Tüm Sindirilebilir Besin Maddesi (TSBM); b. sindirilebilirlik oranlar tespit edilen besin maddelerinin belli katsay larla çarp m sonucu enerji de erinin hesaplanmas esas na dayan r. Ni asta Birimi (NB); 1 kg ni astan n vücuttaki c. prodüktif gücü temel al n r. skandinav Yem Birimi; yemler arpan n d. prodüktif gücüne göre de erlendirilir.Enerjinin Biyolojik Basamaklar Halinde Bölümlenmesi Brüt Enerji Sindirilebilir Enerji D şk Enerjisi Yem orijinli a . Metabolik b. Metabolize Olabilir Enerji Sindirim Gazlar Enerjisi (Ruminant) İdrar Enerjisi Yem orijinli a . Endojen b. Net Enerji Is Art ş (SDA) Yaşama Pay a.Bazal Metabolizma b. İstemsiz kas aktivitesi c. Vücudu normal s cakl kta tutma Prodüktif EnerjiBrüt Enerji Yemlerde Enerji Tayini çin Kullan lan Metotlar Direkt Kalorimetrik Ölçümler; hayvanlar 1. özel imal edilmi kalorimetre odalar na konularak s eklinde yayd klar ölçülür. Ya ama pay enerji miktar tespit edilir. ndirekt Kalorimetrik Ölçümler; al nan 2. enerjinin ne kadar n n vücutta tutuldu u belirlenir. (a) Solunum Katsay s ndan Yararlanarak Yap lan Ölçümler; her besin maddesinin metabolizmas için gerekli O2 ve aç a ç kan CO2 miktar bellidir. Örne in; KH için (SK=CO2/O2)=1 iken ya için bu oran 0.7 dir.(b) C ve N Dengesi Yararlan larak Yap lan Ölçümler; yem, d k ve idrar içerisindeki C ve N miktar tespit edilerek organizmada ne kadar protein ve ya sentezledi i tespit edilir. (c) Kar la t rmal Kesim Tekni i; hayvan vücudunda biriken enerji karkas analizleri yap lmak suretiyle ölçülebilir. 3. Regresyon Denklemleri Yard m yla; direkt ve indirekt ölçüm güçlü ü nedeniyle yemlerin kimyasal analiz sonuçlar ve sindirim denemesi sonuçlar ndan yararlanarak enerji yönünden de erlili i tahmin edilebilir.(2) Yemlerin Protein Yönünden De erlili inin Tespiti 1. Tek Mideli Hayvanlarda Protein De erlili i; Bu hayvanlarda amino asit içeri i önemlidir. (a) Kaliteli bir proteinde esansiyel amino asitler dengeli ve yeterli düzeyde bulunmal d r. Ham Protein; en basit yöntemdir. Ancak (b) sindirilme derecesi ve kalitesi hakk nda bilgi vermedi inden kullan lmaz. Gerçek Protein; baz proteinlerin (c) sindirilmemesi ve dü ük de ere sahip olmas nedeniyle ölçüm için uygun de ildir.(c) Sindirilebilir Ham Protein (SHP); ayn sindirilme derecesine sahip olan proteinlerin besleyici de eri farkl olabilir. Bu nedenle de erlendirme sistemi olarak pek kullan lmaz. (d) Esansiyel Amino Asit ndeksi (EAAI); bu metot 10 esansiyel amino aside dayal metottur. Yem proteinindeki esansiyel amino asitler standart yumurta proteinindeki miktarla kar la t r l r. EAAI=a/a1*b/b1*c/c1*.....*j/jl a: yem proteinindeki a amino asidinin miktar a1: yumurta proteinindeki amino asidinin miktar(e) Proteinin Etkinlik Derecesi (PER); canl a rl k art n n protein tüketimine oran d r. Ancak canl a rl k kazanc alt nda proteinle birlikte ya , kemik geli imi ve tüy birikimi de söz konusudur. Ayr ca proteinin tamam büyüme için de il ayn zamanda ya ama pay için de kullan lmaktad r. PER= Canl A rl k Art , g *100 Tüketilen Protein, g (f) Gross Protein De eri (GPD); test edilecek proteinin ayn miktar standart proteinle civcivlerde elde etti i canl a rl k art d r. GPD= Test Proteini ile Elde Edilen A rl. Art *100 Standart Protein ile Elde Edilen A rl. Art(g) Biyolojik De erlilik (BD); k saca vücutta tutulan azotun sindirilen azota oran olarak tan mlan r. BD,%= Yemle Al nan N (D k ve drarla At lan N) *100 Yemle Al nan N D k ile At lan N2. Ruminanatlarda Yemlerin Protein Yönünden De erlili i Ham Protein; proteinin sindirilme derecesi, (a) kalitesi ve rumendeki fermentasyonu hakk nda yeterli bilgi vermez. Ayr ca ne kadar n n mikrobiyel protein sentezinde kullan ld n göstermez. Gerçek Protein; protein yap s nda olmayan (b) azotlu bile ikleri kapsamad ndan kullan m uygun de ildir. Sindirilebilir Ham Protein (SHP); (c) ruminantlara verilen yemler, sindirilme dereceleri yönünden farkl oldu undan ruminantlar için bu sistem kullan lmaktad r.