Fiziksel jeoloji Yeryuvarnın Özellikleri - 3 Plummer et al 2003 Kıtaların AyrılmasıGelecek… 50 milyon yıl sonraPla Plaka ka te tek ktoni toniği ği Bölüm Bölüm 1: 1: Jeolojiye Giriş Jeolojiye Giriş Bölüm Bölüm 1: 1: Jeolojiye Giriş Jeolojiye Giriş Yerin en dış katı kabuk kısmı olan litosfer, yumuşak özellikli astenosfer katının üzerinde hareket etmektedir. Yer mantosu yer içindeki ısıyı konveksiyon akımları ile açığa çıkartmakta ve yaymaktadır. Bu nedenle litosfer tabakası birçok büyük parçalara ayrılmakta ve konveksiyon akımlarının izlendiği manto üzerinde yavaşca hareket etmektedir. Pla Plaka ka sınırları sınırları Bölüm Bölüm 1: 1: Jeolojiye Giriş Jeolojiye Giriş Bölüm Bölüm 1: 1: Jeolojiye Giriş Jeolojiye Giriş “plaka” olarak adlandırılan litosfere ait bu farklı parçaların kenarları/sınırları plaka sınırlarında buluşmaktadır. İki plaka arasında 3 tür hareket vardır : ? Konverjan (Yaklaşan) ? Diverjan (Uzaklaşan) ? TransformAfrika Plakası Arabistan Plakası Avrasya Plakası Anadolu Bloğu• 3 Tür Plaka SINIRI: – Diverjan, Konverjan, Transform Bölüm Bölüm 1: 1: Jeolojiye Giriş Jeolojiye Giriş Bölüm Bölüm 1: 1: Jeolojiye Giriş Jeolojiye Giriş• Diverjan – plakalar birbirinden ayrılmakta, çoğunlukla okyanusal sırt ortalarında Bölüm Bölüm 1: 1: Jeolojiye Giriş Jeolojiye Giriş Bölüm Bölüm 1: 1: Jeolojiye Giriş Jeolojiye Giriş• Konverjan – plakalar birbirne doğru hareket eder (3 farklı yakınlaşma: okyanusal- okyanusal, okyanus-kıta, ve kıta-kıta) Bölüm Bölüm 1: 1: Jeolojiye Giriş Jeolojiye Giriş Bölüm Bölüm 1: 1: Jeolojiye Giriş Jeolojiye Giriş• Transform – plakalar birbirlerine göre farklı yönlerde hareket ederler Bölüm Bölüm 1: 1: Jeolojiye Giriş Jeolojiye Giriş Bölüm Bölüm 1: 1: Jeolojiye Giriş Jeolojiye GirişDÜNYAMIZ DURAĞAN MI? Yağmur, kar, rüzgar, sel, dalga ve akıntılar gibi atmosferik olaylar dünyamızın dış olaylarıdır ve dünyanın dışının hareketli olduğunu gösterir. Deprem ve volkan gibi olaylar ise dünyanın içerisinden gelirler ve dünyanın içinin de hareketli olduğunu gösterirler.DÜNYAMIZIN İÇERİSİNİN HAREKETLİ OLDUNU EN İYİ İSPATLAYAN YERLERDEN BİRİ VOLKANLARDIR!DÜNYANIN HAREKETLİ OLDUĞUNUN EN BELİRGİN BİR DİĞER İŞARETÇİSİ DEPREMLERDİRDepremler, volkanlar, heyelanlar, akarsuların taşıdığı malzemeler, erozyon, yağmur, sel gibi doğal olaylar dünyamızın hareketli olduğunu açık bir şekilde bize ispat etmektedir. Bu hareketler iç ve dış dinamikler tarafından yönlendirilirler Diş dinamiklerin enerji kaynağı güneş, iç dinamiklerin enerji kaynağı ise radyoaktif parçalanmadır. Dünyamızın dışını bir zarf gibi saran ATMOSFER ve su kütlesini oluşturan HİDROSFER’in oldukça hızlı olan hareketlerini günlük hayatımızda izleyebiliyoruz. KATI ARZ (YER)’ın deprem ve volkanlar dışındaki hareketleri ise çok yavaş olduğu için farkedilememektedir.Günümüzde uydular ve GPS cihazları yardımı ile dünya üzerinde bir noktanın yerdeğişimi milimitre mertebesinde hassasiyetle ölçülebilmektedir. Bu ölçümler dünyanın bazı kesimlerinin senede santimetre mertebesinde hareket ettiğini göstermektedir.Dünyamız adeta bir soğan gibi içiçe zarflardan oluşur. Bu zarflar farklı fiziksel ve kimyasal özelliklere sahiptir.Dünyanın katı olan en üst katmanı elastik haldeki LİTOSFER dir. Daha altta ise plastik haldeki ASTENOSFER vardır. KONVEKSİYON AKIMLARI Yerin derinliklerinde radyoaktif bozunma ile ortaya çıkan enerji konveksiyon akımları ile yavaş bir şekilde yukarıya taşınır. Bunun sonucunda Astenosfer yavaş bir şekilde hareket eder. Bu hareket Astenosfer üzerinde yüzmekte olan litosferi hareket ettirir.LİTOSFER konveksiyon hareketleri nedeniyle ASTENOSFER üzerinde farklı yönlerde hareket eden parçalardan (LEVHA) oluşurKONVEKSİYON LEVHALARI HAREKET ETTİRİR Levhalar konveksiyon akımlarının etkisi ile birbirlerine yaklaşır, uzaklaşır ya da birbirlerine göre yanal olarak kayarlar.DÜNYAMIZIN BAŞLICA LEVHALARIDÜNYAMIZIN ÇEHRESİ SÜREKLİ DEĞİŞMEKTEDİR. 170 MİLYON YIL ÖNCE DÜNYAMIZDAKİ KITALAR AŞAĞIDAKİ HARİTADAKİ GİBİ İDİ