Döküm Yöntemler 2 İMAL USULLERİ - B DÖKÜM TEKNOLOJİSİ YÖNTEMLER 2 Yard. Doç. Dr. Erdal KARADENİZ Hassas döküm • Hassas döküm tekniğinin prensibi, mum ve benzer modeller kullanılarak hazırlanan kalıpların ısıtılması ve eriyen model malzemesinin kalıptan dışarı akıtılarak kalıp boşluğunun oluşturulmasıdır. • Hassas döküm teknikleri temelde ikiye ayrılır: Hassas Kabuk Döküm (Investment Shell Casting) Dereceli Hassas Döküm (Investment Flask Casting) Hassas Kabuk Döküm Dereceli Hassas Döküm Hassas Dökümün Üstünlükleri: · Küçük ve karmaşık biçimli parçaların üretimi uygundur. · Boyut hassasiyeti ve yüzey kalitesi mükemmeldir. · Genellikle ek işlemlere gerek kalmadığından, işlenmesi güç malzemelerin dökümünde tercih edilir. · Kalıp tek parçalı olduğundan parça yüzeyinde bölüm düzleminin izi kalmaz. · Mum tekrar tekrar kullanılabilir. Hassas Dökümün Sınırları: · Her bir parça için ayrı bir modelin üretilmesi gerekir. · Yöntem mekanizasyona uygun olmayıp, üretim hızı ve kapasitesi düşüktür. · Model ile kalıp malzemelerinin pahalı olması ve üretimin çok sayıda işlem içermesi nedeniyle parça maliyeti yüksektir. *Sadece 5 kg’dan küçük parçaların dökümüne uygundur. Seramik kalıba döküm • Bu yöntemde ahşap, alçı veya metalden üretilmiş modellerin üstüne refrakter tanecikler ve bir seramik bağlayıcıdan oluşan harç dökülür. Model 2-3 kat hayvansal reçine ile kaplanmalıdır Genellikle bir jel yapıcı içeren bu karışımın jelleşmesi beklendikten sonra model çıkarılır. Daha sonra karışımın içindeki uçucu maddeler bir üfleçle yakılır ve kalıp pişirilir ( 1000 C ). Sonuçta çelikler de dahil olmak üzere tüm metallerin dökülebileceği yüksek refrakter özellikte bir kalıp elde edilir. Dökümden önce ısıtılmaları gereken bu kalıplar çok pahalıdır ve bu nedenle kalıbın sadece metalle temas eden 3... 10 mm kalınlığındaki kısmının seramik bir kabukla kaplı olduğu karma kalıplar geliştirilmiştir. Kalıbın diğer bölgelerinde kullanılan malzeme, iri taneli şamot olup CO2-yöntemiyle kalıplanabilir. Toleranslar, küçük parçalarda 0,002 mm/mm, büyük parçalarda ise 0,010 mm/mm sınırları içinde tutulabilir. Yüzey pürüzlülüğü 3 µm civarındadır. Metal ( Kokil ) kalıba döküm Kokil kalıplar genellikle açılıp kapanan iki veya daha çok parçadan oluşur. Kalıp kapandıktan sonra oluşan boşluğa erimiş metal dökülür ve katılaşma beklendikten sonra kalıp açılarak parça çıkarılır. Kalıp malzemesi geçirgen olmadığından hava kanallarının da açılması zorunludur. Kokil kalıbın üstünlükleri şöyle sıralanabilir: - İnce taneli iç yapı sayesinde mekanik özellikleri daha iyidir. - Hassas boyu toleransları sağlanabilir. - Karmaşık parçaların üretimi mümkündür. - Parçanın yüzey kalitesi iyi olup, temizleme masrafları düşüktür. - Seri üretim için ekonomik bir uygulamadır. Yöntemin sakıncaları ise şunlardır: - Kokil kalıp pahalı olduğundan yöntem ancak seri üretimde ekonomiktir. - Bu yöntemle her malzeme dökülemez. - Sadece küçük parçaların üretimi için uygundur. Alçak Basınçlı Döküm 6 mm'den daha dar kalıp boşluklarına erimiş metalin kendi ağırlığı ile dolması güçtür. Bu durumda alçak basınçlı döküm yönteminden yararlanılır. Basınçlı döküm • Sıvı metalin çok yüksek basınç altında metalden yapılmış bir kalıba doldurulması esasına dayanır. • Katılaşma tamamlanıncaya kadar basınç uygulanmaya devam edilir. • Basınçlı döküm makineleri sıcak ve soğuk hazneli olmak üzere ikiye ayrılır. • Çinko, kalay ve kurşun alaşımları sıcak hazneli • bakır, alüminyum ve magnezyum alaşımları soğuk hazneli makinelerde dökülür. Çünkü, yüksek ergime sıcaklığı nedeniyle sıcak haznelide kalıp zarar görür. Soğuk hazneli Sıcak hazneli Savurmalı ( Santrifüj ) döküm • Savurma döküm yönteminde erimiş metal, bir eksen etrafında döndürülen kalıplar içine dökülerek biçimlendirilir. • Merkezkaç kuvvetlerinin oluşturduğu basınç, metalin kalıp cidarına homojen olarak dağılmasını, parçanın dışının kalıbın iç şeklini almasını sağlar. • Oluşan yüksek merkezkaç kuvveti sayesinde dökülen sıvı metal içinde bulunan düşük yoğunluklu kum ve cüruf tanecikleri, metal olmayan kalıntılar ve gazlar dönme eksenine doğru sürüklenir. • Dolayısıyla bu yöntemle parça yüzeyinin gözeneksiz temiz ve ince taneli olarak elde edilmesi mümkün olur. • Savurma döküm yöntemi üçe ayrılır: 1. Gerçek Savurma Döküm 2.Yarı Savurma Döküm 3. Savurmalı Döküm