4 - İç Hastalıkları Zehirlenmeler ( sunum ) ZEHİRLENMELER ZEHİRLENMELER Yrd.Doç. Yrd.Doç.Dr. Dr. Ramazan Coşkun Ramazan Coşkun 2 Zehirlenme, bir kimyasal maddenin • organizmaya zarar vermesi olarak tan ı mlanabilir. Her tür kimyasal madde zehirlenmeye neden olabilir. 3 Zehir; Vücut için kesin olarak zararl ı maddeler • için kullan ı lan bir tan ı md ı r. Bir maddenin zararl ı l ı k derecesini • belirleyen faktörler; bile ş i ğ in dozu, vücuda giri ş yolu ve etki mekanizmas ı d ı r. 4 Zehirlenmeleri çe ş itli biçimlerde s ı n ı fland ı rmak mümkündür. Olu ş ş ekli bak ı m ı ndan; Çevresel (bitkisel, • hayvansal) Endüstriyel • Ev kazalar ı • Mesleksel • İ ntihar amaçl ı • Cinayet • Sava ş • Kaza ile olan zehirlenmeler • Kapsad ığı kitle bak ı m ı ndan; Yayg ı n • Bireysel zehirlenmeler • Olu ş süresi bak ı m ı ndan; Akut • Kronik •5 Zehirler organizmaya ba ş l ı ca ş u yollardan ula ş ı rlar: Oral yol • Solunum yolu • İ ntravenöz yol • Deri ve mukozalar •6 Tan ı Anamnez • Çevrede ara ş t ı rma • yapmak Sistemlerle ilgili • bulgular ı n ara ş t ı r ı lmas ı Laboratuvar • incelemeleri Toksikolojik inceleme • için örnek alma -Kan - İ drar -Mide içeri ğ i -Saç ve t ı rnak örnekleri -Otopside al ı nan doku örnekleri Otopsi •Zehirlenmelerde anamnez al n rken şu noktalar n ü zerinde durulmal d r ; To ks ik maddenin cinsi • Al nan miktar • Zehirlenme yolu • Al n ş zaman • Ö nceden mevcut hastal k varl ğ • Zehirlenme belirtileri • Yap lm ş olan sa ğ alt mlar • Daha ö nce zehirlenme olup olmad ğ • Zehirlenme nedeni • Birlikte zehirlenmi ş olabilecek ki şiler • TANI 7Anamnez al nam yorsa şu ö zellikler zehirlenmeyi akla getirmelidir; Akut ba şlang ç • Olgunun 1-5 ya şlar nda olmas • Pika varl ğ veya eskiden ge ç irilmi ş zehirlenme • Psikososyal y ö nden uygun ç evre-aile i ç i ge ç imsizlik, yeni • bir karde ş, okul ba şar s zl ğ gibi Birden fazla organ sisteminin tutulmas • Bilin ç de ğ i şikli ğ i • Bilmece gibi klinik tablo • TANI 89 Tan ı Anamnez • Çevrede ara ş t ı rma • yapmak Sistemlerle ilgili • bulgular ı n ara ş t ı r ı lmas ı Laboratuvar • incelemeleri Toksikolojik inceleme • için örnek alma -Kan - İ drar -Mide içeri ğ i -Saç ve t ı rnak örnekleri -Otopside al ı nan doku örnekleri Otopsi •Zehirlenme ile getirilen hastada Vital bulgular • (solunum, nab z, kan bas nc , v ü cut s s ) Pupilla b ü y ü kl ü ğ ü ve reaktivitesi • Bilin ç durumu • Cilt rengi, kusmuk ve nefesin kokusu • ZEH İ RLENMELERE YAKLA Ş IM KL İ N İ K 10SEMPATOM İ MET İ K Mental durum Ajitasyon, delirium,psikoz, konv ü lsiyon Kalp h z Kan bas nc V ü cut s cakl ğ Solunum Ta şipne Pupil boyutu (reaktif) Ba ğ rsak sesleri + Deri Terli ZEH İ RLENMELERE YAKLA Ş IM KL İ N İ K 11ORGANOFOSFAT Mental durum Somnolans, koma, delirium, fasik ü lasyon Kalp h z ( ) Kan bas nc ( ) V ü cut s cakl ğ Solunum Pupil boyutu Ba ğ rsak sesleri Deri Terli ZEH İ RLENMELERE YAKLA Ş IM KL İ N İ K 12OP İ AT / KLON İ D İ N Mental durum Somnolans, koma Kalp h z Kan bas nc V ü cut s cakl ğ Solunum Pupil boyutu Ba ğ rsak sesleri Deri ZEH İ RLENMELERE YAKLA Ş IM KL İ N İ K 13SEDAT İ F-H İ PNOT İ K/ BARB İ T Ü RAT Mental durum Somnolans, koma Kalp h z Kan bas nc V ü cut s cakl ğ Solunum Pupil boyutu Ba ğ rsak sesleri Deri B ü ll ü ZEH İ RLENMELERE YAKLA Ş IM KL İ N İ K 14SAL İ S İ LATLAR Mental durum Somnolans, koma, konv ü lsiyon Kalp h z ( ) Kan bas nc V ü cut s cakl ğ Solunum Pupil boyutu Ba ğ rsak sesleri Deri ZEH İ RLENMELERE YAKLA Ş IM KL İ N İ K 15ANT İ KOL İ NERJ İ K Mental durum Somnolans, koma, delirium,psikoz, konv ü lsiyon Kalp h z Kan bas nc V ü cut s cakl ğ Solunum Respiratuvar yetersizlik Pupil boyutu ( yava ş ) Ba ğ rsak sesleri Deri S cak/kuru/k rm z ZEH İ RLENMELERE YAKLA Ş IM KL İ N İ K 16A ntikolinerjik toksidromu i ç in hat rlat c ip ucu (akrosti ş) Ş apkac gibi deli • Y arasa gibi k ö r (pupiller iyi uyum sa ğ lamaz) • P ancar gibi k rm z • K emik gibi kuru • H ades (mitolojide yeralt , ate ş tanr s ) gibi s cak • 1718 Akut Zehirlenmelerde Yap ı lacak İ ş lemler Akut zehirlenmeler; do ğ ru tan ı , • h ı zl ı giri ş im, • uygun tedavi ile mortalite ve morbiditesi • azalt ı labilen durumlard ı r. 19 Akut Zehirlenmelerde Yap ı lacak İ ş lemler Tedavi plan ı nda amaç önce hastan ı n • sonra zehirin tedavisi olmal ı d ı r. İ lk hedef zehirin dokularda gerekli • konsantrasyona ula ş mas ı n ı engellemek, zehirin vücuttan uzakla ş t ı r ı lmas ı ve semptomatik tedavidir. 20 Akut Zehirlenmelerde Yap ı lacak İ ş lemler Zehirle temas ı n sonland ı r ı lmas ı • Semptomatik tedavi • At ı l ı m ı n H ı zland ı r ı lmas ı • Antidot kullan ı m ı • Hastan ı n gözlenmesi •21 Solunum yolu ile al ı nan toksinler Kontamine ortamdan uzakla ş t ı r ı l ı r. • Vücudu s ı kan giysiler ç ı kart ı l ı r. • Suni solunum, a ğı zdan a ğı za • solunum. Pnömoni ve pulmoner ödem • geli ş mesi yönünden gözlenir.22 Deri yoluyla al ı nan toksinler: Deri bol su veya su/sabun ile y ı kan ı r. • Fenol gibi suda erimeyen madde: bol su • ile y ı kan ı r. Asit, alkali gibi koroziv madde temas ı nda, • kimyasal antidot kullan ı lmaz: ı s ı olu ş ur. Göze temas etmi ş se 15 dk suya tutulur. • Toksin deri alt ı na verilmi ş se veya zehirli • hayvan sokmalar ı nda proksimal turnike.23 Toksik maddenin v ü cuda giri ş ini ö nleme Sindirim yolu ile al nan toksinler:24 Farinksin mekanik uyar lmas Toksik maddenin vücuttan uzakla ş t ı r ı lmas ı Kusturma Toksik maddenin al nmas n izleyen ilk 1 saatte yap l rsa, % 60’a varan eliminasyon sa ğ lar. İ peka ş urubuKusturma yap lmamas gereken durumlar Bilin ç bozuklu ğ u • Kuvvetli asit ve alkali al m • N ö rolojik belirtilerin ortaya ç kmas • Hasta 6 ayl ktan k üçü kse • Hidrokarbon zehirlenmesi • Gebeli ğ in son d ö nemleri • A ğ r kalp ve solunum sistemi hastal klar • Kontrol edilemeyen hipertansiyon • 25Gastrik lavaj Hasta trendelenburg pozisyonunda, Mental durumunda • de ğ i şiklik olan veya ö ğ ü rme refleksi deprese olanlarda , gastrik lavaj yap lacaksa endotrakeal t ü p tak lmas ö nemlidir . B ü y ü k ç apl sonda ( ç ocuklarda 18-20 French,eri şkinde 36-40 French) • İ lk al nan ö rnek tetkik i ç in saklanmal • Y kama materyali v ü cut s s nda; k üçü k ç ocuklarda serum • fizyolojik daha b ü y ü klerde su veya % 0.45 NaCl Her seferde 15 ml/kg s v ile lavaj • Verilen geri al nmal • Al nan madde h zl emiliyor ise 2 saatten fazla zaman • ge ç memeli Salisilat, trisiklik antidepresan, antikolinerjikler gibi emilim • s ü resi uzun olan hastalarda 12-24 saat sonra bile mide lavaj yap lmal 2627 Toksik maddenin vücuttan uzakla ş t ı r ı lmas ı Aktif k ö m ü r Olduk ç a etkili, nonspesifik bir absorband r. Ne kadar erken uygulan rsa, etkisi o kadar fazla olur. Midedeki g da art klar , etkisini azalt r. Bu y ü zden kusturma veya gastrik lavaj sonras uygulanmal d r. Olduk ç a g ü venli bir maddedir. Bulant , kusma, diare ve konstipasyon yapabilir. 1 g/kg dozunda, 1/10 oran nda suland r larak verilebilir.Aktif k ö m ü r ü n multipl dozlarda verilmesi şu toksinlerin bert a raf edilmesini sa ğ lar: T eofili n • Karbamezepin • Fenitoin • Fenobarbital • Digoksin • Salisilatlar • Siklosporin • Nortriptilin • Amitriptilin • P ropoksifen • 2829 Toksik maddenin vücuttan uzakla ş t ı r ı lmas ı Gastrotomi Al nan kaps ü l veya tabletlerin ç ok b ü y ü k miktarlarda oldu ğ u ve gastrik lavaj n ba şar s z kald ğ durumlarda, cerrahi ile mide bo şalt labilir. Katartikler Emilimi s ö z konusu olmayan maddelerin d şar at lmas nda kullan labilir. Elektrolit bozuklu ğ u olanlarda Koroziv madde al mlar nda Kullan lmamal Sodyum s ü lfat, sodyum fosfat, sorbitol ve mannitol gibi maddeler kullan l r.Semptomatik tedavi Merkezi sinir sistemi : Hastada bilin ç ve refleks kontrol ü • yap lmal , gerekirse antikonv ü lsan ve beyin ö demi tedavisi verilmelidir Solunum sistemi : Baz zehirlenmeler hipoventilasyona • yol a ç abilir. Mekanik ventilasyon deste ğ i gerekebilir. Hipotermi: Hastada hipotermi varsa m ü dahele • edilmelidir. 30Kardiyovask ü ler sistem : İ V yol a ç lmal , CVP kateteri • konmal ve hasta monit ö rize edilmelidir. Vol ü m kayb varsa yerine koymak, aritmi ile m ü cadele ve kalp yetmezli ğ i ve şok y ö n ü nden dikkatli olmak gerekir S v -elektrolit, asit-baz dengesi, hipoglisemi, hiperglisemi • gibi metabolik bozukluklar y ö n ü nden dikkatli olunmal d r Semptomatik tedavi 31At l m n H zland r lmas Zorlu di ü rez: S v y ü kleyerek GFR art rmak ve di ü rezi 2-3 kat na • ç karmak i ç in yap l r. B ö ylece al nan ilac n distal t ü b ü lde rezorpsiyon yerleri ile olan temas s ü resini k saltmak ama ç lan r - Aktif olarak b ö brekten at lan ila ç larda yararl d r. - Metabolize olarak at lan ila ç larda yarar yoktur. Diyaliz: Barbit ü rat, alkol, parasetamol zehirlenmelerinde faydal olabilir Hemoperf ü zyon: Diyalizin etkili oldu ğ u durumlar, digoxin • ve kardiyovask ü ler ila ç zehirlenmeleri 3233 Antidot kullan ı m ı E ğ er zehirin bilinen bir antidotu varsa • kullan ı lmal ı d ı r. 34 Spesifik tedavi Antidot Ç ok az say daki toksik maddenin antidotu vard r. Antidotlar n etki mekanizmalar : Toksik maddelerle resept ö r d ü zeyinde etkile şim Toksik metabolit olu ş umunun ö nlenmesi Detoksifiye edici enzim sistemlerinin uyar lmas veya rejenere edilmesi A ğ r metallerin ba ğ lanmas Toksinlere kar ş spesifik antikor ö zellikleri35 Spesifik tedavi Toksik madde Antidot Beta blokerler ……………………………… Glukagon Antikoag ü lanlar ……………………………… K vitamini Parasetamol ……………………………… N-asetil sistein Benzodiazepinler … . ………………………… ... Flumazenil Fenobarbital ……………………………… Sodyum bikarbonat Heparin ……………………………… Protamin Metil alkol ……………………………… Etil alkol Opioidler ……………………………… Naloksan Organofosfatlar ……………………………… Atropin, Pralidoksim Salisilatlar ……………………………… Sodyum bikarbonat TS antidepresanlar ……………………………… Sodyum bikarbonat36 Hastan ı n gözlenmesi En az 48 saat gözlemde tutulmal ı d ı r. • Hastaya ve etkene göre de ğ i ş ebilir.37 S ı k Görülen Zehirlenmeler 38 Organik Fosfor Zehirlenmeleri Kolinesteraz ı irreversibl olarak inhibe • ederler. Bulgular asetil kolin fazlal ığı ile ilgilidir. Ülkemizde en fazla g örülen ve en önemli • zehirlenme nedenlerindendir.39 Klinik Bulgular Hipersekresyon • Miyozis • Bradikardi • Fasikülasyon • Bronkospazm • Kas güçsüzlü ğ ü • İ shal • Koma •40 Tan ı Hikaye • Klinik bulgular • Kolinesteraz düzeyi veya aktivitesi • Lökositoz • Hiperglisemi •41 Takipte kullan ı lacak parametreler Klinik bulgular • Kolinesteraz • Lökosit düzeyi •42 Tedavi Oral yolla al ı mlarda gastrik lavaj veya kusturma • Deri ile zehirlenmelerde derinin y ı kanmas ı • Atropin (Ba ş lang ı ç dozu 1-2 mg 5-10 dakikada bir • tekrarlanabilir. 0.5-2 mg/saat infüzyon) Oksim türevleri (PAM, Toxogonin) • Plazma verilmesi • Plazma de ğ i ş imi • Mekanik ventilasyon • Semptomatik tedavi •43 Karbamatl ı Insektisitler Organik fosfora benzer bulgular verirler. • Kolinesteraz ı reversible olarak inhibe ederler. Tedavide organik fosforlardan farkl ı olarak • oksim türevleri kullan ı lmaz.44 Mantar Zehirlenmeleri Amanita Muskarina: Bulgular ı organik • fosfor zehirlenmesine benzer. Genellikle ölümcül de ğ ildir. Tedavide; kusturma veya gastrik lavaj ve • atropin kullan ı l ı r.45 Amanita phalloides : Ülkemizde ens ı k ölüme • yol açan mantar cinsidir. Ölüme yol açan 2 tür toksini vard ı r. Phallotoxin ve phalloidin. • Bu toksinler mantar ı n yenmesinden 6-15 • saat sonra kar ı n a ğ r ı s ı , bulant ı , kusma ve ishale yol açarlar. Bu dönemde genellikle karaci ğ er fonksiyonlar ı normaldir. Mantar Zehirlenmeleri46 Mantar Zehirlenmeleri Gastrointestinal bulgular birkaç saat devam • eder. Beraberinde görme halüsinasyonlar ı olabilir. Bu dönemin ard ı ndan 72 saat içinde a ğı r bir karaci ğ er hasar ı ve böbrek yetmezli ğ i geli ş ir. Ş ok ve hipoglisemi s ı k görülen durumdur. Bu devrede ölüm s ı kt ı r ve nedeni fulminant karaci ğ er yetmezli ğ i, ş ok ve hipoglisemidir. 47 Tedavi Hipoglisemi için dextroz verilir • İ lk 4 saatte gastrik lavaj, tuzlu laksatifler • S ı v ı replasman ı • Hepatositleri korumak amac ı yla: Sitokrom C, • Thioctic asit ve Kristalize Penisilin Anüri ile mücadele • Konvülsiyonlarla mücadele • İ nfeksiyon varsa tedavi edilmelidir • Hemodiyaliz yararl ı olabilir. •48 Karbonmonoksit Zehirlenmesi Kokusuz ve renksiz bir gazd ı r. • Zehirlenme inhalasyon yolu ile olur. • İ yi yanmam ı ş kömür, tüp gaz, ve eksoz • duman ı nda bulunur. Ş ofben, katalitik, soba ve mangal • zehirlenmeleri olarak kar ş ı m ı za ç ı kmaktad ı r. Gaz ı n Hemoglobine afinitesi oksijenden 200- • 300 kat daha fazlad ı r. 49 Karbonmonoksit Zehirlenmesi Bulgu ve belirtiler gaza maruz kalma süresi, • ortamdaki CO ve Oksijen konsantrasyonu ile ili ş kilidir. Hafif olgularda karboksi Hb miktar ı %20 • civar ı ndad ı r. Hastada ba ş a ğ r ı s ı , kulakta ç ı nlama, bulant ı , kusma ve tansiyon yükselmesi görülür. Deri k ı rmı z ı renktedir. A ğı r zehirlenmelerde karboksi Hb miktar ı • %60 ’ ı n üzerindedir. Çe ş itli derecelerde bilinç bozuklu ğ u ve koma görülebilir. Hastada metabolik asidoz vard ı r. EKG ’ de iskemi bulgular ı olabilir. Ölüm s ı kt ı r. 50 Karbonmonoksit Zehirlenmesi Tedavide; hafif olgularda hastan ı n temiz • havaya ç ı kar ı lmas ı yeterli olabilir. A ğı r olgularda %100 oksijen, mekanik • ventilasyon, antikonvülsan tedavi ve beyin ödemi tedavisi gerekebilir. 51 Trankilizanlar Toksik doz oldukça de ğ i ş kendir. SSS depresyonu ve hipotansiyon görülür. -Klinik Özellikler SSS depresyonu olmas ı na ra ğ men koma ve solunum yetmezli ğ i nadirdir. Hipotansiyon, hipotermi görülebilir. Tortikollis ve orolingual diskinezi gibi distonik reaksiyonlar görülebilir. Konvülsiyon geli ş ebilir. Ta ş ikardi s ı k olmakla beraber aritmi nadirdir. Nöroleptik malign sendrom geli ş ebilir. Ölüm kardiyak etkilerden olur.52 Trankilizanlar -Tedavi • Hava yolu devaml ı l ığı n ı n sa ğ lanmas ı • Koma, hipotansiyon tedavisi • Aritmi tedavisi • Distoni tedavisi (benztropine 1 - 2 mg IV, veya diphenhydramine) • N öroleptik malign sendrom tedavisi (Dantrolen) • Gastrik Lavaj • Aktif k ömür • Zorlu di ürez. -Laboratuvar : EKG, elektrolitler, kan ş ekeri, CPK53 Trisiklik ve Tetrasiklik Antidepresanlar Trisiklikler: Imipramin, amitriptylin, doxepin, dothiepin, clomipramin, desipramin, nortriptylin, protriptylin, amoxapin Toksik doz de ğ i ş kendir. Tedavi dozunun 10 kat ı ciddi toksisite gösterir. Fatal olabilir. -Klinik Özellikler En önemli etki hipotansiyon, aritmiler, koma, inme ve hipertermidir. Ba ş lang ı çta ajitasyon, huzursuzluk ve bilinç bulan ı kl ığı görülebilir.54 Trisiklik ve Tetrasiklik Antidepresanlar -Tedavi • Hava yolu devaml ı l ığı n ı n sa ğ lanmas ı • Komplikasyonlar ı n tedavisi • Gastrik lavaj • Aktif k ömür • Varsa asidozun d üzeltilmesi • Sistemik alkalinizasyon • Hemoperf üzyon -Antidot: Fizostigmin -Laboratuvar : EKG, arterial kan gazlar ı , CPK55 ET İ L ALKOL Emilim ve metabolizmas ı : Alkolün %20 ’ si • mideden, geri kalan bölümü ise ince barsaklardan emilerek kana kar ı ş ı r. Kan alkol seviyesi, cinsiyet, yap ı , tolerans, alkolün miktar ve içim h ı z ı na, alkolün emilim ve karaci ğ erdeki y ı k ı m h ı z ı na ba ğ l ı olarak farkl ı l ı klar gösterir. 56 ET İ L ALKOL Etil alkolün %90 ’ ı karaci ğ erde, alkol • dehidrogenaz enzimi arac ı l ığı ile, önce asetaldehit ve asetik asit ’ e sonra da karbondioksit ve suya y ı k ı l ı r. %5-8 kadar ı solunum ve idrar yolu ile • de ğ i ş ime u ğ ramadan at ı l ı r. 57 Klinik: Muayene, anamnez al ı nmas ı ile ba ş lar. Sinir ve • kas sisteminin bütünlü ğ ünü gösteren koordinasyon (denge, yürüyü ş , konu ş ma, yaz ı yazma) testleri ile ince ve kaba hareketlerdeki beceriler ve görme kabiliyetinde bozukluk geli ş ip geli ş medi ğ i de ğ erlendirilir. Ba ş lang ı çta de ğ erlendirme ve yorumlama gibi fonksiyonlar etkilenir Hastada hipoglisemi ve hipotermi s ı kt ı r •58 Tedavi: Bilinç kayb ı yoksa koyu kahve içine 5-20 • damla amonyak konularak içirilir. Koma varsa; gastrik lavaj, hipoglisemi için dextroz, hipotermi için hastan ı n ı s ı t ı lmas ı , sedatifler uygulan ı r. Gerekirse diyaliz yap ı labilir. 59 MET İ L ALKOL Metil alkol odun tala ş ı n ı n distile edilmesi ile elde • edilir. Endüstride boya inceltici, antifriz, cam temizleyici gibi maddelerin yap ı m ı nda kullan ı l ı r. Akut zehirlenmeler daha çok yanl ı ş l ı kla içki olarak • kullan ı lmas ı sonucu olu ş urken, kronik zehirlenmeler, i ş yerlerinde buhar ı n ı n inhale edilmesi sonucu olu ş ur. 60 MET İ L ALKOL Kan yoluyla karaci ğ ere gelen metil alkol • önce, alkol dehidrogenaz enzim arac ı l ığı ile yava ş olarak formaldehite ve takiben aldehit dehidrogenaz enzimi ile formik aside dönü ş türülür. Bu etil alkole oranla 5-10 kere daha yava ş olu ş ur. İ drarla formik asid ş eklinde at ı l ı r. At ı l ı m 3-4 gün devam eder.. 61 MET İ L ALKOL Ayr ı ca akci ğ erlerde de elimine olur. Metil • alkolün, de ğ i ş ikli ğ e u ğ ramadan zarars ı z ve sadece sarho ş edici bir etkisi var iken, dönü ş tü ğ ü formik asid yüksek toksisiteye sahiptir. 20 mg/dl. ’ nin üstündeki dozlar toksik kabul edilir, 80-100 mg/dl. ’ lik düzey ölümcül kabul edilir62 MET İ L ALKOL Ba ş lang ı çta sarho ş luk ve gastrointestinal • semptomlar ön plandad ı r. Daha sonra ciddi metabolik asidoz geli ş ir ve plazma osmolaritesi yükselir. Semptomlar, ba ş a ğ r ı s ı , letarji, vertigo, kusma, bulan ı k görme veya görmede tam kay ı pt ı r. Hiperpne, deliryum, konvulsiyon geli ş ebilir ve koma ve ölüm görülür. Ölümün ilk 24 saat içinde görülmesi s ı kd ı r. 63 Tedavi: - Gastrik lavaj - Alkali verilmesi Metil alkolün yanmas ı n ı geciktirmek için etil - alkol verilebilir. - Gözlerin ı ş ı ktan korunmas ı - Ajitasyon varsa sedatifler - Ş ok ve hipoglisemi ile mücadele - Diyaliz64 KOROZ İ V MADDE ALIMI Asit veya alkali maddelerdir. Temizlik • ürünleri ve deterjanlarda bulunur. Genellikle çocuklarda ve ya ş l ı larda yanl ı ş l ı kla al ı m sonucu kar ş ı m ı za ç ı karlar. Bu maddeler oral yolla al ı nd ı klar ı nda sindirim sisteminde yan ı klara ve doku hasar ı na yol açarlar. 65 KOROZ İ V MADDE ALIMI Al ı mdan hemen sonra gö ğ üs arkas ı nda ş iddetli • bir a ğ r ı ve yanma olu ş ur. Bu genellikle özofagus hasar ı na ba ğ l ı d ı r. Maddenin temas etti ğ i bölgede ödem olu ş ur. Yan ığı n ş iddetine ba ğ l ı olarak perforasyonda geli ş ebilir. Hastada yutma güçlü ğ ü vard ı r. Tükrü ğ ün yutulmas ı dahi a ğ r ı lara yol açt ığı için tükrük birikir. Yan ığı n durumuna ba ğ l ı olarak ş ok tablosu geli ş ebilir. 66 KOROZ İ V MADDE ALIMI Alkali al ı mlar ı nda hasar daha fazlad ı r. Solunum • yollar ı nda ödem geli ş mesine ba ğ l ı nefes darl ığı ve stridor görülebilir. Asit al ı mlar ı nda metabolik asidoz olu ş abilir. Akut dönemi takiben infeksiyon, darl ı k, perforasyon, mediastenit gibi komplikasyonlar görülebilir. Darl ı k koagülasyon nekrozu üzerine nedbe dokusunun geli ş mesine ba ğ l ı d ı r. Beslenme bozuklu ğ u görülebilir.67 KOROZ İ V MADDE ALIMI Birçok korozif kimyasal madde ciltten • absorbe olarak sistemik toksisiteye de yol açar (periferik nöropati, hipokalsemi, hiperkalemi, SSS depresyonu, karaci ğ er, böbrek hasar ı ve Methemoglobinemi gibi)68 KOROZ İ V MADDE ALIMI Tan ı : Anamnez önemlidir. Fizik muayenede • ag ı z, dil, farenks hiperemik ve ödemlidir. Erozyonlar görülebilir. Gö ğ üs filmleri mediastenit varl ığı n ı gösterebilir. Endoskopi ve baryumlu grafiler tehlikeli olabilir. 69 KOROZ İ V MADDE ALIMI Tedavi: Kusturma ve gastrik lavaj özofagus • rüptürü ve aspirasyon riski nedeniyle kontrendikedir. Akut al ı mda kimyasal bile ş i ğ in hastaya su veya süt içirilerek seyreltilmesi gerekir. Perforasyon ş üphesi varsa denenmemelidir. Ş okla mücadele için İ V s ı v ı replasman ı yap ı l ı r. 70 KOROZ İ V MADDE ALIMI A ğ r ı için dolantinden yararlan ı labilir. Ajite ise • sedatifler verilebilir. Darl ı k olu ş mas ı ndan endi ş e ediliyorsa steroidler, infeksiyon riski varsa geni ş spektrumlu antibiyotikler verilir. Hasta stabilize oluncaya kadar (2-3 hafta) parenteral beslenme uygulan ı r. Darl ı klar ı n tedavisi için buji uygulamas ı na 3. haftadan sonra ba ş lanmal ı d ı r. 71 Aniyonik/Noniyonik Deterjanlar Toksisite - Aniyonik ve noniyonikler hafif irritand ı r (sabun, ş ampuan, likit deterjanlar) - Fetal doz bilinmiyor - Mortalite ve morbidite nadir72 Aniyonik/Noniyonik Deterjanlar Klinik Özellikler • Bulant ı , kusma, diyare, distansiyon • Dehidratasyon, elektrolit anormallikleri Tedavi • Oral s ı v ı , bulant ı ya izin verilebilir • İ V s ı v ı • Hipokalsemi olursa kalsiyum73 Katyonik Deterjanlar Katyonikler zararl ı olabilir (antiseptik, dezenfektan, - yumu ş at ı c ı lar) Toksisite - 30mg/kg ile 400mg/kg aras ı ndaki dozlarda ölüm olabilir. Klinik Özellikler • Koroziv hasar • Bulant ı , kusma, diare, akci ğ er ödemi, hipotansiyon, metabolik asidoz, SSS depresyonu, konvülsiyonlar74 Katyonik Deterjanlar Tedavi • Hava yolu devaml ı l ığı n ı n sa ğ lanmas ı • Dil üsyon için süt veya su verilmesi • Aktif k ömür ve laksatif • Methemoglobinemi olursa metilen mavisi • İ nme, hipotansiyon ve akci ğ er ödemi tedavisi75 Parasetamol Toksisitesi metabolitlerine ba ğ l ı d ı r. • Klinik belirti olmayabilir. • Bazen bulant ı , kusma ve kar ı n a ğ r ı s ı olabilir • Bilinç kayb ı az görülür • Esas toksisite karaci ğ er hasar ı d ı r. • Hastalar karaci ğ er yetmezli ğ i ile kaybedilir. • Tedavi: N-asetilsistein (140 mg/kg ba ş lang ı ç; • 70 mg/kg idame. Toplam 17 doz).76 Aspirin Baş lang ı çta; kulak ç ı nlamas ı , sa ğı rl ı k, terleme, bulant ı , • kusma Ağı r zehirlenmelerde; deliryum, konfüzyon, koma, • konvülsiyon Hastalarda; dehidratasyon, hiperventilasyon, • hipoglisemi, ate ş görülebilir. Baş lang ı çta resp. alkaloz; sonra metabolik asidoz olur • Tedavi; Semptomatik tedavi+zorlu alkali diürez • Diyaliz •77 D ü nyada 9 milyondan fazla do ğ al ve sentetik madde ay rt edilmi ş . Bu maddelerin 3000 kadar , intoksikasyonlar n % 95’inden fazlas na sebep olmakta. ZEH İ R DANI Ş MA MERKEZ İ 114T ü rkiye’deki İ la ç ve Zehir Dan ş ma Merkezleri Refik Saydam H fz s hha İ la ç ve Zehir Dan şma Merkezi (0-800 314 79 00 (4 hat), 0-312 433 70 01) Uluda ğ Ü niversitesi İ la ç ve Zehir Dan şma Merkezi (0-224-442 82 93) Dokuz Eyl ü l Ü niversitesi T p Fak ü ltesi İ la ç ve Zehir Dan şma Merkezi (0- 232-277 73 33) Hacettepe Ü niversitesi Eczac l k Fak ü ltesi ( 0 312 311 89 40, 0 312 310 35 45 / 2133-2134 ) 78